فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران

فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران

خانگی ‏شدن رسانه‏‌ها، رسانه‌‏ای‏ شدن خانه‌‏ها؛ فرهنگ مادی فناور‏ی‌های رسانه‌‏ای و تغییرات خانه و فضاهای خانگی در ایران

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان
عباس حبیبی 1
سیدعباس یزدانفر 2
مهدی حمزه نژاد 3
عباس کاظمی 4
1 دانشجوی دکترای معماری، گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت، تهران، ایران
2 دانشیار معماری، گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت، تهران، ایران
3 استادیار معماری، گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت، تهران، ایران
4 دانشیار جامعه‌شناسی، گروه مطالعات فرهنگی، پژوهشگاه مطالعات فرهنگی، اجتماعی و تمدنی، تهران، ایران
10.22035/jicr.2023.3013.3352
چکیده
خانۀ امروزی با خانۀ سنتی یا پیشاصنعتی، تفاوت‌‏های چشمگیری دارد. عوامل پرشماری در تغییرات خانه دخیل بوده‌‏اند، اما هیچ‏‌یک از آن‌ها به‌اندازۀ ورود فناوری‏‌ها بر خانه و فضاهای خانگی ‏تأثیرگذار نبوده‌اند. هدف پژوهش حاضر، واکاوی فرایند پیوند و همنشینی خانه‏‌های ایرانی و دستگاه‌‏های رسانه‌‏ای و تأثیرات متقابل آن‏ها بر یکدیگر است. در این مقاله، تلاش کرده‌ایم تا فارغ از وجه محتوایی رسانه‏‌ها ــ‌که اغلب موردتوجه قرار می‏‌گیرد‌ــ با تمرکز بر فرهنگ مادی دستگاه‏‌های رسانه‌‏ای و به‌ویژه تلویزیون، فرایند هم‌زمان خانگی‏ شدن دستگاه‌‏های رسانه‏‌ای و رسانه‏‌ای شدن خانه‏‌ها در ایران را بررسی کنیم. یافته‌‏های این پژوهش نشان می‌‏دهد که دستگاه‌‏های رسانه‌‏ای در هنگام ورود به ‏درون خانه‌‏های ایرانی و در روند خانگی شدن، با مقاومت‏‌هایی از درون و بیرون روبه‌رو بوده‌‏اند. ویژگی مشترک این مقاومت‌‏ها، با وجود خاستگاه متفاوتشان، ایدئولوژیک بودن آن‏هاست. همچنین، برپایۀ یافته‌های پژوهش، فرایندی از رسانه‌‏ای‌شدن خانه در ایران قابل‌تشخیص است که با ورود رادیو و به‌‏تبع آن، برق، به ‏درون خانه‌‏ها‏ی ایرانی آغاز شده و به‌‏تدریج، امروزه به‏‌سوی هوشمندسازی روزافزون خانه درحال حرکت است. با حرکت در این مسیر، خانه خود به یک شبه‌رسانه تبدیل می‌‏شود؛ رسانه‌‏ای که با ارتباط و پیوند با خانه‏‌های دیگر، محله‌ها، و شهرهای هوشمند، درحال حرکت به‏‌سوی «خانۀ متصل» است.
کلیدواژه‌ها
رسانه‏ای ‏‌شدن
خانگی ‌‏شدن
فرهنگ مادی
خانۀ آینده
خانۀ هوشمند
خانۀ متصل

موضوعات

ادیب، م. (1344، خرداد). برق تهران. هفته‏‌نامه نگین، 1، 38-35.
استوری، جان (1396). مطالعات فرهنگی درباره فرهنگ عامه (مترجم: حسین پاینده). تهران: نشر آگه.
اسکات، سوزی (1397). معنابخشی به زندگی روزمره (مترجم: فاطمه مکتوبیان و مریم مکتوبیان). تهران: نشر جامعه‌شناسان. (تاریخ اصل اثر 2009)
پاتنام، تیم (1395). زندگی خانگی پست مدرن. در سی‏راد، ایرن (ویراستار). درخانه: انسان‏‌شناسی فضای خانگی (مترجم: زهرا غزنویان و همکاران؛ صص. 276-261). تهران: پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات. (تاریخ اصل اثر 2006)
جنادله، علی؛ رهنما، مریم (1397). بازنمایی آسیب‏‌شناسانه رسانه‌‏های نوین در مطالعات خانواده: فراتحلیل مقالات چاپ‌شده درخصوص تأثیر رسانه‌‏های نوین بر خانواده. فصلنامه مطالعات رسانه‏‌های نوین، 4(16)، 40-1.
