فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران

فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران

تحلیل جنسیتی پیام‌های تصویری قرنطینه خانگی برای مقابله با کرونا

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسنده
سمیه سادات شفیعی
گروه جامعه‌شناسی تاریخی‌ـ‌نظری، ادیان، پژوهشکده مطالعات اجتماعی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ایران
10.22035/jicr.2021.442
چکیده
مقاله حاضر با تمرکز بر خانه‌ و روابط موجود در آن، پیام‌های فراخوان قرنطینۀ خانگی در مقابل همه‌گیری کرونا را به‌لحاظ جنسیتی بررسی کرده است تا شناختی از مناسبات جنسیتی به‌نمایش‌درآمده و نیز روابط قدرت و ایدئولوژی پدرسالارانۀ نهفته در آن به‌دست آورد. تحلیل محتوای ۱۲۰ پیام با موضوع «در خانه می‌مانیم» و «در خانه بمانیم» نشان می‌دهد که خانوادۀ به‌نمایش‌درآمده در مجموعه پیام‌ها، خانوادۀ هسته‌ایِ دارای دو فرزند دختر و پسر است. تعداد خانواده‌های دارای فرزند تک پسر و نیز دارای دو فرزند پسر در جایگاه‌های بعدی قرار دارند. مردان در ۴۸درصد موارد، بلندتر از همسرانشان ترسیم شده و در 66/11 درصد موارد، تنها یا اصلی‌ترین شخصیت انسانی پیام را تشکیل می‌دهند، سوژه‌هایی تاریخی مانند عمو نوروز، حاجی‌فیروز را بازنمایی می‌کنند، کادر درمانی هستند یا درحال نواختن و شنیدن موسیقی، خواندن کتاب، تماشای تلویزیون، ورزش کردن، یا جنگیدن با ویروس، قدرتمند و موفق به‌نظر می‌رسند. تنها در یک تصویر، شاهد حضور یک زن به‌تنهایی و به‌عنوان نیروی فعال اقتصادی هستیم و درمجموع، مردان هستند که به‌لحاظ کمی و کیفی حضور فرادست خود را به‌لحاظ جایگاه نقشی در ذهن مخاطب حک می‌کنند. روابط به‌تصویر درآمده، در امتداد کلیشه‌های جنسیتی بوده و با غفلت از نقش اجتماعی زنان در حوزۀ عمومی و نیز اهمیت کارکردهای نقشی آنان در حوزۀ خصوصی، به‌ویژه در دورۀ همه‌گیری کرونا، نظم جنسیتی سنتی را ترویج می‌کنند.
کلیدواژه‌ها
کلیشه جنسیتی
خانه
زنان
مردان
کرونا
موضوعات
آزادارمکی، تقی؛ و رضایی، محمد (1385). سوژه و قدرت؛ تحلیل چگونگی شکل­گیری ذهنیت در مطالعات فرهنگی. نامه علوم اجتماعی، 27، 156–127.
ارمغان، مریم (۱۳۹۴). معناسازی برای خانه؛ زندگی روزمره تهران در فیلم‌های سینمایی. پژوهش‌های انسان‌شناسی، ۵(۲)، 73-51.  doi: 10.22059/ijar.2015.59018
حسینی، حسن؛ و دشتی، منصوره (1391).بازنمایی کلیشه‌های جنسیتی در رسانه: مطالعه ادبیات داستانی آل‌‏احمد. رسانه، 7(۱)، 64-۲۷.
جان‌علیزاده چوب‌بستی،حیدر؛ مقیمی، اعظم؛ و امینی، مجید (1387). تبیین جامعه‌شناختی جایگاه حرفه‌ای ‏زنان دانشگاهی مطالعه موردی زنان هیئت علمی دانشگاه اصفهان. پژوهش زنان، 6(۲)، 78-۳.
دفلور، ملوین؛ و دنیس، اروت (۱۳۸۷). شناخت ارتباط جمعی (مترجم: سیروس مرادی و ناصر باهنر). تهران: دانشکده صدا و سیما.
رایف، دانیل؛ استفن، لیسی؛ و فریدریک جی. فیکو (1381).تحلیل پیام‌های رسانه‌ای، کاربرد تحلیل محتوای کمّی در تحقیق (مترجم: مهدخت بروجردی). تهران: سروش.
صادقی فسایی، سهیلا؛ و کریمی، شیوا (1384). کلیشه‌های جنسیتی سریال‌های تلویزیونی ‏ایرانی سال1383. پژوهش زنان، 3(۳)، 89-۵۹.
کالگر، رابرت (۱۳۸۴).فیلم، فرم و فرهنگ (مترجم: بابک تیرابی). تهران: بنیاد سینمایی فارابی.
گرب، ادوارد (1373).نابرابری اجتماعی: دیدگاه‌های نظریه‌پردازان کلاسیک و معاصر (مترجم: محمد سیاهپوش و محمدرضا غروی زاد). تهران: نشر معاصر.
گرت، استفان (1380).جامعه‌شناسی جنسیت (مترجم:کتایون بقایی). تهران: نشر دیگر.
گیدنز، آنتونی (1374).جامعه‌شناسی (مترجم: منوچهر صبوری). تهران: نشر نی.
فروتن، یعقوب (1387). جامعه‌شناسی دین و جنسیت : بررسی نظری و تجربی با تأکید بر اشتغال زنان.‏مسائل اجتماعی ایران، 16(6)، 138-۱۰۷.
