ریشه‌ها و پیامدهای پدیدۀ بی‌تفاوتی اجتماعی: مطالعه موردی شهروندان استان ایلام

فیض اللهی, علی; کمربیگی, خلیل

doi:10.22035/jicr.2022.2729.3121

ریشه‌ها و پیامدهای پدیدۀ بی‌تفاوتی اجتماعی: مطالعه موردی شهروندان استان ایلام

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

علی فیض اللهی ¹

خلیل کمربیگی ²

¹ استادیار جامعه‌شناسی، گروه علوم اجتماعی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ایلام. ایلام، ایران

² پژوهشگر اجتماعی و فرهنگی، کارشناس راهبری سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی ایلام، ایلام. ایلام، ایران

10.22035/jicr.2022.2729.3121

چکیده

بی‌تفاوتی، کنشی منفعلانه است که در آن، افراد از مشارکت فعال و انجام کنش‌های دگرخواهانه اجتناب کرده و در مورد مسائل جامعه، بی‌اعتنا می‌شوند. هدف از انجام این پژوهش، واکاوی پدید‌ۀ بی‌تفاوتی اجتماعی در استان ایلام و یافتن زمینه‌ها و پیامدهای آن است. این مقاله به روش کیفی، مبتنی‌بر رهیافت نظریۀ زمینه‌ای، و با بهره‌مندی از راهبردهای نمونه‌گیری هدفمند (نمونه‌گیری نظری) انجام شده است. داده‌های موردنیاز، از طریق مصاحبه با 28 نفر از صاحبنظران و متخصصان استان ایلام به‌دست آمده و با استفاده از روش کدگذاری استراوس و کوربین، در سه مرحلۀ کدگذاری باز، محوری، و انتخابی، تجزیه‌وتحلیل شده است. برپایۀ یافته‌های پژوهش، غفلت از نقش ‏شهروندان، نوع ساختار ‏سیاسی، توقع‌های فزاینده، فردگرایی‏ خودخواهانه، زوال وفاداری ‏جمعی، بده‌‌بستان اجتماعی، نابرابری‌های ‏اجتماعی‌ـ‌اقتصادی، و انباشتگی فقر و فلاکت، به‌عنوان شرایط علّی، تنبلی اجتماعی، ضعف در ابراز وجود، اقتصادزدگی فرهنگ، شکاف قانونی، نارسایی نظام تربیتی، آشفتگی سنت، خویشاوندگرایی، کم‌کارایی تشکل‌های مدنی، و انزواگرایی، به‌عنوان شرایط زمینه‌ای، و سرانجام، ناکارآمدی دولت، هیستری اجتماعی، و کژکارکردی رسانه‌ها، به‌عنوان شرایط مداخله‌گر مشخص شده‌اند. برپایۀ یافته‌های پژوهش، «بی‌سازمانی اجتماعی»، به‌عنوان هستۀ اصلی پژوهش به‌دست آمد که حاصل شرایط علّی، زمینه‌ای، و مداخله‌گر است.

کلیدواژه‌ها

بی‌تفاوتی

بی‌تفاوتی اجتماعی

نظریۀ زمینه‌ای

بی‌سازمانی اجتماعی

موضوعات

جامعه شناسی

امیرشیرزاد، نرگس(1393). بررسی عوامل مؤثر بر بیتفاوتی اجتماعی: مورد مطالعه شهروندان 18 سال به بالای شهر دزفول (پایان‌نامه کارشناسی ارشد جامعهشناسی). دانشگاه شهید چمران اهواز، دانشکده علوم اجتماعی و اقتصاد، ایران.

بازرگان، علی (1391). مقدمهای بر روش تحقیق کیفی و آمیخته (چاپ سوم). تهران: نشر دیدار.

بریزی، عقیل (1393). تبیین جامعه‌شناختی بی‌تفاوتی اجتماعی شهروندان زرین دشت فارس(پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته جامعه‌شناسی). دانشگاه تربیت معلم، دانشکده علوم انسانی، ایران.

بشیریه، حسین (1372). بی‌تفاوتی اجتماعی. ماهنامه ایران فردا، 2(11)، 45-41.

چلبی، مسعود (1375). جامعه‌شناسی نظم (چاپ اول). تهران: نشر نی.

دادخواه‌تهرانی، لیلا (1398). مطالعه جامعه‌شناختی عوامل مؤثر بر بی‌تفاوتی اجتماعی در بین دانشجویان: مورد مطالعه دانشجویان دانشگاه آزاد شهر تهران (پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته جامعه‌شناسی). دانشگاه پیام نور تهران، واحد پرند.

دانایی‌فرد، حسن؛ و اسلامی، آذر (1390). کاربرد استراتژی پژوهشی نظریه داده‌بنیاد در عمل؛ ساخت نظریه بی‌تفاوتی سازمانی (چاپ اول). تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق(ع).

دلاور، علی (1389). روش‌شناسی کیفی. فصلنامه راهبرد، 18(1)، 329-307.

