مرور نظام‌مند پژوهش‌های حوزۀ هویت نوجوانان و رسانه در ایران

بکشلو, سمیه; بشیر, حسن

doi:10.22035/jicr.2026.3524.3749

مرور نظام‌مند پژوهش‌های حوزۀ هویت نوجوانان و رسانه در ایران

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

سمیه بکشلو ¹

حسن بشیر ²

¹ دانشجوی دکتری فرهنگ و ارتباطات، دانشکده معارف اسلامی، فرهنگ و ارتباطات، دانشگاه امام صادق(ع)، تهران، ایران

² استاد جامعه‌شناسی ارتباطات بین‌الملل، گروه تبلیغ و ارتباطات، دانشکده معارف اسلامی، فرهنگ و ارتباطات، دانشگاه امام صادق(ع)، تهران، ایران

10.22035/jicr.2026.3524.3749

چکیده

در عصر حاضر، رسانه‌ها، به‌عنوان یکی از مهم‌ترین عناصر مؤثر بر هویت، توجه پژوهشگران را به خود جلب کرده‌اند. پژوهش‌های انجام‌شده در این حوزه ‌که در سال‌های اخیر گسترش چشمگیری یافته‌اند‌، دارای پراکندگی موضوعی بوده و هریک از وجهی، موضوع هویت و رسانه را بررسی کرده‌اند؛ از‌این‌رو، لازم است تا نتایج پژوهش‌های انجام‌شده، ترکیب و تحلیل شود تا با بهره‌گیری از نتایج آن‌ها، پژوهش‌های موجود با نگاهی چندبعدی، جامع، و تحلیلی بررسی شوند. این پژوهش، ضمن مرور برخی نظریه‌های حوزۀ هویت، ۵۳ پژوهش علمی منتشرشده در بازۀ زمانی ۱۳۸۴ تا ۱۴۰۳ را با بهره‌گیری از روش مرور نظام‌مند، بررسی و به این نتیجه رسیده است که بیشتر پژوهش‌ها، به‌صورت کیفی یا کمی انجام شده‌اند و پژوهش‌های ترکیبی، چندان موردتوجه نبوده‌اند. همچنین، با تحلیل نتایج، 5 مضمون اصلی شناسایی شدند که عبارت‌اند از: نخست، انواع تعامل هویت نوجوانان و رسانه (دوگانه/ ترکیبی) در فضای مجازی؛ دوم، تأثیر رسانه بر ابعاد هویت، شامل تضعیف هویت ملی و دینی در رویارویی با رسانه‌های جهانی، اختلال هویت جنسیتی و تقویت فردگرایی؛ سوم، عوامل مؤثر بر بحران هویت، مانند مدت استفاده، نقش خانواده، و نوع رسانه؛ چهارم، کارکرد هویت‌ساز رسانه در ایجاد خرده‌فرهنگ‌ها؛ و پنجم، تمرکز نامتوازن پژوهشی بر انواع هویت. شکاف‌های روش‌شناختی این پژوش‌ها نیز شامل کمبود مطالعات طولی، محدودیت جغرافیایی نمونه‌ها، و غلبۀ نظریه‌های غربی است.

کلیدواژه‌ها

هویت نوجوانان

رسانه

فضای مجازی

مرور نظام‌مند

ایران

موضوعات

فرهنگ و شخصیت (خلقیات) ایرانیان

ابراهیمی ورزنه، لیلا؛ و فتحی، الهام (۱۴۰۳). مطالعه کیفی نگرش نوجوانان و جوانان دختر طرفدار محصولات سرگرمی کره‌جنوبی. روان‌شناسی فرهنگی زن، ۵۹(۱۵)، 75-90. doi: 10.61186/iau.1119437

ابراهیمی، مهدی؛ و نیکنام راد، سیدمحمدغفار (1393). فراتحلیل هویت‌پژوهی در ایران (با عطف نظر به مقالات یک دهۀ گذشته (1381-1391). فصلنامه مطالعات ملی، 15(57)، 177-149.