 فروتن، یعقوب (1379). ملاحظات جمعیتی در فرهنگ عامه ایران با تأکید بر ضرب‌المثل‌ها. فصلنامه جمعیت، 31و32، 69-46.
فروتن، یعقوب (1389). جامعه‌پذیری جنسیتی در کتاب‌های درسی مدارس ایران. زن در توسعه و ‏سیاست (پژوهش زنان)، 8(3)، 216-۱۹۵.
فروتن، یعقوب (1390). بازنمایی الگوهای اشتغال زنان در متون درسی ایران. زن در توسعه و سیاست(پژوهش ‏زنان)، 9(۲)، 78-۳۹.
فروتن، یعقوب (1390). شکاف نسلی مرتبط با نقش‌های جنسیتی و تحولات جمعیتی در ایران.پژوهشنامه ‏جامعه‌شناسی جوانان، ۱(۱)، 144-119.
فروتن، یعقوب (1392).استراتژی جامعه‌پذیری دینی در ایران. مطالعات ملی، ۱۴(53)، 96-73. ‏‏
فروتن، یعقوب (1394). هژمونی مردانه جامعه‌پذیری در ایران. مطالعات توسعه اجتماعی فرهنگی، ۳(۴)، 155-۱۳۳.
مرکز آمار ایران (بی تا).نگاهی به ویژگی‌های واحدهای مسکونی معمولی کشور. برگرفته از https://www.amar.org.ir/Portals/0/amarmozuii/infographics/infographic970815.pdf
مقصودی، سوده (1383). بررسی نقش زنان در داستان‌های کودکان. پژوهش زنان، 2(۳)، 56-۴۱.
معینی­فر،حشمت‌السادات (1388). بازنمایی کلیشه‌های جنسیتی در رسانه: مطالعه موردی صفحه حوادث ‏روزنامه همشهری. تحقیقات فرهنگی فرهنگی ایران، ۲(۷)، 197-۱۶۷.   doi: 10.7508/IJCR.2009.07.008
مهدی‌زاده، محمد (۱۳۹۱). نظریه‌های رسانه اندیشه‌های رایج و دیدگاه های انتقادی. تهران: همشهری.
واحدی، وحیده‌سادات؛ و سیدرضایی، زری‌سادات (1395). تحلیل گفتمان انتقادی داستان‌های جلال آل‌احمد و سیمین دانشور. پژوهش‌های نقد ادبی و سبک‌شناسی، ۷(25)، 223-۲۰۳.
Alberj. H. & Jensen, B. (2007). Women's Roles and Gender issues in Primary School Textbooks: Korea and Mexico. Santiago: University of California Press.
Chung, H. (2000). Women’s roles and gender issues in primary school textbooks: Korea and Mexico. Santiago: University of California Press.
Fiske, S. T. et al. (1991). Social science research on trial: Use of sex stereotyping research. American Psychologist, 46(10), 1049-1060.
Foroutan, Y. (2012). Gender representation in school-textbooks in Iran: The place of languages. Current Sociology. 60(6), 771-787. ‎ doi: 10.1177/0011392112459744
Hakim, C. (1996). Key issues in women’s work: female Heterogeneity and the polarization of women’s employment, Atlantic Highlands, NJLondon: Athlone.
Lindsey, L. L. (2015). Gender roles: A sociological perspective. Boston, MA: Prentic Hall.
Massey, D. S. et al. (1993). Theories of international migration: A review and appraisal. Population and Development Review, 19(3), 431-466.  doi: 10.2307/2938462
Riley, N.E. & McCarthy, J. (2003). Feminist demography. In Demography in the Age of the Postmodern (pp. 99-119). Cambridge: Cambridge University Press.
Sixsmith, J. (1986). The meaning of home: An exploratory study of environmental experience. Journal of Environmental Psychology, 6(4), 281-298. doi: 10.1016/S0272-4944(86)80002-0
Tran, H. (2015). Gender stereotyping of managerial characteristics In Kuwait. AIB-MENA 2015 Conference AIB-MENA Chapter 5th Annual Conference.
Zhang, Y. & Widemuth, B. (2009). Qualitive analysis of content. In B.M. Wildemuth (Ed.). Application of Social Research Methods to Question in Information and Library science (pp. 1-12). Libraries Unlimited.
Zito, G.V. (1975). Methodology and meaning: Varieties of sociological inquiry. New York: Praegez.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

  • تاریخ دریافت 18 مرداد 1399
  • تاریخ بازنگری 03 دی 1399
  • تاریخ پذیرش 20 اسفند 1399