بررسی تعامل و تقابل رسانه و مذهب در خاورمیانه با تأکید بر ایران

نویسنده

استادیار دانشکدة معارف اسلامی و علوم سیاسی دانشگاه امام صادق (ع)

چکیده

مذهب و رسانه دو پدیده بسیار مهم در جوامع خاورمیانه در عصر حاضر است. در این جوامع، رسانه بازیگری جدیدالورود محسوب میشود که قدمت حضور جدی آن در عرصههای مختلف این جوامع بهزحمت، به یک سده میرسد؛ درحالیکه مذهب در قرون و هزارههای متمادی یکی از عناصر اصلی کهنو مهم در ساختار جوامع منطقه خاورمیانه به شمار میرفته است. این مقاله تلاشی است برای بررسی ابعاد گوناگون مواجهه این دو پدیده در جوامع خاورمیانه، بهطور عام، و جامعه ایرانی، بهطور خاص، و در آن سعی شده است تا راههای متفاوت و گوناگونی واکاوی شود که رسانه همچون ابزاری له و علیه مذهب ظاهر شده است و نشان داده شود که چگونه مذهب توانسته است در بسیاری از مواقع رسانه را به خدمت خود بگیرد و چگونه در برخی مواقع با احساس تهدید از جانب رسانه، از در جنگ و ستیز با آن درآمده است. مقاله حاضر بر این فرضیه استوار است که تعامل و تقابل میان رسانه و مذهب تأثیرات عمیق و مهمی بر جوامع مطالعه شده و نیز بر چگونگی شکلگیری فرهنگ سیاسی و اجتماعی این جوامع بر جای گذارده است؛ تأثیراتی که ابعاد آن میتواند در مواجهه سنت و مدرنیته و فرجام آن نقشی تعیین کنندهداشته باشد.

کلیدواژه‌ها


1. Ahmed, S. (992) Postmodernism and Islam: Predicament and Promise, London:
Routledge.
2. Al Nawawy, M. (2005) “Law and the Middle East Media, Between Censorship and
Independence”, in Claire Badaracco (ed.), Quoting God: How Media Shape Ideas about
Religion and Culture, Waco: Baylor University Press.
3. Anderson, W.(2003) “The Internet and Islam’s New Interpreters”, in Dale Eickelman
(eds), New Media in the Muslim World: The Emerging Public Sphere, Second Edition,
, Bloomington: Indiana University Press.
4. Badaracco, H. (ed.) (2005) Quoting God: How Media Shape Ideas about Religion
and Culture, Waco: Baylor University Press.
5. Eickelman, F., & W. Anderson & M. Tessler (eds) (2003) New Media in the Muslim
World: The Emerging Public Sphere, Second Edition, Bloomington: Indiana University
Press.
6. Fox, J. (2001) “Are Middle East Conflicts More Religious?”, in Middle East
Quarterly, Vol. 8 ( 4): 31-40.
7. Gaddy, W. (2005) “God Talks in Public Square”, in Badaracco Claire (ed.), Quoting
God: How Media Shape Ideas about Religion and Culture, Waco: Baylor University
Press.
8. Horsfield, G. (1997) “Changes in Religion in Periods of Media Convergence”, in
Stewart M. Hoover, Knut Lundby, Rethinking Media, Religion, and Culture, London:
Sage Publications.
9. Kellner, D. (1995) Media Culture: Cultural Studies, Identity and Politics Between
the Modern and the Post-Modern, London: Routledge.
10. Keyhan Newspaper, (2006) September 21.
11. Keyhan Newspaper, (2006) September 23.
12. Khomeini, R. (1362 [1983 A.D]) Resale-h Toziholmasâel (Persian Translation of
Religious Manual), Tehran: Entešârât-e Mehrâb.
13. Khomeini, R. (1376 [1997 A.D] Sahifeh-ye Nor (Persian Translation of The Book
of Lights), Tehran: Markaz-e Našr-e Asnâd-e Enqelâb-e Islami.
14. Kurth, J. (1999) “Religion and Globalization”, in The Templeton Lecture on Religion
and World Affairs, Vol.7 (7).
15. Lee B., Donna, Evelyn A Early, eds. (2002) Everyday Life in the Muslim Middle
East: Second Edition, Bloomington: Indiana University Press.
16. Momen, M. (1987) An Introduction to Shi`i Islam: The History and Doctrines of
Twelver Shi`ism, New York: Yale University Press.
17. Puniyani, R. (2005) Religion, Power & Violence: Expression of Politics in
Contemporary Times, London: Sage Publications Inc.

18. Rahimi, B. (2003) "Cyberdissent: The Internet in Revolutionary Iran", in Middle
East Review of International Affairs Journal, Vol. 7 (3): 101-114.
19. Rust, M. (1997) In the Culture of the Popular Press, Is the Pen Mightier than
the Lord? Religion and the Secular News Media, Insight on the News, http://www.
insightmag.com ( March 2003)
20. Schleifer, A. (1998) “ Media Explosion in the Arab World: The Pan Arab Satellite
Broadcasters”, in Translational Broadcast Studies Journal, Vol. 1 (1).
21. Šahriyâri, H. (1385 [2006 A.D]) “Mosâhebe-h bâ Roznâme-h Kayhân” (Persian
Translation of An Interview with Kayhan Newspaper), in Keyhan Newspaper, Vo.
64(18625).
22. Shuaib, A. (2005) Religion and Media, Nigeria World, in http://nigeriaworld.com/
articles/2005/mar/270.html
23. Takeyh, R. (2001) “Faith-Based Initiatives: Can Islam Bring Democracy to the
Middle East?”, in Foreign Policy, No (127): 68-70.
24. White, A. (1997) “Religion Media in the Construction of Culture”, in Rethinking
Media, Religion, and Culture, edited by in: Stewart M. Hoover, and Knut Lundby,
London: Sage Publications Inc.