ایران در چند دهه اخیر یکی از کشورهای مهاجرفرست جهان به شمار میرود. مهاجرت ایرانیان را میتوان در قالب سه موج مهاجرت، به سه دوره زمانی تقسیمبندی کرد: الف) سالهای 1979-1950 که عمده مهاجرتها به منظور تحصیلات عالی و به قصد بازگشت به ایران بود؛ ب) سالهای 1995-1979 که بیشتر مهاجرتها، مهاجرتهای اجباری به دلیل انقلاب و جنگ بود؛ ج) سالهای 1995 تاکنون که اکثر مهاجرتها با اهداف اقتصادی و به منظور دستیابی به ثبات و زندگی بهتر و بدون قصد بازگشت به کشور است. هدف این پژوهش بررسی خاطره و احساس نوستالژی ایرانیان مهاجر در این سه دوره زمانی است. بدینمنظور از نظریههای حافظه جمعی و نوستالژی برای تحلیل یافتهها استفاده شد. این پژوهش کیفی است و دادههای آن از طریق مصاحبههای عمیقِ مجازی (اسکایپ و واتساپ) بهدست آمد. در این مطالعه با 11 مهاجر ساکن کشورهای استرالیا، آلمان، هلند و سوئد مصاحبه شد. نتایج نشان میدهد خاطرات و نوستالژیها در گروه اول عمدتاً حول خاطرات کودکی، در گروه دوم با محوریت فعالیتهای سیاسی و در گروه سوم بر محور مشکلات اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی قرار دارند. خاطرات گروه اول و دوم بیشتر با احساس نوستالژی همراه است و احساس نوستالژی در هر سه دوره در مردان مصاحبهشده بیش از زنان است.
