فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران

فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران

قتل‌های ناموسی و دلالت‌های معنایی سوژۀ بهنجار در نهاد خانواده: روایت‌پژوهی‌ روزنامه‌ها از قتل رومینا اشرفی

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان
ماهرخ حق پرس 1
سید حسین نبوی 2
محمد رضا کلاهی 3
1 دانشجوی دکتری جامعه‌شناسی سیاست‌گذاری فرهنگی، گروه جامعه‌شناسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم ‌انسانی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران
2 استادیار جامعه‌شناسی، گروه جامعه‌شناسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم ‌انسانی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران
3 استادیار جامعه‌شناسی، گروه جامعه‌شناسی، مؤسسۀ مطالعات فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم تحقیقات و فناوری، تهران، ایران
10.22035/jicr.2022.2735.3127
چکیده
هدف این مقاله شناسایی دلالت‌های معنایی سوژۀ‌‌ اخلاقی و بهنجار و سازوکارهای برساخت آن در نهاد خانواده است. رخدادهای تروماتیک نظیر قتل‌های ناموسی، برهه‌هایی هستند که با برهم‌زدن روابط درون خانواده از ظرفیت تحلیلی غنی برای شناسایی بایدها و نبایدهای درون خانواده برخوردارند. برای این منظور از رویکرد بازنمایی استوارت هال و برنامۀ‌ پژوهشی قوی جفری الگزاندر استفاده شده است. پرسش‌های اصلی مقاله عبارت‌اند از: دلالت‌های معنایی سوژۀ‌ اخلاقی و بهنجار در خانواده چیست؟ و سازوکار برساخت سوژۀ اخلاقی در خانواده چیست؟ برای پاسخ، 65 یادداشت و سرمقاله از روزنامه‌های «شرق»، «اعتماد ملی» و «همشهری» در یک بخش و روزنامه‌های جوان و کیهان در بخش دیگر که به بازنمایی قتل رومینا اشرفی پرداخته‌اند، با استفاده از چارچوب روشی روایت‌پژوهی و سنخ تحلیلی تحلیل تماتیک، بررسی و تحلیل شده‌اند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد در هر دو بخش، مؤلفه‌های مشابه از اخلاقیات فردی درون نهاد خانواده به‌عنوان امری بهنجار بازنمایی شده است. سوژۀ‌ بهنجار،خودبنیان،خودتنظیم‌گر و استانداردشده که می‌تواند آرمان ‌جهان یکدست‌شده در شبکۀ‌ اطاعت و انقیاد را تحقق بخشد. اما متولیان این جهان آرمانی در دو روایت با هم متفاوت‌‌اند. متولیان در روزنامه‌ها‌ی «جوان» و «کیهان»: خانوادۀ ‌مقدس، پدر ناموس‌مدار و حقانیت تام حاکمیت، و در روزنامه‌های «شرق»، «اعتماد ملی» و «همشهری»: پدر بهنجار، معیارهای حقیقت پنداشته‌شدۀ‌ متخصصان روان‌شناسی و نظام آموزشی هستند.
کلیدواژه‌ها
ارزش‌مندی ناموس
بازنمایی
‌جامعه‌شناسی فرهنگی الگزاندر
مجازات قصاص

