فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران

فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران

راهنمایی دانشجویان در تحصیلات تکمیلی؛ سبک‌ها، فرصت‌ها و موانع

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسنده
محمدسعید ذکایی
سبک‌های راهنمایی، رساله و پایان‌نامه، مناسبات استاد و دانشجو، روابط قدرت، فرهنگ دانشگاهی
10.22035/jicr.2025.3321.3596
چکیده
رساله‌ها و پایان‌نامه‌ها بخش مهمی از فرایند تولید دانش در دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی به شمار می‌آیند و ارتقای کیفیت و استانداردهای آنها تضمین‌کننده توسعه دانش و پیوند بیشتر آن با متن اجتماعی و فرهنگی است. با اتکا به تحلیل مضمون مصاحبه‌های نیمه‌ساخت‌یافته با بیست و دو عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی، مقاله حاضر به دنبال شناسایی سبک‌های سرپرستی به کار گرفته شده اعضای علمی و ارزیابی آنها از فرصت‌ها و چالش‌هایی است که در مسیر ایفای این نقش با آن رو‌به‌رو می‌شوند. بر اساس سه پیوستار، سطح درگیری در نقش، شیوه نظارت و نیز توجه به خصوصیات رفتاری و شخصیتی دانشجویان، گونه‌های اصلی سبک‌های سرپرستی را می‌توان در پنج دسته واگذارکنندگان، مراقبین منضبط، حامیان عاطفی، مربیان فردی و مربیان مشارکت‌جو تفکیک کرد و در ذیل آنها گونه‌های فرعی را نیز شناسایی کرد. سبک‌های به‌کار‌گرفته‌شده بیش از آنکه حاصل قواعد و چهارچوب‌های مدون سازمانی باشند برآمده از تجارب، سلیقه‌ها و مناسبات قدرت در دانشگاه و خرده‌فرهنگ‌های شکل گرفته حول آن و نیز شرایط اقتضایی هستند و به تناسب، فرصت‌ها و محدودیت‌هایی را برای اساتید به همراه می‌آورند.
کلیدواژه‌ها
سبک‌های راهنمایی
رساله و پایان‌نامه
مناسبات استاد و دانشجو
روابط قدرت
فرهنگ دانشگاهی
موضوعات
اصغری، فیروزه؛ و نعمتی، محمدعلی (1395). چالش کیفیت رساله دکترا در ایران بر اساس مفهوم زنجیره ارزش. فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران، 9(2)، 191-159. doi: 10.22035/ijcr.2016.311
تقوایی یزدی، مریم؛ و حسینی، لیلا (1401). ارزیابی کمی و کیفی رساله‌های دکترا آموزش و پرورش استان مارزندران. فصلنامه رویکردی نو بر آموزش کودکان، 4(4)، 127-112. doi: 10.22034/naes.2022.352784.1258
خیراللهی، آسیه؛ نصر اصفهانی، احمدرضا؛ و میرشاه‌جعفری، ابراهیم (1400). شناسایی رویکردهای راهنمایی رساله دوره دکترا و بررسی وضع موجود و مطلوب از دیدگاه دانشجویان دانشگاه اصفهان. فصلنامه آموزش عالی ایران، 13(2)، 164-135.
ذکایی، محمدسعید؛ و محمدجواد اسماعیلی (1390). جوانان و بیگانگی تحصیلی و دانشگاهی. فصـلنامه تحقیقات فرهنگی ایران، 4(4)، 90-55. doi: 10.7508/ijcr.2011.16.003
سعیدیان، نرگس؛ ذبیحی‌فرد، عباس؛ و فدوی محبوبه (1400). چالش‌های رساله‌نویسی بر اساس تجربه زیسته دانشجویان دکترا. توسعه آموزش جندی‌شاپور اهواز، 12(1)، 221-214. doi: 10.22118/edc.2020.235061.1404
شعبانی، بختیار؛ و شکوری سعید (1399). توانمندسازی دانشجویان در فرایند راهنمایی رساله دکترا. اندیشه‌های نوین تربیتی، 16(2)، 182-249. doi: 10.22051/jontoe.2020.22981.2413
فاضلی، نعمت‌الله (1387). فرهنگ و دانشگاه:منظرهای مطالعات فرهنگی و انسان‌شناسی. تهران: نشر ثالث.
فاضلی، نعمت‌الله (1394). تشویش نوشتن: مسئله‌مندی نوشتن در حوزة علوم انسانی و اجتمـاعی در ایـران، فصلنامه پژوهش در نگارش کتب دانشگاهی، 19(37)، 1-24.