جواهرکلام، علی (1336، اردیبهشت 6). از داریه تا تلویزیون. اطلاعات هفتگی، 815، 11.
حق‏شناس، محیا؛ حناچی، پیروز (1399). بررسی عوامل مؤثر بر تحول کالبد خانه و فرهنگ زندگی در یک قرن اخیر ایران: مورد پژوهی تحولات الگوی خانه در شهر تاریخی لار. مطالعات معماری ایران، 9(17)، 57-76.
شریف‏زاده، رحمان (1397). مذاکره با اشیا (برونو لاتور و نظریه کنشگر-شبکه). تهران: نشر نی.
شوالیه، سوفی (1395). طرح دوخانگی فرانسوی، تحقق هویت خانوادگی. در سی‏راد، ایرن (1395). در خانه: انسان‏‌شناسی فضای خانگی (مترجم: زهرا غزنویان و همکاران؛ صص. 169-151). تهران: پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات.  (تاریخ اصل اثر 2006)
علی الحسابی، مهران؛ کرانی، نعیمه (1392). عوامل تأثیرگذار بر تحول مسکن از گذشته تا آینده. مسکن و محیط روستا. 32(141)، 36-19.
فاضلی، نعمت‌الله (1387). مدرنیته و مسکن: رویکردی مردم‏نگارانه به ‏مفهوم خانه، سبک زندگی روستایی و تحولات امروزی آن. فصلنامه تحقیقات فرهنگی، 1(1)، 63-25.
کاظمی، عباس (1396). امر روزمره در جامعه پسا انقلابی. تهران: فرهنگ جاوید.
کریمی، پاملا (1400). زندگی خانگی و فرهنگ مصرفی در ایران: انقلاب‏‌های داخلی در عصر مدرن (مترجم: زهرا طاهری). تهران: شیرازه کتاب ما. (تاریخ اصل اثر 2013)
گافمن، اروینگ (1392). نمود خود در زندگی روزمره (مترجم: مسعود کیانپور). تهران: نشر مرکز.
گیدنز، آنتونی (1396). جامعه‌‏شناسی (چاپ دوازدهم؛ مترجم: حسن چاوشیان). تهران: نشر نی.
لائرمنز، رودی؛ و ملدرز، کارین (1395). خانگی شدن رختشویی. در سی‏راد، ایرن. در خانه: انسان‏‌شناسی فضای خانگی (ترجمه: زهرا غزنویان و همکاران؛ صص. 233-213). تهران: پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات. (تاریخ اصل اثر 2006)
محبوبی اردکانی، حسین (1368). تاریخ مؤسسات تمدنی جدید در ایران. تهران: دانشگاه تهران.
محسنیان‏‌راد، مهدی (1385). ایران در چهار کهکشان ارتباطی (سیرتحول تاریخ ارتباطات در ایران، از آغاز تا امروز). تهران: سروش.
محمدپور، احمد (1397). ضد روش: زمینه‏‌های فلسفی و رویه‌های علمی در روش‌‏شناسی کیفی. قم: لوگوس.
مرکز آمار ایران (1397). نتایج آمارگیری از فرهنگ رفتار خانوار در سال 1396. برگرفته از https://www.amar.org.ir/Portals/0/News/1397/farhang-s-96.pdf
مورلی، دیوید (1397). تلویزیون، مخاطب و مطالعات فرهنگی (مترجم: سیروان عبدی). قم: لوگوس. (تاریخ اصل اثر 1992)
Akrich, M. (1992). The De-scription of Technical Objects. In Bijker, W. & Law, J. (Eds.) Shaping Technology/Building Society: Studies in Sociotechnical Change (pp.205-224), MIT Press.
Aldrich, F.K. (2003). Smart Homes: Past, Present and Future, in R. Harper (Ed.), Inside the Smart Home (pp.17-40). London: Springer.
Amin, C. M. (2004). Importing “Beauty Culture” Into Iran in the 1920s and 1930s: Mass Marketing Individualism in an Age of Anti-Imperialist Sacrifice. Comparative Studies of South Asia, Africa and the Middle East, 24(1), 81–100. doi: 10.1215/1089201x-24-1-81.
