فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران

فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران

تأثیر فرهنگ و معیشت در شکل‌گیری کالبدی و فضایی زیستی خانه‌های سنتی شهر پاوه

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان
جمال الدین هنرور 1
مختار رستمی 2
مریم ازنب 1
فائزه طاهری سرمد 3
1 دانشجوی دکتری معماری، گروه معماری، دانشکده معماری، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران
2 کارشناسی ارشد معماری، گروه معماری، واحد همدان، موسسه آموزش عالی جهاد دانشگاهی، همدان، ایران
3 استادیار گروه معماری، واحد اسلام آبادغرب، دانشگاه آزاد اسلامی، اسلام آبادغرب، ایران
10.22035/jicr.2024.3192.3492
چکیده
معماری بومی شاخه‌ای از معماری بر پایه نیازهای منطقه‌ای و مصالح ساختمانی است که بازتاب سنت‌های منطقه‌ای است. شهر پاوه در شمال‌غربی استان کرمانشاه با قدمتی بیش از سه هزار سال بسیاری از بناهای ارزشمند را در خود جای داده است که به صورت پلکانی و با توجه به توپوگرافی زمین ساخته شده‌اند. هدف مقاله حاضر، بررسی تأثیرگذاری فرهنگ و معیشت در شکل‌گیری کالبدی و فضایی زیستی خانه‌های سنتی پاوه است. روش این تحقیق از نوع کاربردی، و به لحاظ ماهیت از نوع پیمایشی، و به لحاظ شیوه تحلیل داده‌ها، توصیفی ـ تحلیلی است. داده‌ها به دو روش آماری و مشاهده تجزیه‌وتحلیل شده‌اند. اطلاعات از طریق معیارهای معیشتی، موقعیت جغرافیایی، نوع مصالح، فرهنگ، عوامل محیطی و با روش مشاهده در بهار 1402 جمع‌آوری شد و از طریق آزمون‌های تحلیل عاملی و رگرسیون با نرم‌افزارهای SPSS و LISREL تجزیه‌وتحلیل شد. اعتبار سنجی روایی پرسشنامه از طریق اعتبار محتوایی و پایایی آن از طریق آلفای کرونباخ تأیید شد. با تحلیل عاملی تأییدی مؤلفه‌های تحقیق با بار عاملی بالای 0‌.4 شناسایی و تأیید شدند. براساس یافته‌ها، مؤلفه فرهنگ و اقلیم بالاترین تأثیر را بر شکل‌گیری کالبدی و فضایی خانه‌های سنتی شهر پاوه دارند. ویژگی‌های فرهنگی، اجتماعی، مذهبی، معیشتی شامل استفاده از مصالح بوم‌آورد، سلسله‌مراتب فضایی، تفکیک درست فضاها، ساخت خانه‌ها در بالا یا کنار یکدیگر و توجه به نکات اقلیمی از جمله جهت‌گیری صحیح، به‌کارگیری کرسی‌چینی، ابعادمناسب بازشوها و... مهم‌ترین عوامل در شکل‌گیری کالبد و سازمان فضایی خانه در پاوه است.
کلیدواژه‌ها
فرهنگ و معیشت
عناصر کالبدی و فضایی
خانه‌های پلکانی
شهر پاوه
معماری سنتی

