فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران

فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران

جامعه‌شناسی نذر و موانعِ مسئولیّت‌پذیری و مشارکت اجتماعیِ کنش‌گران در نذرهایِ مالی

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان
نسرین عربی 1
محسن نوغانی دخت بهمنی 2
غلامرضا صدیق اورعی 3
1 کارشناس ارشد پژوهشگری علوم اجتماعی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، گروه علوم اجتماعی دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران
2 دانشیار جامعه‌شناسی آموزش و پرورش، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، گروه علوم اجتماعی دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران
3 استادیار جامعه‌شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، گروه علوم اجتماعی دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران
10.22035/jicr.2020.2218.2726
چکیده
نذرهای مالی از منظر جامعه‌شناختی کنشی ‌‌اجتماعی، اقتصادی، مشارکتی و  معطوف به خیر جمعی هستند که با توجّه به شرایط کنونی جامعۀ ما ظرفیت فراوانی برای توانمندسازی گروه‌های آسیب‌پذیر و مقابله با فقر دارند. بر این اساس، هدف این مقاله توصیف و تفسیر معنای پدیدهٔ نذر از منظر کنش‌گران، دلائل آن‌ها برای انتخاب روش‌های ادای نذر و در نهایت کشف موانع مسؤلیّت‌پذیری و مشارکت اجتماعیِ کنش‌گران است. با استفاده از رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون و به‌کارگیری مصاحبۀ نیمه‌ساختاریافته و روایتی، و با مراجعه به 18مشارکت‌کننده داده‌ها در شهر مشهد جمع‌آوری شد. براساس یافته‌ها، مشارکت‌کنندگان از حیث تفسیر معنای نذر به دو گروه آگاه و نیمه‌آگاه تفکیک می‌شوند. از مقایسۀ کنش این دو گروه مشخّص می‌شود که نوع کنش مشارکت‌کنندگان آگاه بیشتر عقلانی معطوف به هدف یا ارزش بوده و این دسته احساس مسئولیت‌پذیری بیشتری داشته ونذرهای مالی خود را به‌صورت اجتماعی و مشارکتی انجام می‌دهند. نوع کنش مشارکت‌کنندگان نیمه‌آگاه اغلب عاطفی معطوف به هدف یا ارزش بوده و روش‌های نذردهی انفرادی را برمی‌گزینند. یافته‌ها نشان می‌دهد که موانع مسئولیت‌پذیری و مشارکت اجتماعی در نذرهای مالی از دید مشارکت‌کنندگان در چهاردسته قرار می‌گیرند: آموزشی، فرهنگی، اقتصادی و مدیریتی. در نهایت براساس یافته‌ها برای رفع موانع پیش‌روی کنش‌گران نذر، مدلی مفهومی پیشنهاد شده است.
کلیدواژه‌ها
نذرمالی
مسئولیت‌پذیری اجتماعی
مشارکت اجتماعی
موضوعات
آرون، ریمون (1393). مراحل اساسی سیر اندیشه در جامعه‌شناسی (مترجم: محمدباقر پرهام). تهران: شرکت انتشارات علمی فرهنگی.
بهار، مهری (1383). نذر و هویت اجتماعی زنان. نامه علوم اجتماعی، 24، 132-117.
توکلی‌راد، مهرداد؛ و کلانتری، عبدالحسین (1393). گونه‌ها و عوامل تأثیرگذار بر وقوع فعالیت‌های نذری در جامعه ایرانی: مطالعه موردی شهر فومن. اسلام و مطالعات اجتماعی، 2(1)، 71-49.
جلالی، رستم (1391). نمونه‌گیری در پژوهش‌های کیفی. مجلۀ تحقیقات کیفی در علوم سلامت؛ 1(4)، 320-310.
دهخدا، علی اکبر(1341). لغت‌نامه. تهران:  سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور.
دوپویی، فرانسیس (1385). انسان‌شناسی اقتصادی (مترجم: محدثه محب‌حسینی). تهران: نشر علم.
رحمانی، جبار؛ و فرحزاد، یاسمن (1395). سفره‌های نذری در تهران: عاملیت زنانه در جماعت آیینی. پژوهش‌های انسان‌شناسی ایران، 5(2)، 200-183. doi: 10.22059/IJAR.2015.59083
صادقی، حسین؛ فتحی، میثم؛ و شفیعی، علی (1391). بررسی جایگاه نذورات در فقرزدایی از جامعه اسلامی: مطالعه موردی ایران در 1385-1388. اقتصاد ایران، 45، 5-32.
طالبی، راضیه؛ جویباری، لیلا؛ و ثناگو، اکرم (1396). تبیین رفتارهای مذهبی مادران دارای کودک بستری: مطالعه کیفی. پژوهش در دین و سلامت، 3(3)، 42-35.
عطایی کجویی، پری؛ زرندی‌خالدی، مرجان؛ امامی، پریرخ؛ و حاجی‌لاهیجانی، منصوره (1393). گونه‌شناسی سفره‌های نذری زنانه. اولین کنفرانس بین‌المللی روان‌شناسی و علوم رفتاری، اصفهان، ایران.
لرنر، دنیل (1383). گذار از جامعه سنتی: نوسازی خاورمیانه (مترجم: غلامرضا خواجه‌سروی). تهران:‌پژوهشکده مطالعات راهبردی.
لطفی‌قهرمانلو، علیرضا؛ وصالی، سعید؛ و هزارجریبی، جعفر (1391). مقاصد و نیات نذردهندگان نسبت به نتایج رفاهی نذر (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). پردیس آموزش‌های نیمه‌حضوری، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.
محمدپور، احمد؛ صادقی، رسول؛ و رضایی، مهدی (1389). روش‌های تحقیق ترکیبی به‌عنوان سومین جنبش روش‌شناختی: مبانی نظری و اصول عملی. جامعه‌شناسی کاربردی، 21(2)، 100-77.
موسوی خمینی، روح‌الله (1387). تحریرالوسیله (جلد دوم). تهران: مؤسسه تنطیم و نشر آثار امام خمینی.
موسی‌پور سوران، سمیه؛ کاظمیان، غلامرضا؛ و سیدنقوی، میرعلی (1393). الگوی مدیریت توسعهٔ پایدار در محله‌های غیررسمی: مطالعه موردی ده ونک (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران. 
همایون سپهر، محمد (1386). سفرهٔ حضرت رقیه(س): تجلی نماد پیوند گندمکاران و نخل‌داران. فصلنامه نجوای فرهنگ، 2(3)، 14-3.
وبر، ماکس (1374). اقتصاد و جامعه (مترجم:‌ ع‍ب‍اس‌ م‍ن‍وچ‍ه‍ری‌، م‍ه‍رداد ت‍راب‍ی‌ن‍ژاد، م‍ص‍طف‍ی‌ ع‍م‍ادزاده‌). تهران: انتشارات مولی.