رابینگتن، ارل؛ و واینبرگ، مارتین (1392). رویکردهای نظری هفتگانه در بررسی مسائل اجتماعی (مترجم: رحمت‌الله صدیقسروستانی؛ چاپ هفتم). تهران: انتشارات دانشگاه تهران.

زارعیوند، لیلا (1396). بررسی میزان بیتفاوتی اجتماعی و عوامل موثر بر آن: مطالعه موردی دانشجویان دانشگاه حکیم سبزواری (پایاننامه کارشناسیارشد رشته پژوهش علوم اجتماعی). دانشگاه حکیم سبزواری، دانشکده ادبیات و علوم انسانی.

زیمل، گئورگ (1372). کلانشهر و حیات ذهنی (مترجم: یوسف اباذری). نشریه نامه علوم اجتماعی، 3 (6)، 66-53.

ستوده، هدایتالله (1392). آسیبشناسی اجتماعی؛جامعهشناسی انحرافات (چاپ بیست‌ودوم). تهران: انتشارات آوای نور.

شهابسامانی، محسن (1395). مطالعه تطبیقی بیتفاوتی اجتماعی در میان دانشجویان دانشگاههای اصفهان و یزد با تأکید بر سرمایه اجتماعی(پایاننامه کارشناسی ارشد رشته پژوهشگری اجتماعی). دانشگاه یزد، پردیس علوم انسانی و اجتماعی.

صداقتیفرد، مجتبی (1392). بیتفاوتی اجتماعی: معناکاوی، بنیان نظری و سببشناسی (چاپ دوم). اصفهان: بهتا پژوهش.

صفاریان، محسن؛ ادهمی، عبدالرضا؛ و مرادی، علی( 1399). شناخت رابطه بین فردگرایی و محرومیت نسبی با بی تفاوتی اجتماعی: مورد مطالعه: جوانان شهر کرمانشاه. فصلنامه مطالعات فرهنگ - ارتباطات، 81، 287-255. doi: 10.22083/JCCS.2019.187991.2810

صفایی، صفی‌اله؛ و الانی، طاهره (۱۳۹۸). بررسی بیتفاوتی اجتماعی در کمک به دیگران: مورد مطالعه: شهر همدان، چهارمین کنفرانس بین المللی پژوهش های نوین درحوزه علوم تربیتی و روانشناسی و مطالعات اجتماعی ایران.

طالبپور، اکبر؛ و ایازی، سیدعلینقی(1398). تأثیر زیارت مشهدالرضا (علیه‎السلام) بر کاهش بی‎تفاوتی اجتماعی دانشجویان: مطالعه موردی دانشجویان دانشگاه آیت‎الله‌العظمی بروجردی. فصلنامه فرهنگ رضوی، 6 (23)، 72-43.

ظهیرینیا، مصطفی؛ گلابی، فاطمه؛ و هدایتابوریق، رحیم (1394). شناسایی عوامل موثر بی‌تفاوتی اجتماعی در بین دانشجویان دانشگاه محقق اردبیلی. فصلنامه تغییرات اجتماعی- فرهنگی، 12 (45)، 121-86.

علمدار، فاطمهالسادات؛ جوادی یگانه، محمدرضا؛ و رحمانی، جبار (1397). فرایند خلق بیتفاوتی اجتماعی در بافت تعاملی ایرانیان. فصلنامه بررسی مسائل اجتماعی ایران، 9(1)، 190-165. doi: 10.22059/IJSP.2018.65905

علیانسب شربیانی، سیدابراهیم؛ و محسنی تبریزی، علیرضا (۱۳۹۵). پژوهشی درباره بی‌تفاوتی اجتماعی در ایران: مورد پژوهش، فرهنگیان منطقه 1821 استان آذربایجان شرقی. سومین کنفرانس جهانی روانشناسی و علوم تربیتی، حقوق و علوم اجتماعی در آغاز هزاره سوم، با همکاری مشترک موسسه آموزش عالی علامه خویی، دانشگاه زرقان-واحد پژوهش دانش پژوهان، تاریخ همایش، شیراز، ایران.

علیانسبشربیانی، سیدابراهیم (1396). بیتفاوتی اجتماعی (چاپ اول). تبریز: انتشارات اُنس.

عنبری، موسی؛ و غلامیان، سارا (1395). تبیین جامعهشناختی عوامل مرتبط با بیتفاوتی اجتماعی. فصلنامه بررسی مسائل اجتماعی ایران، 7(2)، 159-133.

غفاری، غلامرضا؛ و جوادییگانه، محمدرضا (1396). پیمایش ملی وضعیت اجتماعی، فرهنگی و اخلاقی جامعه ایران؛ گزارش استان ایلام، شورای اجتماعی کشور. تهران: دفتر طرح های ملی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.

فراستخواه، مقصود (1395). روش تحقیق کیفی در علوم اجتماعی با تأکید بر نظریۀ برپایه: گراندد تئوری GTM (چاپ دوم). تهران: نشر آگاه.

