آنجا که نمی‌دانیم چگونه اخلاقی باشیم؛ پژوهشی در میزان آگاهی بر مصادیق سرقت معنوی

نوع مقاله: مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار ارتباطات، دانشکدۀ مطالعات جهان، دانشگاه تهران، تهران، ایران

2 کارشناس مدیریت سیستم‌های تکنولوژیک، دپارتمان تکنولوژی و جامعه، دانشگاه ستونی‌بروک، نیویورک، آمریکا

3 دانشجوی دکتری مطالعات آمریکای شمالی، دانشکدۀ مطالعات جهان، دانشگاه تهران، تهران، ایران

10.22035/jicr.2019.2243.2747

چکیده

پژوهش حاضر تلاش می‌کند میزان آگاهی افراد نسبت به قواعد کیفی و اخلاقی کار علمی و دانشگاهی و رابطۀ این آگاهی با سطح تحصیلات آنان را بسنجد. بدین‌منظور پرسش‌نامه‌ای برخط(آنلاین) تهیه شد و طی آن از افراد سؤالاتی پرسیده شد که دیدگاه آنان را نسبت‌به چند مورد مهم مرتبط‌با کیفیت یا اخلاق کار علمی مشخص می‌کند: «ارجاع به منابع علمی نه‌چندان معتبر»، «حجمی از مقاله که می‌تواند نقل‌قول مستقیم باشد»، «کسب اجازه از ناشران پیش از انتشار آثار آنان»، «ارسال مقاله برای چند ژورنال علمی(برای داوری) به‌طور همزمان» و «رونوشت(کپی) کردن منبع از مقالات دیگر و افزودن به مقالۀ خود». پرسش‌نامه ازسوی بیش از پانصد نفر پاسخ داده شد و تحلیل داده‌های آن نشان داد که درصد بالایی از افراد در سطوح تحصیلی متفاوت، اطلاع درستی درمورد قواعد کیفی و اخلاقی موردتوافق کار پژوهشی و نگارش مقالۀ علمی ندارند. این تحقیق همچنین نشان می‌دهد که بسیاری از پاسخ‌دهندگان بیش از آنکه به انتخاب پاسخ «نمی‌دانم» علاقه‌مند باشند، پاسخ نادرست انتخاب کرده‌اند، حتی آنجا که به‌خاطر تخصصی بودن پرسشِ طرح‌شده، از بسیاری از افراد توقع نمی‌رود که پاسخ درست را بدانند.

کلیدواژه‌ها


اترک، حسین. (1396). چیستی علم ربایی در اخلاق پژوهش. فصلنامه اخلاق در علوم و فنّاوری، 19-9.

رشادت‌جو، حمیده؛ و مهاجری، مهاجری. (1393). ارتباط بین صداقت علمی و پیشرفت تحصیلی در دانشجویان دانشگاه آزاد واحد علوم و تحقیقات تهران. مدیریت و برنامهریزی در نظام‌های آموزشی، 127-114.

محمدحسین‌پور، رسول؛ باقری نویسی، رضا؛ و افضلی شهری، محمد (1396). بررسی دلایل ارتکاب سرقت ادبی و راه‌های پیشگیری از آن در جامعه علمی ایران: دیدگاه سردبیران، اساتید و دانشجویان. پژوهش‌های زبانشناختی در زبان های خارجی، 588-555.   doi: 10.22059/jflr.2017.239520.374

پورنقی، رویا. (19 4, 1397). سرقت علمی در میان دانشجویان دانشگاه‌ها: مطالعه مرور سیستماتیک و متاآنالیز. تم الاسترداد من پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران (ایرانداک)ُ، برگرفته از https://irandoc.ac.ir/research/958

چنگیزی آشتیانی، سعید؛ و شمسی، محسن (1392). سرقت علمی در تاریخ پزشکی: کاشف گردش خون ریوی، ابن نفیس یا ویلیام هاروی. فصلنامه تاریخ پزشکی، 5(15)، 190-177.

فعلی، سعید؛ بیگلری، نگین؛ و  پزشکی راد، غلامرضا (1391). نگرش و رفتار دانشجویان دانشکده کشاورزی دانشگاه تربیت مدرس در زمینه سرقت علمی. پژوهش و برنامهریزی در آموزش عالی، 151-133.

مرتضایی، سیدجواد (1393). از توارد تا سرقت ادبی. فنون ادبی، 6(1)، 70-61.

جعفری، سیدمحمدباقر؛ رضاییان، علی؛ و شمسی، فاطمه (1395). شکاف اخلاقی در زمینۀ هنجارهای کاربرد اطلاعات. فصلنامه اخلاق در علوم و فنّاوری، 107- 97.

گلستانی، مجتبی. (1396). بازخوانی نظریه میشل فوکو درباره مرگ و کارکرد مؤلف و نسبت آن با سرقت ادبی. کیمیای هنر، 68-57.

منصوری، مجید (1396). سرقت ادبی جدید با روش کهن. نقد ادبی، 209-199.

شریفی صحی،محسن؛ و  پورخالقی چترودی، مه‌دخت (1390). سرقت ادبی عبدالواسع جبلی از دیوان سنایی. جستارهای ادبی، 44(4)، 106-85.

غفوری، مریم؛ رخش، فریبا؛ و ره‌افروز، سپیده (1395). میزان آشنایی کتابداران پزشکی با راهکارهای مقابله با سرقت ادبی. مدیریت سلامت، 72-84.

نوشی، موسی (1397). بررسی سیاست‌های سرقت علمی‌ـ‌ادبی در تارنماهای دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی ایران. مدیریت و برنامه‌ریزی در نظام‌های آموزشی، 76-51.

ستوده، هاجر؛ رفیع، نجمه؛ و میرزایی، زهرا (1389). نگاهی به دستبرد علمی و راهکارهای پیشگیری و پیگیری آن. کتابداری و اطلاع‌رسانی، 13(4)، 50-27.

Mason, P. R. (2009). Plagiarism in Scientific Publications. The Journal of Infection in Developing Countries, 3(01). doi:10.3855/jidc.98

Maurer, H., Kappe, F., & Zaka, B. (2006). Plagiarism - A Survey. Journal of Universal Computer Science, 12(8), 1050-1084. doi: 10.3217/jucs-012-08-1050

What is Plagiarism. (2017, May 18). Retrieved April 1, 2019, from Plagiarism.org: https://www.plagiarism.org/article/what-is-plagiarism

Winsett, R. P. (2017). The Importance of Self-Plagiarism in Publication. Progress in Transplantation, 27(4), 327-328. doi:10.1177/1526924817733856