Brammer, S., Williams, G., & Zinkin, J. (2007). Religion and attitudes to corporate social responsibility in a large cross-country sample. Journal of Business Eethics, 71(3), 229-243.

Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77-101.

Buckley, M. (1979). Vows in the secular order of discalced Carmelites. [online]. Reterived from https://www.ocds.info/Formation_Guidelines/PDFS/original%20formation%20pdfs/Vows.pdf

Geertz, C. (1973). The interpretation of cultures (Vol. 5043). New York: Basic books.

Hemingway, C. A., & Maclagan, P. W. (2004). Managers' personal values as drivers of corporate social responsibility. Journal of Business Ethics, 50(1), 33-44.

Hoffmann, S. (2014). A study of the votive terracotta figurines from the Athana Lindia sanctuary. Les Carnets de l’ACoSt. Association for Coroplastic Studies, (11), [Online].    doi: 10.4000/acost.452

Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1989). Ethics: The failure of positivist science. The Review of Higher Education, 12(3), 221-240. Doi: 10.1353/rhe.1989.0017

Nowell, L. S., Norris, J. M., White, D. E., & Moules, N. J. (2017). Thematic analysis: Striving to meet the trustworthiness criteria. International Journal of Qualitative Methods, 16(1). doi: 10.1177/1609406917733847

Oberhelman, S. M. (2014). Anatomical votive reliefs as evidence for specialization at healing sanctuaries in the ancient Mediterranean world. Athens Journal of Health, 1(1), 47-62.

Ramasamy, B., Yeung, M. C., & Au, A. K. (2010). Consumer support for corporate social responsibility (CSR): The role of religion and values. Journal of Business Ethics,91(1), 61–72.

Streuding, J. H. (2014). Success at Sea: Maritime Votive Offerings and Naval Dedications in Antiquity (Unpublished doctoral dissertation). Texas A&M University, US.

Walker, M., & Parent, M. M. (2010). Toward an integrated framework of corporate social responsibility, responsiveness, and citizenship in sport. Sport Management Review, 13(3), 198-213. doi: 10.1016/j.smr.2010.03.003

ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.