احمدی، شیرین؛ و پرهام، فاطمه (۱۴۰۱). نمودهای هویت ملی در متون تالیفی و ترجمه‌ای ادبیات نوجوان. فصلنامه مطالعات زبان و ترجمه، ۵۵)۳(، ۱۵۳-۱۲۱.

اعتمادی، مرجان؛ سیدنقوی، میرعلی؛ بامدادصوفی، جهانیار؛ حمزه‌پور، مهدی (1398). طراحی مدل مفهومی ساختاری تفسیری رهبری ناب؛ مبتنی بر رهیافت‌های جامع جوهره مفهوم ناب. نشریه علمی مدیریت فردا، 57(17)، 250- 333.

آقاپور، فرزانه (۱۳۹۹). بازنمایی هویت قومی در رمان نوجوان «دشت متلاطم» تو بلوچ نیستی... اگر هم باشی، از ما نیستی. مجله علمی پژوهشی مطالعات ادبیات کودک دانشگاه شیراز، ۱۱)۱(، ۲۷-۱. doi: 10.22099/jcls.2019.33713.1698

بارکر، کریس(1396). مطالعات فرهنگی: نظریه و عملکرد(ترجمه نفیسه حمیدی و مهدی فرجی). تهران: انتشارات پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.

برک، لورا (1387). روان‌شناسی رشد؛ از نوجوانی تا پایان زندگی (ترجمه یحیی سیدمحمدی؛ ج2). تهران: انتشارات ارسباران. (تاریخ اصل اثر 2001)

بورن، اد (1379). بعد فرهنگی ارتباطات برای توسعه (ترجمه مهرسیما فلسفی). تهران: مرکز تحقیقات صدا و سیما. (تاریخ اصل اثر 2000)

بیابانگرد، اسماعیل؛ و پورنوروز، منیژه (۱۳۸۴). بررسی هویت در برنامه‌های نوجوان شبکه‌های یک و دو سیما. فصلنامه پژوهش‌های ارتباطی، ۱۲)۴۴(، ۶۴-۳۹.

توانی، مسلم؛ کرم‌اللهی، نعمت؛ و محمدی، اصغر (۱۴۰۱). تحلیل جامعه‌شناختی هویت و کاربران در شبکه‌های اجتماعی تلگرام و اینستاگرام (مورد مطالعه: دانش‌آموزان سوم دبیرستان شهر شیراز). فصلنامه جغرافیا، )۴۸(، ۴۴۷-۴۳۲. doi: 10.22034/jgeoq.2022.320779.3491

جا‌ن‌پرور، محسن؛ بهرامی جاف؛ ساجد، صالح‌آبادی؛ و ریحانه، مازندرانی، دریا (1400). فرا تحلیل کیفی روش و نتایج مرتبط با پژوهش‌های بازارچه‌های مرزی در ایران، مجلّۀ جغرافیا و توسعۀ ناحیه‌ای، 205-179. doi:10.22067/jgrd.2021.68121.1002

جعفری، علی؛ و فرج‌زاده، غلامعلی (۱۴۰۳). نقش رسانه‌های جمعی و اجتماعی در برساخت هویت ملی دانش‌آموزان دوره متوسطه: یک مطالعه پدیدارشناسی. فصلنامه علمی رسانه، ۳۵)۱(، ۱۰۲-۸۳. doi: 10.22034/bmsp.2023.343626.1806

جعفری، فاطمه؛ بهرامی، سوسن؛ و جعفری هرندی، رضا (۱۴۰۰). پیش‌بینی میزان استفاده از شبکه‌های اجتماعی مجازی براساس سبک‌های هویت در دانش‌آموزان شهر قم. علوم و فنون مدیریت اطلاعات، ۷)۳(، ۲۴۲-۲۱۹. doi: 10.22091/stim.2020.6037.1455