فلیک، یو (1383). درآمدی بر پژوهشهای کیفی در علوم انسانی (مترجمان: عبدالرسول جمشیدیان، سیدعلی سیادت و رضاعلی نوروزی؛ چاپ اول) قم: سماء قلم.

فولادیــان، احمد (1394). بررســی رابطــه بیــن میــزان بیگانگــی اجتماعـی و بـی‌تفاوتـی اجتماعـی در بیـن دانشـجویان دانشـگاه آزاد اسـلامی واحـد مشـهد. فصلنامه جامعهشناسی مطالعات جوانان، 5 (17)، 144-125.

فیضاللهی، علی؛ و کمربیگی، خلیل (1398). بررسی و تحلیل جامعهشناختی آسیبهای اجتماعی و فرهنگی در استان ایلام (طرح مطالعاتی). دانشگاه ایلام.

قاضیزاده، هورامان؛ و کیانپور، مسعود (1394). بررسی میزان بیتفاوتی اجتماعی در بین دانشجویان: مورد مطالعه، دانشگاه اصفهان. فصلنامه پژوهشهای راهبردی مسائل اجتماعی، 4(1)، 78-59.

قائمی، فاطمه؛ بلالی، اسماعیل؛ و قدسی، علی‌محمد (1394). ارتباط دینداری و بی‌تفاوتی اجتماعی در شهر همدان. فصلنامه علمی تخصصی دانش انتظامی همدان، 2(3)، 116-99.

کرسول، جان دبلیو(1392). روشهای تحقیق کمی، کیفی و آمیخته (مترجم: یاسانالله پوراشرف، زینب طولابی و زیبا نوری؛ چاپ اول). ایلام: انتشارات دانشگاه ایلام.

گار، تد رابرت (1388). چرا انسانها شورش میکنند؟ (مترجم: علی مرشدیزاده؛ چاپ سوم). تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.

مجیدی، امیر (1391). بررسی عوامل اجتماعی و فرهنگی مرتبط با بیتفاوتی اجتماعی در بین دانشجویان دانشگاه کردستان و دانشگاه پیام نور مرکز سنندج در سال 1390 (پایاننامه کارشناسی ارشد رشته جامعهشناسی). دانشگاه پیام نور تهران، دانشکده علوم اجتماعی و اقتصادی.

محسنیتبریزی، علیرضا (1381). آسیبشناسی اجتماعی جوانان: بررسی انزوای ارزشی (بیگانگی فرهنگی) و مشارکت فرهنگی در محیطهای دانشجویی کشور. تهران: مؤسسه پژوهش و برنامهریزی آموزش عالی.

محسنیتبریزی، علیرضا؛ و صداقتیفرد، مجتبی (1390). پژوهشی درباره بیتفاوتی اجتماعی در ایران (مورد پژوهش: شهروندان تهرانی)، فصلنامه جامعهشناسی کاربردی، 22(43)، 22-1.

محمدپور، احمد (1389). فراروش (چاپ اول). تهران: انتشارات جامعهشناسان.

محمدپور، احمد (1390). روش تحقیق کیفی ضد روش 1 و 2 (چاپ اول). تهران: جامعهشناسان.

مرادی، علی؛ و صفاریان، محسن (1398). بررسی عوامل اجتماعی مرتبط با بی‌تفاوتی: مورد مطالعه شهر کرمانشاه. فصلنامه جامعهشناسی اقتصادی و توسعه، 8 (1)، 189-158.

مرتن، رابرت(1376). مشکلات اجتماعی و نظریههای جامعه‌شناسی (مترجم: نوین پولایی؛ چاپ اول). تهران: انتشارات امیرکبیر.

معصومی، حسن (1395). بیتفاوتی و انواع آن در ایران (چاپ اول). بجنورد: آذرینمهر.

ملکشاهی، ماهمنیر؛ و کمربیگی، خلیل(1396). بررسی علل و ابعاد شکلگیری نزاع و درگیریهای بین فردی در ایلام و تاثیر آن بر امنیت عمومی (طرح مطالعاتی). ایلام، دانشگاه ایلام.

میرزاپوری، جابر(1395). بیتفاوتی اجتماعی در ایران (چاپ اول). قم: زمزم هدایت.

نبوی، عبدالحسین؛ نواح، عبدالرضا؛ و امیرشیرزاد، نرگس (1393). بررسی عوامل مؤثر بر بی‌تفاوتی اجتماعی: مورد مطالعه شهروندان 18 سال به بالای شهر دزفول. مجله جامعهشناسی ایران، 15(3)، 161-132.

Ahmad.S. (2015). Role of socioeconomic status and political participation in construction of apathy among youth. Journal of Human Behavior in the Social Environment, 25(8),801-809.

Almond, G., & Verba, S. (1963). The civic culture: political attitudes and democracy in five countries. Princeton: Princeton University.