نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد پژوهش هنر، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران

2 استادیار هنر، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران

چکیده

آداب و آئین‌های مردم استان گیلان، جزئی از هویت و میراث ناملموس آنها می‌‌باشد که در این مقاله می‌‌توان آنها را در دو حوزهٔ سوگواری و بزم بررسی کرد. منسوجات همواره می‌‌تواند کاربردهای متفاوتی در این آئین‌ها داشته باشد که مطالعه منسوجات در آئین‌های استان کارکرد آن را مشخص می‌‌نماید. تعداد 1480 اثر در فهرست میراث فرهنگی ناملموس ثبت ملی شده است که تعداد 55 اثر از آن مربوط به استان گیلان است. هفت مورد از آئین‌های ثبت‌شده، که منسوجات در آنها کاربرد دارد، به‌عنوان جامعه آماری پژوهش، مورد مطالعه قرار گرفته است. سه مورد از آنها در حوزه آئین‌های سوگواری و چهار مورد در حوزه آئین‌های بزم می‌‌باشد. این مقاله در پی پاسخ به چگونگی کارکرد منسوجات در آئین‌های سوگواری و بزم ثبت شده در فهرست میراث فرهنگی ناملموس استان گیلان می‌‌باشد. برای رسیدن به این هدف، ابتدا نوع منسوجات، رنگ، کاربرد، هدف و نحوه استفاده از منسوجات به‌عنوان متغیرهای پژوهش تعیین شده، سپس به روش کتابخانه‌ای و میدانی متغیرها در جامعه آماری بررسی شده است. پژوهش حاضر از نوع توصیفی تحلیلی می‌‌باشد. نتایج پژوهش نشان می‌‌دهد که منسوجات در آئین‌های سوگواری برای حاجت گرفتن و به‌عنوان پوشش، استفاده می‌شود. همچنین از منسوجات در آئین‌های بزم به شکل‌های مختلف استفاده می‌شود: برای گدایی آئینی، وجه تمایز، پوشش، یادآوری، پیشکش، خبررسانی، مانع بدخواهی، به مراد رسیدن، هدیه، تزئین، محل نگهداری چیزی و همچنین به‌عنوان پاداش.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

احمدی، علیرضا (1397). گیلان و گیلانی‌ها از نگاه سفرنامه نویسان اروپایی دورهٔ  قاجار. نشریه تاریخ اندیش، 1(2) ، 148-131.  

اصلاح عربانی، ابراهیم (1374). کتاب گیلان. تهران: گروه پژوهشگران ایران. 

بابایی، سارا؛ افراشته، سیاوش؛ و مؤمنی هروی، احسان (1398). نقش مراسمات و آئین‌های سنتی در طراحی پوشاک مردم گیلان و بازآفرینی این نقوش در طراحی لباس معاصر. کنفرانس ملی مهندسی نساجی، پوشاک و مد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد قائمشهر.

بشرا، محمد؛ و طاهری، طاهر (1387). جشن‌ها و آئین‌‌های مردم گیلان (به جز آئین‌های نوروزی). رشت: فرهنگ ایلیا.

بیات‌فرد، فاطمه؛ و لاجوردی، فاطمه (1395). استحاله و تغییر هستی شناختی در آئین‌های گذار. پژوهشنامه ادیان، 10(1)، 36-21.

بیگی, حمیده (1398). نقش گردشگری آیینی در نگهداشت فرهنگ عزاداری حسینی؛ مطالعه موردی شهرک ماسوله. فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران، 12(2)، 131-101. doi: 10.22035/jicr.2019.2032.2587

بیهقی، حسینعلی (1365). پژوهش و بررسی فرهنگ عامه ایران. مشهد: آستان قدس.

پاینده، محمود (1377). آئین‌ها و باورداشت‌های گیل و دیلم. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

پوراحمد جکتاجی، محمدتقی (1385). فرهنگ عامیانهٔ زیارت‌گاه‌های گیلان. رشت: فرهنگ ایلیا.

تمیم‌داری، احمد (1390). فرهنگ عامه. تهران: نشر مهکامه.

حسن‌زاده، علی‌رضا (1378). جلوه‌های آئینی پوشاک در نزد مردم گیلان. کتاب ماه هنر، 17، 28-29.

حسن‌زاده، علی‌رضا (1379). نوروز و باززایی ساخت‌های آئینی کهن (آئین‌ها و جشن‌های کهن در ایران امروز، نوشته محمود روح‌الامینی). کتاب ماه هنر، 29و30، 32-28.

ربیعی، آزاده (1393). کشتی گیله مردی، ورزشی کهن در گیلان. فصلنامه فرهنگ مردم ایران، 36، 104-79.

صالحی‌امیری، سیدرضا؛ و صمیمی، نیلوفر (1386). آئین‌های نوروزی و همبستگی ملی. فصلنامه فرهنگ مردم ایران، 11، 19-3.

عباسی، هوشنگ (1392). آئین‌های سنتی نوروز در گیلان. رشت: نشر بلور.

محسنی، فیروزه (1395)، نمادپردازی در افسانه خاتون چهارشنبه سوری در گیلان. فصلنامه فرهنگ و ادبیات عامه،10، 206-191.

محمدی یگانه، بهروز؛ احدنژاد روشنی، محسن؛ ابراهیم‌زاده، مانیا؛ و چراغی، مهدی (1392). تحلیل عوامل مؤثر بر توسعه گردشگری در نواحی برگزاری جشنواره‌های مذهبی، مطالعه موردی: روستاء شاه شهیدان رودبار، مراسم علم‌واچینی. فصلنامه مطالعات مدیریت گردشگری، 23، 69-51.  

معتقد، سوسن (1369). پارچه مکشوفه از تابوت برنزی کیتین هوتران در ارجان بهبهان. مجله اثر، 17. 147-64.

معین، محمد (1381). فرهنگ معین. تهران: دانشگاه تهران.

نوائیان، میثم (1388). تیرماه سیزده (جشن تیرگان) در شمال کشور. تهران: انتشارات بدرقه جاویدان.