موضوعات

آخوندی، عباس (10 خرداد 1399). رومینا: تلنگری به دوستداران ایران. روزنامه همشهری، کد خبر 101553. برگرفته از https://newspaper.hamshahrionline.ir/id/101553
آسوپار، کبری (11 خرداد 1399). جای اصلاح‌طلبی در قتل زنان کجاست؟ روزنامه جوان، کد خبر 1005251. برگرفته از https://www.Javann.ir/004DVj  
اجلالی، پرویز (18 خرداد 1399). جامعه‌شناسی و قتل رومینا (2). روزنامه شرق، کد خبر 815610. برگرفته از https://www.sharghdaily.com/fa/tiny/news-815610
اسلامیان، ایوب (8 خرداد 1399). چگونه می‌شد از قتل رومینا پیشگیری کرد؟ روزنامه شرق، کدخبر: 815067. برگرفته از https://www.sharghdaily.com/fa/tiny/news-815067       
ایوبی، ابراهیم (12 خرداد 1399). ترنم موزون حزن. روزنامه شرق، کد خبر ۳۷۳۳. برگرفته از https://www.magiran.com/article/4048751   
برون، زهرا (1393). تحلیل جامعه‌شناختی قتل‌های ناموسی در قومیت عرب (پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد جامعه‌شناسی). دانشگاه  شهید اشرفی، اصفهان، ایران.       
بهرامی، مرجان (1395). بررسی عوامل فرهنگی و اجتماعی قتل‌های ناموسی مطالعه موردی: استان خوزستان (پایان‌نامه کارشناسی ارشد جامعه‌شناسی). دانشگاه آزاد اسلامی واحد نراق، اراک، ایران.  
چیذری، زهرا (12 خرداد 1399). همه مقصران خشونت علیه زنان. روزنامه جوان، کد خبر: 1005262. برگرفته از https://www.Javann.ir/004DVu     
خاتم، اعظم (1 تیر 1399). درباره قاتل‌ها حرف بزنیم. روزنامه جوان، کد خبر 816360. برگرفته از https://www.sharghdaily.com/fa/tiny/news-816360    
خبرگزاری ایرنا (20 بهمن 1398). از واگرایی تا حضور در سازوکار جمعی اصلاح‌طلبان. اعتماد ملی، برگرفته از  https://irna.ir/xjx7nq
رحمانی، جبار (1383). تفسیر فرهنگ: مروری بر نظریات و روش‌شناسی کلیفورد گیرتز، نظریه‌های جدید انسان‌شناسی (جزوه منتشر نشده). دانشکده علوم‌اجتماعی، تهران، ایران.
دولت‌خواه،‌ سمیه (1394). مطالعه پدیدارشناسانه قتل‌های ناموسی در تهران (پایان‌نامه کارشناسی ‌ارشد جامعه‌شناسی). دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.
 دورینگ، سایمون (1397). مطالعات فرهنگی (مترجمان: نیما ملک‌محمدی، شهریار وقفی‌پور). تهران: مؤسسه فرهنگی آینده پویان. (تاریخ اصل اثر 1999)
 شریعتمداری، حسین (13 شهریور 1395). تأکید بر مبارزه با اشرافیت و تجمل‌گرایی در الگوی خانواده اسلامی- ایرانی. کیهان، شماره 21433. برگرفته از    https://www.magiran.com/article/3424458         
شریعتمداری، حسین (7 خرداد 1399).جنایت خانوادگی بار دیگر تناقض‌گویی اصلاح‌طلبان را برملا کرد. کیهان، شماره ۱۸۹۴۰۵. برگرفته از https://kayhan.ir/fa/news/189405     
شریعتمداری، حسین (9 خرداد 1399). استاندارد دوگانه مدعیان اصلاحات در برابر جنایات. کیهان، شماره ۱۸۹۴۹۶. برگرفته از https://kayhan.ir/fa/news/189496
        شمس، اسماعیل (11 خرداد 1399). مردان مرد و پدیده‌ای به نام فرهنگ زن‌کشی، تاملی بر رفتارشناسی سنتی که به جنایت ختم می‌شود. روزنامه اعتماد ملی، شماره 4658. برگرفته از www.magiran.com/article/4048026
طباطبائی، فهیمه (11 خرداد 1399). لایحه تأمین امنیت زنان در هزارتوی مانع‌تراشی متوقف مانده است روزنامه همشهری. شماره 9080، برگرفته از https://newspaper.hamshahrionline.ir/id/9080
علویجه، محمدرضا (8  خرداد  1399). رومینا قربانی خشم و جهل شد. روزنامه جوان، شماره 1004807. برگرفته از https://www.Javann.ir/004
     فکوهی، ناصر (11 خرداد 1399). چه کسی رومینا را کشت؟ «ما» یا «پدرش»؟ روزنامه اعتماد ملی، شماره  4658. برگرفته از https://www.magiran.com/article/4048033
   قوشه، شیما (11 خرداد 1399). چرا قانون مانع فرزندکشی نمی‌شود؟ روزنامه شرق، کدخبر 265377. برگرفته از https://www.sharghdaily.com/fa/tiny/news
گنجی، عبدالله (12 خرداد 1399). حجم اخبار تلخ جامعه بالا رفته که حتی آغاز به کار مجلس جدید به چشم نمی‌آید. روزنامه جوان، کد خبر 1005326. برگرفته از https://www.Javann.ir/004DWw
