نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 استاد علوم ارتباطات، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

2 کارشناس ارشد مطالعات فرهنگی و رسانه، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

چکیده

استفاده از شبکه‌‍‌های مجازی، جهانی‌‌شدن فرهنگ‌های رسانه‌ای و ظهور عرصۀ عمومی فرهنگی موجب توجه به نظریه‌های شهروندی فرهنگی در توصیف مشارکت‌های شهروندی کاربران فضای مجازی شده است. در این مقاله با استفاده از این فضای نظری و روش تحلیل محتوای مردم‌نگارانه تلاش شده است تا ماهیت مشارکت‌های شهروندی کاربران جوانِ شبکه مجازی اینستاگرام و میزان انطباق این مشارکت‌ها با شهروندی ملّی ایشان بررسی شود. بر اساس یافته‌ها 69درصد محتواهای به‌اشتراک گذاشته شده در صفحه‌های عمومی جریان اصلی، صفحه‌های طنز و سرگرمی دربرگیرندۀ مضامین «فردگرایانه» بوده و اغلب در راستای علایق و دغدغه‌های فردی کاربران و تمایل آنها به لذت و سرگرمی به اشتراک گذاشته شده‌اند. به‌علاوه، این مضامین بیش از آنکه با چارچوب شهروندی ملّی منطبق باشند تابع فرهنگ‌های موجود در عرصۀ عمومی جهانی بوده‌اند. با این حال فراوانی بیشتر مضامین فردگرایانه نسبت به مضامین جمع‌گرایانه به‌معنای بی‌توجهی کامل آنان به کنش‍گری در مقیاس ملّی نبوده، به‌گونه‌ای‌که 21درصد مضامین موجود در این صفحه‌ها به شهروندی رسمی و جمع‌گرایانه اختصاص یافته است و کاربران به‌واسطه آن‍ها به تعلقات، وظایف و مسائل مرتبط با سطح ملّی بازگشته‌اند. در بخش نتیجه‌گیری ضرورت بازتعریف مفهوم مشارکت‌های شهروندی مبتنی بر اقتضائات فضای مجازی، عدم امکان اتخاذ رویکردهای مطلقاً مثبت و یا منفی به پیامدهای مشارکت‌های مجازی بر شهروندی ملی، ضرورت توجه همزمان به فرصت‌ها و آسیب‌های این فضا و نیاز به گسترش آموزش‌های مرتبط با «شهروندی فرهنگی» مورد تأکید قرار گرفته است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

نجاتی‌حسینی، سیدمحمود (1388). هویت شهروندی مجازی فرصت‍های اینترنتی ممکن و آینده‍های مجازی محتمل. فصلنامه انجمن ایرانی مطالعات فرهنگی و ارتباطات، 5 (17)، 130-97.

Altheide, D. L. (1987). Reflections: Ethnographic content analysis. Qualitative Sociology, 10(1), 65–77. doi: 10.1007/BF00988269

Ameli, S. R. (2017). Dual spacization of cultures: problematization of cyberspace and cultural matters. Journal of Cyberspace Studies, 1(1), 1-18. doi: 10.22059/jcpolicy.2017.59867

Ameli, S.R., & Merali, A. (2004). Dual Citizenship: British, Islamic or both? Obligation, recognition, respect and belonging. London: Islamic Human Rights Commission.

Bang, H. (2005). Among everyday makers and expert citizens. In J. Newman (Ed.), Remaking Governance: Peoples, Politics and the Public Sphere )pp 159-178). Britain: The Policy Press. doi: 10.1332/policypress/9781861346407.001.0001

Bennett, W. L. (2007). Changing Citizenship in the Digital Age. In W. L. Bennett (Ed.), Civic life online: Learning how digital media can engage youth (pp. 1–25). Cambridge: MIT Press. doi: 10.7551/mitpress/7893.001.0001

Bennett, W. L., Freelon, D., & Wells, C. (2010). Changing citizen identity and the rise of a participatory media culture. In L. R. Sherrod, C. A. Flanagan, & J. Torney-Purta (Eds.), Handbook of Research on Civic Engagement in Youth (pp. 393-423), Hoboken: Wiley. doi: 10.1002/9780470767603.ch15 

Bennett, W. L., Wells, C., & Freelon, D. (2011). Communicating civic engagement: Contrasting models of citizenship in the youth web sphere. Journal of Communication, 61(5), 835-856. doi: 10.1111/j.1460-2466.2011.01588.x 

Bernhard, B. J., Futrell, R., & Harper, A. (2010). Shots from the Pulpit: An Ethnographic Content Analysis of United States Anti-Gambling Social Movement Documents from 1816-2010. UNLV Gaming Research & Review Journal, 14(2), 15-32.

Brough, M. M., & Shresthova, S. (2011). Fandom meets activism: Rethinking civic and political participation. Transformative Works and Cultures, 10. doi: 10.3983/twc.2012.0303

Burgess, J. E. (2007). Vernacular Creativity and New Media (Doctoral dissertation). Creative industries faculty, University of Technology, Queensland, Australia.

Burgess, J., Foth, M., & Klaebe, H. (2006). Everyday creativity as civic engagement: A cultural citizenship view of new media. In F. Papandrea (Ed.), Proceedings 2006 Communications Policy & Research Forum (pp. 1-16),Australia: Network Insight Institute.