موضوعات

آقالطیفی، آزاده؛ وحجت، عیسی (1397). بررسی تأثیر پذیری مفهوم خانه از تحولات کالبدی آن در دوران معاصر در شهر تهران. نشریه هنرهای زیبا-معماری و شهرسازی، 23(4)، 41-54. doi: 10.22059/jfaup.2018.219937.671690
امامی، مجتبی؛ حسن‌پور، فرامرز؛ و مهرپویا، حسین (1400). تحلیل تطبیقی عوامل فرهنگی اقوام کرمانج و ترکمن در شکل‌گیری معماری سکونت گاه‌های شهرستان بجنورد از استان خراسان شمالی. هنر اسلامی، 18(47)، 37-18.  doi: 10.22034/IAS.2020.229022.1238
درگاه ملی آمار (1392). بانک اطلاعات تقسیمات کشوری. برگرفته در تاریخ 7 مرداد 1392 از https://www.amar.org.ir/%D8%AA%D9%82%D8%B3%DB%8C%D9%85%D8%A7%D8%AA-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%DB%8C
حائری مازندرانی، محمدرضا (1388). خانه، فرهنگ، طبیعت. تهران: مرکز مطالعاتی و تحقیقاتی معماری و شهرسازی.
خرمشاهی، سیدضیاء‌الدین (سرویراستار) (1375). کتاب سبز (بانک اطلاعات استان کرمانشاه 1375). کرمانشاه: کانون تبلیغاتی دالاهو.
درگاه ملی آمار (1399). آمار نفوس و مسکن سال 1395. برگرفته از https://www.amar.org.ir
رستمی، سعید؛ حیدری، علی‌اکبر؛ و پیوسته‌گر، یعقوب (1400). تحلیلی بر نقش معیشت بر شکل سکونت‌گاهای روستایی نواحی ساحلی شهرستان بندرعباس مورد پژوهی: روستای بوستانو. برنامه‌ریزی منطقه‌ای، 11(42)، 219-204.  ‌ doi: 10.30495/jzpm.2021.4282
سیلوایه، سونیا؛ و آصفی، مازیار (1398). ارزیابی عوامل تأثیرگذار بر فرم در معماری بومی، در اقلیم سرد و کوهستانی. مجله پژوهش‌های معماری اسلام،7(3)، 35-17.
شاکری‌زاد ابیانه، عباس؛ مسگری هوشیار، سارا؛ و میری، حسن (1389). بازشناسی خانه در ابیانه. فصلنامه مسکن و محیط روستا، 29(131)، 24-11.
فضل‌الهی، علی؛ و نعمتی، امین (1394). گونه‌شناسی معماری بومی در خانه‌های تاریخی ـ ییلاقی بوشهر. همایش ملی معماری و شهرسازی بومی ایران.
لفافچی، مینو (1400). تبیین نقش اقلیم و فرهنگ در شکل‌گیری مسکن دارای حیاط مرکزی در هند (مطالعه موردی: ایالت کرالای هند). دو فصلنامه فضای زیست، 1(2) ، 123-148.
محمدزاده دوگاهه؛ سلطان‌زاده؛ شکاری نیری، جواد؛ و آمار، تیمور (1398). نقش فرهنگ در شکل‌گیری خانه‌های بومی منطقه تالش. پژوهش‌های انسان‌شناسی ایران، 9(2)، 55-31. doi: 10.22059/IJAR.2020.78309
معروفی، حسام؛ بمانیان، محمدرضا؛ و یگانه، منصور (1400). تبیین عوامل کالبدی رفتار فضایی در خانه‌های سنتی شهر میبد. مطالعات محیطی هفت حصار، ۹ (۳۵)، 46-31.  doi: 10.52547/hafthesar.9.35.4
نوربرگ‌شولتز، کریستین )1381(، مفهوم سکونت: به سوی معماری تمثیلی (مترجم: محمود امیریار احمدی). تهران: انتشارات آگاه.
ویکی پدیا (1399). پاوه. برگرفته از https://fa.wikipedia.org
اسلامی، لیلا؛ محمدی یگانه، بهروز؛ و چراغی، مهدی (1398). تحلیل عوامل اقتصادی مؤثر بر تحولات مسکن معیشت محور در نواحی روستایی (مطالعه موردی: دهستان معجزات، شهرستان زنجان). مسکن و محیط روستا. ۳۸ (۱۶۶)، ۳۵-۴۸. doi:10.22034/38.166.35
رستمی، سعید؛ حیدری، علی‌اکبر؛ و پیوسته‌گر، یعقوب (1400). تحلیلی بر نقش معیشت بر شکل سکونت‌گاهای روستایی نواحی ساحلی شهرستان بندرعباس مورد پژوهی: روستای بوستانو. فصلنامه علمی برنامه‌ریزی منطقه‌ای، 11(42)، 219-204.   doi:10.22034/38.166.35
Aly, S.S. (2011). Modernization and regionalism: Approaches for sustainable revival of local urban identity. Procedia Engineering, 21, 503-512. doi: 10.1016/J.PROENG.2011.11.2044
Basiago, A. D. (1998). Economic, social, and environmental sustainability in development theory and urban planning practice. Environmentalist, 19, 145-161. doi: 10.1023/A:1006697118620
Ellis, F., Kutengule, M., & Nyasulu, A. (2003). Livelihoods and rural poverty reduction in Malawi. World Development, 31(9), 1495-1510. doi: 10.1016/S0305-750X(03)00111-6
Moore, J. (2000). Placing home in context. Journal of Environmental Psychology, 20(3), 207-217. doi: 10.1006/jevp.2000.0178
Newton, C., & Putnam, T. (1998). Household choices. London: Futures Publications.
Proshansky, H. M. (1978). The city and self-identity. Environment and Behavior, 10(2), 147-169. doi: 10.1177/0013916578102002
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

  • تاریخ دریافت 24 اسفند 1401
  • تاریخ بازنگری 05 مرداد 1402
  • تاریخ پذیرش 23 مرداد 1402