محمدی، منیژه  (11 خرداد 1399). شکستن طلسم ناموس‌کشی. اعتماد ملی، شماره 4658. برگرفته از https://www.magiran.com/article/4048053
موسوی چلک، سیدحسن ( 8 خرداد 1399). هشداری برای رومیناهای دیگر.  اعتماد ملی، شماره 4656. برگرفته از https://www.magiran.com/article/4047360
موسوی‌چلک، سیدحسن (11 خرداد 1399). اورژانس اجتماعی و خشونت خانگی. روزنامه شرق، کد خبر 815251. برگرفته از https://www.sharghdaily.com/fa/tiny/news-815251     
نوری، امیر (11 خرداد 1399). قانون چه می‌گوید؟. اعتماد ملی، شماره 4658. برگرفته از https://www.magiran.com/article/4047950
وبستر، لئونارد؛ و مرتوا، پاتریسی (1395). کاربرد پژوهش روایت به‌ مثابه‌ی روش تحقیق کیفی:مقدمه‌ای بر تحلیل روایت رویدادهای انتقادی در تحقیق، تدریس و تمرین حرفه‌ای. (مترجمان: احسان آقا‌بابائی، داوود زهرانی). اصفهان: جهاد دانشگاهی دانشگاه اصفهان. (تاریخ اصل اثر 2016)
Alexander, J. (2002). On the social construction of moral universals, the ‘Holocaust’ from war crime to trauma drama. European journal of social theory, 5(1), 5-85.  Doi: 10.1177%2F1368431002005001001
Alexander, J. (2008). Clifford Geertz and the strong program: The human sciences and cultural sociology. Cultural Sociology, 2(2), 157-168. doi: 10.1177%2F1749975508091030
Alexander, J. (2014). Culture, trauma, morality and solidarity: The social construction of “Holocaust” and other mass murders. Thesis Eleven, 132(1), 3-16. doi: 10.1177%2F072551361562523
Alexander, J., & Smith, P. (2003). Strong program in cultural sociology: Elements of a structural hermeneutics. In The meanings of social life: A cultural sociology (1st  ed., Pp. 11-26).   doi: 10.1093/acprof:oso/9780195160840.003.0011
Back, L. (2012). Cultural sociology: An introduction. New Jersey: Wiley-Blackwell.
Bhanbhro, S. (2015). Representation of honor killings: Critical discourse analysis of Pakistani English-Language newspapers. In Sexuality, Oppression and Human Rights (1st ed., pp. 1-16). doi: 10.1163/9781848884243_002
Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–10.  doi: 10.1191/1478088706qp063oa
Ghafai, H. (2013). Representing the ‘other’: “Honor killing” in the British press (Unpublished doctoral dissertation). University of Minho.
Goode, E., & Ben-Yehuda, N. (2009). Moral panics: The social construction of deviance. New Jersey: Wiley-Blackwell.
Hall, S. (1980). Encoding/Decoding. In Culture, Media, Language (1st ed., Pp. 63-87). doi: 10.1075/z.184.211hal
Heydari, A., Teymoori, A., & Trappes, R. (2021): Honor killing as a dark side of modernity: Prevalence, common discourses, and a critical view. Social Science Information, 60(1), 86-106.   doi: 10.1177/0539018421994777
Larsen, H. (2014). Cultural sociology as social research: A conversation with Alexander, J. University in Oslo. Sosiologisk Tidsskrift, 22(1), 75-90.  doi: 10.18261/ISSN1504-2928-2014-01-0
Lynch, G., & Sheldon, R. (2013). The sociology of the sacred: A conversation with Jeffrey Alexander. Culture and Religion, 14(3), 253-267.  doi: 10.1080/14755610.2012.758163
Reimer, E. (2007). Representations of an Honor Killing: Intersections of discourses on culture, gender, equality, social class, and nationality. Feminist Media Studies, 7(3), 239-255.    doi: 10.1080/14680770701477867
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

  • تاریخ دریافت 25 مهر 1400
  • تاریخ بازنگری 06 دی 1400
  • تاریخ پذیرش 20 بهمن 1400