فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران

فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران

بررسی جامعه‌شناختی مفهوم بدنمندی زنان در مطبوعات دورۀ پهلوی دوم: مطالعه موردیِ نشریۀ «بیداری ما»

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان
رایحه قره 1
سوسن باستانی 2
1 دانشجوی دکتری جامعه‌شناسی، گروه علوم اجتماعی، دانشکده علوم اجتماعی و اقتصادی، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران
2 استاد علوم اجتماعی، گروه علوم اجتماعی، دانشکده علوم اجتماعی و اقتصادی، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران
10.22035/jicr.2023.2769.3153
چکیده
با آغاز نوسازی در ایران در دوره رضاشاه و به‌دنبال پیاده‌سازی سیاست‌های کنترلی و انضباط‌بخش، بدن به کانون سیاست ایران وارد شد. در این دوره، بدن زنانه که پیش از این در حاشیه قرار داشت، به یک‌باره به مرکز سیاست وارد شد. اگرچه محمدرضاشاه اقتدار سیاسی پدرش را نداشت، اما سیاست‌های او در مواجهه با مدرن‌سازی از طریق بدن زنانه، استمرار سیاست‌های پیشین بود. در اوایل پهلوی دوم، با ورود متفقین به کشور و حمایت آنها از نقد رژیم سیاسی و افول اقتدار سیاسی حکومت، فضای سیاسی آزادانه‌تری در اختیار مطبوعات قرار گرفت. در این دوره، نشریات زنانۀ قبلی تقویت و نشریات جدیدی اضافه شدند و به آیینه‌ای برای بازنمایی وضعیت سیاسی و اجتماعی زنان آن دوره تبدیل شدند. یکی از موضوعات مورد مناقشه در این نشریات، مفهوم بدنمندی زنانه است. در این مقاله با استفاده از روش تحلیل محتوای کمّی‌ـ‌کیفی، به مطالعهٔ مفهوم بدنمندی زنان در ماهنامۀ «بیداری ما» در بین سال‌های 1337-1323 ﻫ.ش پرداخته شده است. سه مقولۀ اصلی (سه شکل از بدنمندی) از تحلیل محتوای کیفی نشریه استخراج شد: بدنمندی سنتی، بدنمندی عروسکی و بدنمندی مبارز. یافته‌ها نشان می‌دهد نشریۀ «بیداری ما» از طریق نقد دو شکل بدنمندی سنتی و عروسکی، به تصویر ایدئال خود از شکل بدنمندی (مبارز) تعیّن بخشیده است. اگرچه بدنمندی مطلوب نشریه، سایر اشکال بدنمندی را به سبب تحمیل قواعد سخت بر بدن زنانه نقد می‌کرد اما این بدنمندی نیز قواعد سختی را بر بدن زنانه تحمیل می‌کرد.
کلیدواژه‌ها
بدنمندی
بدنمندی مبارز
بدنمندی سنتی
بدنمندی عروسکی
زنان