فاضـلی، نعمـت‌الله (1396). خـودمردم نگـاری هویـت دانشگاهی: چگونـه هویـت انسـان ایرانـی بـه عنـوان پژوهشگریا انسان دانشگاهی شکل می‌گیرد؟ تهران: نشر تیسا.
فراستخواه، مقصود (1382). دانشگاه و گفتمـان کیفیـت. مجموعـه مقـالات سـمینار هفتـه پـژوهش، تهـران: دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی دانشگاه شهید بهشتی.
فراستخواه، مقصود (1389). دانشگاه و آموزش عالی: منظرهای جهانی و مسئله‌های ایرانی. تهران: نشر نی.
قـانعی‌راد، محمـد امـین (1385). تعـاملات و ارتباطـات در جامعـه علمـی: بررسـی مـوردی در رشـته علـوم اجتماعی. تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
قانعی‌راد، محمدامین (1380). روش‌شناسی و خلاقیت علمی. فصلنامه رهیافت، 26، 39-51.
Amundsen, C., & McAlpine, L. (2009). learning supervision: trial by fire. Innovations in Education and Teaching International, 46 (3), 331-342.
Brew, A. (2015). Academic time and time of academics. in P. Gibbs, O. H. Ylijoki, C. Guzman & R. Barnett (eds.), Universities in the flux of time: and exploration of time and temporality in university time, London: Routledge.
De Beer, M. D., & Mason, R. (2009). Using a blended approach to facilitate postgraduate supervision. Innovation in Education and Teaching International, 46(2), 213-226.
Elly, A., & Jennings, R. (2005). Effective postgraduate supervision, improving the student supervisor relationship. Berkshire: Open University Press.
Grant, J., Schofield, M., & Crawford, S. (2012). Managing difficulties in supervision: supervisors’ perspectives. Journal of Counseling Psychology, 59 (4), 528-541.
Green, M.S., & Dekkers, T.D. (2010). Attending to power and diversity in supervision: an exploration of supervision learning outcomes and satisfaction with supervision, Journal of Feminist Family Therapy, 22 (4) 293-312.
Kamler, B., & Thompson, P. (2006). Helping doctoral students write: Pedagogies for supervision. London: Routledge.
Lee, A., & Boud, D. (2003). Writing groups, change and academic identity: research development as local practice. Studies in Higher Education, 28 (2), 187-200.
Loganbill, C., & Hardy, E. (1983). Supervision in counseling: II. Integration and evaluation: In defense of eclecticism. The Counseling Psychologist, 11(1), 79.
Maatta, K. (2012). Obsessed with the doctoral Theses: supervision with support during the dissertation process. Rotterdam: Sense Publishers.
Matzler, P. O. (2022). Mentoring and co-writing for research publication purposes. New York: Routledge.
Petersen, E. B. (2017). Negotiating academicity: postgraduate research supervision as category boundary work. Studies in Higher Education, 32 (4), 475-487.
Wadee, A., Keane, M., Dietz, A., & Hay, D. (2010). Effective PhD supervision: mentorship and coaching. Amsterdam: Rozenberg Publishers.
Waghid. Y. (2007). Reclaiming freedom and friendship through postgraduate student supervision. Teaching in Higher Education, 11 (4) 427-439.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

  • تاریخ دریافت 10 اردیبهشت 1403
  • تاریخ بازنگری 06 مرداد 1403
  • تاریخ پذیرش 19 شهریور 1403