فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران

فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران

تشیّع پساصدام و پایان سندرم حسرت جغرافیای مقدس در تشیّع؛ جامعهٔ شیعی به‌مثابه جامعه‌ای در فراغ

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسنده
جبار رحمانی
استادیار انسان‌شناسی. گروه مطالعات فرهنگی، مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی، تهران. ایران
10.22035/jicr.2020.2597.3018
چکیده
نظام‌های دینی در بسترهای جغرافیایی گسترش پیدا می‌کنند و از این طریق صورت‌بندی‌های تاریخی و جغرافیایی خاص خودشان را شکل می‌دهند. به‌طور عمده، درک و تحلیل‌های موجود از صورت‌بندی تشیّع، حول محور زمانی و تحوّلات تاریخی آن است. نگارنده در این مقاله تلاش کرده است تا به این وجه از صورت‌بندی هویت شیعی با تأکید بر تحوّلات اخیر،‌ بالاخص فروپاشی صدام و آزاد شدن زیارت کربلا و سایر شهرهای مقدس شیعی در عراق، به نسبت جغرافیای ارض مقدس در فرهنگ شیعی و تحوّل اخیر آن بپردازد. داده‌های تاریخی نشان می‌دهد که تشیّع همیشه در حسرت زیارت ارض مقدس خودش یعنی کربلا قرار داشته و این مسئله به‌طور نمادین به بخشی بنیادی از هویت و قلب ایمانی شیعیان در اقصی‌نقاط جهان بدل شده است. مهمترین پیامد دسترسی آزادانه به عتبات عالیات، تغییر بنیادی این صورت‌بندی، محوریت ارض مقدس و پایان این سندرم تاریخی حسرت ارض مقدس و آرزوی زیارت بوده است.
کلیدواژه‌ها
کربلا
‌زیارت
‌شیعه
‌ارض مقدس

موضوعات

آلبرت، پیر؛ و تودسک، آندره ژان (1368). تاریخچه رادیو و تلویزیون (مترجم: جمشید ارجمند). تهران: سازمان انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی.
پین، مایکل.(1379). بارت، فوکو، آلتوسر(مترجم: پیام یزدانجو). تهران: مرکز.
تامپسن، جان.(1378). ایدئولوژی و فرهنگ مدرندر عصر ارتباطات تورده‌وار (مترجم: مسعود اوحدی). تهران: مؤسسه فرهنگی آینده پویان.
رضوی‌زاده، سیدنورالدین (1377). وانمایی و سلطه در جریان بین‌المللی خبر، مجموعه مقالات دومین سمینار برای مسائل مطبوعات ایران(جلد دوم). تهران: دفتر مطالعات و برنامه‌ریزی رسانه ها.
رودنبولر، اریک.‌ دبلیو.(1387). ارتباطات آئینی: از گفت‌وگوهای روزمره تا جشن‌های رسانه‌ای‌شده. چاپ اول.(مترجم: عبداله گیویان). تهران: دانشگاه امام صادق.
ضیمران، محمد (1378). میشل فوکو: دانش و قدرت. تهران: هرمس.
عابدی‌جعفری، حسن؛ تسلیمی، محمدسعید؛ فقیهی، ابوالحسن؛ و شیخ زاده، محمد (1390). تحلیل مضمون و شبکه مضامین. اندیشه مدیریت راهبردی، 5(2)، 198-151.
 گیویان، عبدالله (1385). آئین، آئینی‌سازی و فرهنگ عامه‌پسند دینی: تأملی در برخی بازنمایی‌های بصری دینی و شیوه‌های جدید مداحی. فصلنامه مطالعات فرهنگی و ارتباطات، 2(5)، 211-179.
محمدخانی ملکوه، محمد (1390). بررسی ساختار و محتوای برنامه‌های شبکۀ تلویزیونی ماهواره‌ای بی‌بی‌سی فارسی. تهران: پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات.
مهدی زاده، سیدمحمد (1387). رسانه‌ها و بازنمایی (چاپ اول). تهران: دفتر مطالعات و یرنامه‌ریزی رسانه‌ها.
معتمدنژاد، کاظم؛ میرعابدینی، احمد (1387). ارتباطات آئینی و قدرت سیاسی در ایران: بررسی روابط متقابل نمازجمعه و رسانه‌های جمعی در انتخابات ریاست‌جمهوری، فصلنامه علوم اجتماعی، 15 (41)، 34-1.
مهرداد، هرمز (1380). نظریات و مفاهیم ارتباط جمعی. تهران: فاران.
معتمدنژاد، کاظم؛ و منصفی، ابوالقاسم (1368). روزنامه‌نگاری با فصلی جدید در روزنامه‌نگاری انتقادی (چاپ سوم). تهران: سپهر.
میرعابدینی، احمد (1388). انقلاب آئینی و رسانه‌های جمعی بعد از انقلاب اسلامی. فصلنامه رسانه، 77، 27-55.
مک کوایل، دنیس (1387). مخاطب‌شناسی (مترجم: مهدی منتظرالقائم). تهران: دفتر مطالعات و برنامه‌ریزی رسانه‌ها.
مک کوایل، دنیس (1388). مقدمه‌ای بر نظریه ارتباطات جمعی (مترجم: پرویز اجلالی). تهران: دفتر مطالعات و برنامه‌ریزی رسانه‌ها.
مهدی‌زاده، سیدمحمد (1382). مقدمه. در دنیس مک‌کوایل، درآمدی بر نظریه ارتباطات جمعی. تهران: دفتر مطالعات و توسعه برنامه‌ریزی رسانه‌ها.
ون دایک، تئو(1382). مطالعاتی در تحلیل گفتمان (مترجم: گروه مترجمان). تهران: دفتر مطالعات و توسعه رسانه‌ها.

Ahmed, A. (2003). Discovering Islam: making sense of Muslim history and society. London: Routledge.

Fischer, M. J. (1980). Iran: from religious dispute to revolution. US: Harvard University Press.

Howarth, T. M. (2005). The Twelver Shia as a Muslim minority in India. London: Routledge. doi: 10.4324/9780203012604

Hussain, A. J. (2005). The mourning of history and the history of mourning: The evolution of ritual commemoration of the battle of Karbala. Comparative Studies of South Asia, Africa and the Middle East, 25(1), 78-88.

Ruthven, M. & Nanji, A. (2004). Historical Atlas of the Islamic World. Oxford University Press.

Sharar, A. H. (2006). Lucknow: the last phase of an oriental culture. New Dlehi: Oxford.

ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

  • تاریخ دریافت 25 اسفند 1398
  • تاریخ بازنگری 25 فروردین 1399
  • تاریخ پذیرش 09 اردیبهشت 1399