موضوعات

ایریگاری، لوس (1381). آن اندام جنسی که اندام نیست (مترجمان: نیکو سرخوش و افشین جهاندیده). در کهون، لارنس (ویراستار) متن‌هایی برگزیده از مدرنیسم به پُست‌مدرنیسم (مترجم: مترجم ع‍ب‍دال‍ک‍ری‍م‌ رش‍ی‍دی‍ان‌). تهران: نشر نی. (تاریخ اصل اثر 1977)
بروتون، لو. داوید (1396). جامعه‌شناسی بدن (مترجم: ناصر فکوهی) تهران: نشر ثالث. (تاریخ اصل اثر 1992)
حامدی، زهرا (1394). بازتاب تعاملات فکری اندیشه‌گران درخصوص آموزش زنان در دوره ‌پهلوی اول مبتنی بر سه نشریه عالم نسوان، شفق سرخ و اطلاعات. تاریخ اسلام و ایران، 25(27)، 124- 103. doi: 10.22051/hii.2015.2115
ذکایی، محمد سعید؛ و امن‌پور، مریم (1392). درآمدی بر تاریخ فرهنگی بدن در ایران. تهران: نشر تیسا.
ذکایی، محمدسعید؛ امن‌پور، مریم؛ و اکبری، اندیشه (1398). دیرینه‌شناسی برساخت زنانگی در ایران از عصر مشروطه تا پایان پهلوی اول. مجله جامعه‌شناسی ایران، 20(4)، 115-86. doi: 10.22034/jsi.2019.47871
شفیعی، سمیه‌سادات؛ و حسینی‌فر، زهرا (1397). نقش‌های اجتماعی مرجح زنان در آغاز پهلوی دوم؛ کاووشی جامعه‌شناختی در ماهنامه زبان زنان. فصلنامه علوم اجتماعی، 25(82). 187-157. doi: 10.22054/qjss.2018.23523.1593
صفائیان، بهاره؛ و طولابی، توران (1396). تجدد و بهداشت نوین در آستانه‌ تشکیل دولت مدرن: بررسی رویکرد مجله عالم نسوان به بهداشت زنان. تحقیقات تاریخ اجتماعی، 7(2)، 171-153. doi: 10.30465/shc.2018.2948
کریگان، کیت (1395). جامعه‌شناسی بدن: نظریه‌های مدرن، پست‌مدرن، پساساختارگرایانه (مترجم: محسن ناصری‌راد). تهران: نقش و نگار. (تاریخ اصل اثر 2006)
کوثری، مسعود؛ و تفرشی، امیرعلی (1396). هویت زنانه در گفتمان پهلوی دوم: مطالعه موردی مجله «زن روز» و سخنرانی‌های محمدرضاشاه درباره زنان. فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران، 10(1)، 175-145. doi: 10.22631/ijcr.2017.331
مک دانل، دایان (1380). مقدمه‌ای بر نظریه‌های گفتمان (مترجم: حسینعلی نوذری). تهران: فرهنگ گفتمان. (تاریخ اصل اثر 1991)
هال، استوارت (1391). معنا، فرهنگ و زندگی اجتماعی (مترجم: احمد گل‌محمدی). تهران: نشر نی. (تاریخ اصل اثر 1997)
هولمز، ماری (1387). جنسیت در زندگی روزمره (مترجم: محمدمهدی لبیبی). تهران: نشر افکار. (تاریخ اصل اثر 2008)
Afary, J. (2009). Sexual politics in modern Iran. New York: Cambridge University Press.
Bartky, S. (1990). Feminism and domination: studies in the phenomenology of oppression.  London: Routledge.
Bartky, S. (1998). Foucault, femininity and the modernization of patriarchal power. In Writing on the Body: Female Embodiment and Feminist Theory. New York: Columbia University Press.
Bordo, S. (1993). Unbrable weight: Feminism, Western culture and the body. Berkeley: University of California Press.
Finkelstein., J. (1996). Chic outrage and body politics. European Journal of Women's Studies. 3(3), 231-249.  doi: 10.1177/135050689600300304
Foucault, M. (1977). Discipline and punish. London: Tavistock.
Fredrickson, B. L., & Roberts, T.A. (1997). Objectification theory: Toward understanding women's lived experiences and mental health risks. Psychology of Women Quarterly, 21(2), 173–206. doi: 10.1111/j.1471-6402.1997.tb00108.x
Moallem, M. (2005). Between warrior brother and veiled sister: Islamic fundamentalism and the politics of patriarchy in Iran. Berkeley: University of California Press.
Nettleton, S. (1996). The sociology of health and illness. Cambridge: Polity Press.
Paidar, P. (1995). Women and the political process in twentieth-century Iran. Cambridge: Cambridge University Press.
Scott, J. (1985). Weapons of the weak: everyday forms of peasant resistance. New Haven: Yale University Press.
Scott.S., & Morgan, D. (1993). Body matters: Essays on the sociology of the body. London: Routledge
Sharifi, N. (2018). Female bodies and sexuality in Iran and the search for defiance. Berkeley: University of California Press.
Shilling, C. (1993). The body and social theory. London: Sage Publications.
Turner, B. S. (1992). Regulating bodies: Essay in medical sociology. London: Routledge.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

  • تاریخ دریافت 22 فروردین 1400
  • تاریخ بازنگری 11 مهر 1400
  • تاریخ پذیرش 26 آبان 1401