نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسنده

استادیار انسان‌شناسی. گروه مطالعات فرهنگی، مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی، تهران. ایران

چکیده

نظام‌های دینی در بسترهای جغرافیایی گسترش پیدا می‌کنند و از این طریق صورت‌بندی‌های تاریخی و جغرافیایی خاص خودشان را شکل می‌دهند. به‌طور عمده، درک و تحلیل‌های موجود از صورت‌بندی تشیّع، حول محور زمانی و تحوّلات تاریخی آن است. نگارنده در این مقاله تلاش کرده است تا به این وجه از صورت‌بندی هویت شیعی با تأکید بر تحوّلات اخیر،‌ بالاخص فروپاشی صدام و آزاد شدن زیارت کربلا و سایر شهرهای مقدس شیعی در عراق، به نسبت جغرافیای ارض مقدس در فرهنگ شیعی و تحوّل اخیر آن بپردازد. داده‌های تاریخی نشان می‌دهد که تشیّع همیشه در حسرت زیارت ارض مقدس خودش یعنی کربلا قرار داشته و این مسئله به‌طور نمادین به بخشی بنیادی از هویت و قلب ایمانی شیعیان در اقصی‌نقاط جهان بدل شده است. مهمترین پیامد دسترسی آزادانه به عتبات عالیات، تغییر بنیادی این صورت‌بندی، محوریت ارض مقدس و پایان این سندرم تاریخی حسرت ارض مقدس و آرزوی زیارت بوده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

آلبرت، پیر؛ و تودسک، آندره ژان (1368). تاریخچه رادیو و تلویزیون (مترجم: جمشید ارجمند). تهران: سازمان انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی.

پین، مایکل.(1379). بارت، فوکو، آلتوسر(مترجم: پیام یزدانجو). تهران: مرکز.

تامپسن، جان.(1378). ایدئولوژی و فرهنگ مدرندر عصر ارتباطات تورده‌وار (مترجم: مسعود اوحدی). تهران: مؤسسه فرهنگی آینده پویان.

رضوی‌زاده، سیدنورالدین (1377). وانمایی و سلطه در جریان بین‌المللی خبر، مجموعه مقالات دومین سمینار برای مسائل مطبوعات ایران(جلد دوم). تهران: دفتر مطالعات و برنامه‌ریزی رسانه ها.

رودنبولر، اریک.‌ دبلیو.(1387). ارتباطات آئینی: از گفت‌وگوهای روزمره تا جشن‌های رسانه‌ای‌شده. چاپ اول.(مترجم: عبداله گیویان). تهران: دانشگاه امام صادق.

ضیمران، محمد (1378). میشل فوکو: دانش و قدرت. تهران: هرمس.

عابدی‌جعفری، حسن؛ تسلیمی، محمدسعید؛ فقیهی، ابوالحسن؛ و شیخ زاده، محمد (1390). تحلیل مضمون و شبکه مضامین. اندیشه مدیریت راهبردی، 5(2)، 198-151.

 گیویان، عبدالله (1385). آئین، آئینی‌سازی و فرهنگ عامه‌پسند دینی: تأملی در برخی بازنمایی‌های بصری دینی و شیوه‌های جدید مداحی. فصلنامه مطالعات فرهنگی و ارتباطات، 2(5)، 211-179.

محمدخانی ملکوه، محمد (1390). بررسی ساختار و محتوای برنامه‌های شبکۀ تلویزیونی ماهواره‌ای بی‌بی‌سی فارسی. تهران: پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات.

مهدی زاده، سیدمحمد (1387). رسانه‌ها و بازنمایی (چاپ اول). تهران: دفتر مطالعات و یرنامه‌ریزی رسانه‌ها.

معتمدنژاد، کاظم؛ میرعابدینی، احمد (1387). ارتباطات آئینی و قدرت سیاسی در ایران: بررسی روابط متقابل نمازجمعه و رسانه‌های جمعی در انتخابات ریاست‌جمهوری، فصلنامه علوم اجتماعی، 15 (41)، 34-1.

مهرداد، هرمز (1380). نظریات و مفاهیم ارتباط جمعی. تهران: فاران.

معتمدنژاد، کاظم؛ و منصفی، ابوالقاسم (1368). روزنامه‌نگاری با فصلی جدید در روزنامه‌نگاری انتقادی (چاپ سوم). تهران: سپهر.

میرعابدینی، احمد (1388). انقلاب آئینی و رسانه‌های جمعی بعد از انقلاب اسلامی. فصلنامه رسانه، 77، 27-55.

مک کوایل، دنیس (1387). مخاطب‌شناسی (مترجم: مهدی منتظرالقائم). تهران: دفتر مطالعات و برنامه‌ریزی رسانه‌ها.

مک کوایل، دنیس (1388). مقدمه‌ای بر نظریه ارتباطات جمعی (مترجم: پرویز اجلالی). تهران: دفتر مطالعات و برنامه‌ریزی رسانه‌ها.

مهدی‌زاده، سیدمحمد (1382). مقدمه. در دنیس مک‌کوایل، درآمدی بر نظریه ارتباطات جمعی. تهران: دفتر مطالعات و توسعه برنامه‌ریزی رسانه‌ها.

ون دایک، تئو(1382). مطالعاتی در تحلیل گفتمان (مترجم: گروه مترجمان). تهران: دفتر مطالعات و توسعه رسانه‌ها.

Ahmed, A. (2003). Discovering Islam: making sense of Muslim history and society. London: Routledge.

Fischer, M. J. (1980). Iran: from religious dispute to revolution. US: Harvard University Press.

Howarth, T. M. (2005). The Twelver Shia as a Muslim minority in India. London: Routledge. doi: 10.4324/9780203012604

Hussain, A. J. (2005). The mourning of history and the history of mourning: The evolution of ritual commemoration of the battle of Karbala. Comparative Studies of South Asia, Africa and the Middle East, 25(1), 78-88.

Ruthven, M. & Nanji, A. (2004). Historical Atlas of the Islamic World. Oxford University Press.

Sharar, A. H. (2006). Lucknow: the last phase of an oriental culture. New Dlehi: Oxford.