Appadurai, A. (Ed.). (1986). The social life of things: Commodities in cultural perspective. Cambridge University Press.
Bennett, T. (2006). Exhibition, Difference, and the Logic of Culture. In Museum Frictions (pp. 46–69). Durham: Duke University Press. doi: 10.2307/j.ctv11cw1hd.7
Berg, A.J. (1994). A Gendered Socio-technical Construction: The Smart House, in C. Cockburn and R. First-Dilic (Eds), Bringing Technology Home: Gender and Technology in a Changing Europe (pp.165-180). Maidenhead: Open University Press.
Blunt, A., & Dowling, R. (2006). Home. London: Routledge.  doi: 10.4324/9780203401354
Chambers, D. (2011). The material form of the television set: A cultural history. Media History, 17(4), 359–375. doi: 10.1080/13688804.2011.603194
Chambers, D. (2016). Changing media, homes and households: Cultures, technologies and meanings. London: Routledge.‏ doi: 10.4324/9781315630397  
Chambers, D. (2019). Designing early television for the ideal home: The roles of industrial designers and exhibitions, 1930s–50s. Journal of Popular Television, 7(2), 145–159. doi: 10.1386/jptv.7.2.145_1
Chambers, D. (2020). Cultural ideals of home: The social dynamics of domestic space. London: Routledge.‏ doi: 10.4324/9781315205311
Church, K., Weight, J., Berry, M., & MacDonald, H. (2010). At home with media technology. Home Cultures, 7(3), 263–286. doi: 10.2752/175174210X12785760502171
Colomina, B. (2007). Domesticity at war. MIT Press.
Fiske, J. (1989). Moments of television: Neither the text nor the audience. In E. Seiter, H. Borchers, G. Kreutzner & E.M. Warth (Eds), Remote Control: Television, Audiences, and Cultural Power  (pp. 56-78). London: Routledge.
Geller, M. (1990). Introduction. In M. Geller (Ed.), From Receiver to Remote Control: The Television Set (pp. 7-10). New York: The New Museum of Contemporary Art.
Gumpert, G., & Drucker, S. J. (1998). The mediated home in the global village. Communication Research, 25(4), 422–438. doi: 10.1177/009365098025004005
Harper, R. (2003). Inside the smart home: Ideas, possibilities and methods. In Inside the Smart Home (pp. 1-13). London: Springer.‏ doi: 10.1007/1-85233-854-7_1
Hollows, J. (2008). Domestic cultures. Maidenhead: Open University Press.
Kopytoff, I. (1986). The cultural biography of things: commoditization as process. In A. Appadurai (Ed.), The Social Life of Things (pp. 64–92). Cambridge University Press.  doi: 10.1017/cbo9780511819582.004
Kubey, R. W., & Csikszentmihalyi, M. (1990). Television as escape: Subjective experience before an evening of heavy viewing. Communication Reports, 3(2), 92–100. doi: 10.1080/08934219009367509
Leal, O. F. (1990). Popular taste and Erudite repertoire: The place and space of television in Brazil. Cultural Studies, 4(1), 19–29.
Livingstone, S. (2007). On the material and the symbolic: Silverstone’s double articulation of research traditions in new media studies. New Media & Society, 9(1), 16–24. doi: 10.1177/1461444807075200
Mäkikalli, M. (2019). Television in hiding: Early television sets in Finland. The Journal of Popular Television, 7(2), 161–176. doi: 10.1386/jptv.7.2.161_1
Marcellus, K. (2011). The Long History of the Networked Home: Convergences of technology, space and sociality in the domestic environment (Unpublished doctoral dissertation)‏. Queen‟s University, Kingston, Ontario, Canada.
Marikyan, D., Papagiannidis, S., & Alamanos, E. (2019). A systematic review of the smart home literature: A user perspective. Technological Forecasting and Social Change, 138, 139–154.  doi: 10.1016/j.techfore.2018.08.015
Marvin, C. (1988). When old technologies were new: Thinking about electric communication in the late nineteenth century. Oxford: Oxford University Press. doi: 10.1093/oso/9780195063417.001.0001 
Morley, D. (1986). Family television: Cultural power and domestic leisure. London: Comedia.