Christensen, M., & Jansson, A. (2011). Cultural citizenship and the communicative space of mediated sexual expressivity. International Journal of Media & Cultural Politics, 7(2), 209-224. doi: 10.1386/macp.7.2.209_1

Dahlgren, P. (2006). Doing citizenship The cultural origins of civic agency in the public sphere. European journal of cultural studies, 9(3), 267-286. doi: 10.1177/1367549406066073

Delanty, G. (2002). Two conceptions of cultural citizenship: A review of recent literature on culture and citizenship. The global review of ethnopolitics, 1(3), 60-66. doi: 10.1080/14718800208405106

Fraser, N. (2007). Transnationalising the public sphere: On the legitimacy and efficacy of public opinion in a post-Westphalian world. Theory, Culture and Society, 24(4), 7-30. doi: 10.1177/0263276407080090

Gray, J. (2003). New Audiences, New Textualities: Anti-Fans and Non-Fans. Internationjournal of cultural studies6(1), 64-81. doi: 10.1177/1367877903006001004

Harris, A., & Roose, J. (2014). DIY citizenship amongst young Muslims: experiences of the ‘ordinary’. Journal of youth studies17(6), 794-813. doi: 10.1080/13676261.2013.844782

Hartley, J. (2010). Silly citizenship. Critical Discourse Studies, 7(4), 233-248. doi: 10.1080/17405904.2010.511826

Hermes, J. & Dahlgren, P. (2006). Cultural studies and citizenship. European Journal of Cultural Studies, 9(3), 259–265. doi: 10.1177/1367549406066072

Hermes, J. (2006). Citizenship in the Age of the Internet. European Journal of Communication, 21(3), 295-309. doi: 10.1177/0267323106066634

Hull, G. A., Stornaiuolo, A., & Sahni, U. (2010). Cultural citizenship and cosmopolitan practice: Global youth communicate online. English Education42(4), 331-367.

Jenkins, H. (2014). Fan activism as participatory politics: The case of the Harry Potter Alliance. In M. Ratto & M. Boler (Eds.), DIY citizenship: Critical making and social media (pp. 65-73). Cambridge: MIT press. doi:10.7551/mitpress/9568.003.0006

Jones, E. & Gaventa, J. (2004). Concepts of Citizenship: a review. IDS Development Bibliograghy 19, Brighton: Institute of development studies. Retrieved from https://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/bitstream/handle/20.500.12413/12081/Db19.pdf?sequence=1

Jones, J. P. (2006). A cultural approach to the study of mediated citizenship. Social Semiotics, 16(2), 365-383. doi:10.1080/10350330600664912

Kligler-Vilenchik, N. (2015). Alternative Citizenship Models: from Online Participatory Cultures to Participatory Politics(Doctoral dissertation). Faculty of The USC graduate school University of Southern California.

Kligler-Vilenchik, N., & Thorson, K. (2016). Good citizenship as a frame contest: Kony2012, memes, and critiques of the networked citizen. New Media & Society, 18(9), 1993-2011. doi:10.1177/1461444815575311

Krueger, B. S. (2002). Assessing the potential of Internet political participation in the United States: A resource approach. American Politics Research, 30(5), 476-498. doi:10.1177/1532673x02030005002

Maira, S. (2004). Imperial Feelings: Youth Culture, Citizenship, and Globalization. In M. Suarez-Orozco & D.B. Qin-Hilliard (Eds), Globalization: Culture and education in the new millennium (pp. 203-234). Berkeley: University of California Press. doi:10.1525/9780520930964-011

Marzouki, M. E. (2015). Satire as counter-discourse: Dissent, cultural citizenship, and youth culture in Morocco. International Communication Gazette, 77(3), 282-296. doi: doi:10.1177/1748048514568762

Mayring, P. (2014). Qualitative content analysis: theoretical foundation, basic procedures and software solution. Retrived from https://www.ssoar.info

Miller, T. (1998). Technologies of truth: Cultural citizenship and the popular media. Minneapolis: University of Minnesota Press.

Molloy, M. (Dec. 3, 2016). What is the Mannequin Challenge? The best videos so far. Retrived from https://www.telegraph.co.uk/news/2016/11/05/what-is-the-mannequin-challenge-bizarre-freezing-craze-among-tee/

Pawley, L. (2008). Cultural citizenship. Sociology compass, 2(2), 594-608. doi:10.1111/j.1751-9020.2008.00094.x

Pfeil, U., & Zaphiris, P. (2010). Applying qualitative content analysis to study online support communities. Universal Access in the Information Society9(1), 1-16. doi:10.1007/s10209-009-0154-3

Putnam, R. D. (2000). Bowling alone: The collapse and revival of American community. New York: Touchstone.

Smith, T. E., Sells, S. P., & Clevenger, T. (1994). Ethnographic content analysis of couple and therapist perceptions in a reflecting team setting. Journal of Marital and Family Therapy, 20(3), 267-286.  doi:10.1111/j.1752-0606.1994.tb00115.x

Stevenson, N. (2010). Cultural citizenship, education and democracy: redefining the good society. Citizenship studies, 14(3), 275-291. doi:10.1080/13621021003731823

Tolbert, C. J., & McNeal, R. S. (2003). Unraveling the effects of the Internet on political participation?. Political research quarterly56(2), 175-185. doi:10.2307/3219896

Uricchio, W. (2004). Cultural citizenship in the age of P2P network. In I. Bondebjerg & P. Golding (Eds.), European Culture and the Media (pp. 139-163). Bristol: Intellect Books.

Yigit, E. Ö. (2014). Pre-Service Social Studies Teachers' Perspectives towards Netizenship. Turkish Online Journal of Educational Technology-TOJET13(2), 121-137.

Zuckerman, E. (2014). New media, new civics? Policy & Internet, 6(2), 151-168. doi:10.1002/1944-2866.poi360