Morley, D. (2003). Home territories: Media, mobility and identity. London: Routledge.‏ doi: 10.4324/9780203444177
Morley, D. (2007). Media, modernity and technology: The geography of the new. London: Routledge. doi: 10.4324/9780203413050
O’sullivan, T. (2005). From television lifestyle to lifestyle television. In D. Bell & J. Hollows (eds), Ordinary Lifestyles: Popular Media, Consumption and Taste. Maidenhead: Open University Press/McGraw-Hill International, 21-34.‏
Rees, E. (2019). Television, gas and electricity: Consuming comfort and leisure in the British home 1946–65. Journal of Popular Television, 7(2), 127–143. doi: 10.1386/jptv.7.2.127_1
Rybczynski, W. (1983). Taming the Tiger: The struggle fo control technology. New York: Penguin.
Shapiro, D. (2016). John Vassos: Industrial Design for Modern life. Minneapolis: University of Minnesota Press. doi: 10.1080/00043079.2017.1337427
Silverstone, R. (1993). Time, Information and Communication Technologies and the Household. Time & Society, 2(3), 283–311. doi: 10.1177/0961463x93002003001
Silverstone, R. (1994). Television and everyday life, London: Routledge.
Silverstone, R., & Haddon, L. (1996). Design and the domestication of information and communication technologies: Technical change and everyday life. In R. Silverstone, & R. Mansell (Eds.), Communication by Design: The Politics of Information and Communication Technologies (pp. 44-74). Oxford: Oxford University Press.
Silverstone, R., Hirsch, E. and Morley, D. (1992). Information and Communication Technologies and the Moral Economy of the Household. In R. Silverstone, & E. Hirsch (Eds.), Consuming Technology: Media and Information in Domestic Spaces (pp115-131). London: Routledge. doi: 10.4324/9780203401491
Soronen, A., & Sotamaa, O. (2004, June). And my microwave is a fox. In Refelcting domestic environments and technologies by means of self-documentation packages. Teoksessa Fay Sudweeks & Charles Ess (toim.) Proceedings of the Fourth International Conference on Cultural Attitudes Towards Technology and Communication Karlstad, Sweden. 27, 211-225.
Sovacool, B. K., & Furszyfer Del Rio, D. D. (2020). Smart home technologies in Europe: A critical review of concepts, benefits, risks and policies. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 120, 109663. doi: 10.1016/j.rser.2019.109663
Spain, D. (1992). Gendered spaces. Chapel Hill: Univ of North Carolina Press.‏
Sparke, P. (2008). The Modern Interior Revisited. Journal of Interior Design, 34(1), v–xii. doi: 10.1111/j.1939-1668.2008.00002.x
Spigel, L. (1992). Make Room for TV: Television and the Family Ideal in Postwar America. Chicago: University of Chicago Press.
Spigel, L. (2001). Welcome to the dreamhouse: Popular media in postwar suburbs. Durham: Duke University Press.
Spigel, L. (2005). Designing the smart house: Posthuman domesticity and conspicuous production. European Journal of Cultural Studies, 8(4), 403–426. doi: 10.1177/1367549405057826
Spigel, L. (2012a). Object lessons for the media home: From storagewall to invisible design. Public Culture, 24(3 68), 535–576. doi: 10.1215/08992363-1630681
Spigel, L. (2012b). Domestic technologies and the modern home. International Encyclopedia of Housing and Home, 383–398. doi: 10.1016/b978-0-08-047163-1.00316-7
Sustersic, P. (2013). Domestic spaces in the information era: architectural design, images and life in a technological age (Unpublished doctoral dissertation). University of Southampton.‏ Southampton, United Kingdom.
Thumim, J. (2004). Inventing television culture: Men, women, and the box. Oxford: Oxford University Press. doi: 10.1093/acprof:oso/9780198742234.001.0001
Tichi, C. (1991). Electronic hearth: Creating an American television culture. New York: Oxford University Press.
Van Rompaey, V., & Roe, K. (2001). The Home as a Multimedia Environment: Families’ Conception of Space and the Introduction of Information and Communication Technologies in the Home. Communications, 26(4). doi: 10.1515/comm.2001.26.4.351
Wentling, J. W. (1990). Housing by lifestyle: The component method of residential; design. New York: McGraw-Hill.
Wheatley, H. (2017). Television in the ideal home. In R. Moseley, H. Wheatley and H. Wood (Eds.), Television for Women (pp. 205-222). London: Routledge.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

  • تاریخ دریافت 05 مرداد 1401
  • تاریخ بازنگری 04 آبان 1401
  • تاریخ پذیرش 20 دی 1401