جهانبخش، لاله؛ سلطانی، حسن؛ و مریدی، محمدرضا (۱۴۰۳). بررسی بازنمود مؤلفه‌های هویت فرهنگی ایرانی در کتاب‌های مصور نوجوان با استفاده از روش نشانه‌شناسی اجتماعی. جلوه هنر، ۵۲-۳۹. doi: 10.22051/jjh.2023.43144.1948

جهانبخش، لاله؛ و سلطانی، حسن (۱۴۰۰). تأثیر عصر جهانی‌شدن در بازنمایی هویت ملی در تصویرگری‌های کتاب‌های داستانی تألیفی نوجوان در ایران. پژوهش‌نامه گرافیک نقاشی، ۴)۷(، ۲۷-۱۳. doi: 10.22051/pgr.2022.41465.1155

جوکاری، مهناز؛ و حسامپور، سعید (۱۴۰۱). برساخت بدن و هویت‌یابی دختران در رمان نوجوان ایرانی؛ بررسی موردی: آثار عباس جهانگیریان. جامعه‌شناسی فرهنگ و هنر، ۴)۳(، ۶۶-۴۸. doi: 10.34785/J016.2022.029

حسین،, سیدجواد؛ بشیر، حسن؛ و عروج، مژگان (1403). مرور نظام‌مند پژوهش‌های خانواده و رسانه (با تاکید بر شبکه‌های اجتماعی مجازی، سینما و تلویزیون). زن در فرهنگ و هنر، (4)16، 524-505. doi:10.22059/jwica.2024.381647.2073

حسینی انجدانی، مریم (۱۳۹۰). چشم‌اندازهای پژوهشی پیرامون فرصت‌ها و چالش‌های اینترنت در رشد هویت نوجوانان. پژوهش‌های ارتباطی، ۱۹)۷۲(، ۹۱-۶۵. doi: 10.22082/cr.2012.23444

حسینی انجدانی، مریم؛ درویزه، زهرا؛ خسروی، زهره؛ و پورشهریاری، مه‌سیما (۱۳۸۸). نقش رسانه‌ها در رشد هویت ملی نوجوانان شهر تهران. پژوهش‌های ارتباطی، ۱۶(۲)، ۶۴-۳۹.

حسینی، وجیهه؛ صنعت‌جو، اعظم؛ شریف، عاطفه؛ و یزدی امین، سید امیر (۱۳۹۷). تحلیل محتوای داستان‌های نوجوانان از حیث ابعاد هویت‌یابی بر پایه نظریات اریکسون، مارسیا و برزونسکی. تعامل انسان و اطلاعات، ۵(۱).

حقیقتیان، منصور؛ و عزیزی، جلیل (۱۳۹۱). رسانه‌های نوین و چالش هویت اجتماعی دانش‌آموزان (نمونه آماری: دانش‌آموزان شهر شیراز). فصلنامه علمی-پژوهشی خانواده و پژوهش، ۹)۲(، ۵۶-۳۵.

حیدری، آرمان؛ اکوانی، سیدحمداله؛ و کشفی، محمدباقر (۱۳۹۲). رسانه‌ها و هویت فرهنگی: مطالعه دانش‌آموزان متوسطه شهر یاسوج. مطالعات ملی، ۱۴(۳)، ۱۴۸-۱۲۳.

حیدری، آرمان؛ میرفردی، اصغر؛ و رمضانی باصری، عباس (۱۳۹۳). مقایسۀ جنسیتی هویت دینی و رابطۀ آن با مصرف رسانه‌ای (تلویزیون و ماهواره)؛ مورد مطالعه: دانش‌آموزان متوسطۀ شهر مرودشت. دین و ارتباطات، 20(24)، ۴۳-۵. doi: 10.30497/rc.2014.1550

حیدری، آرمان؛ و رمضانی باصری، عباس (۱۳۹۵). اینترنت، برنامه‌های ماهواره‌ای و هویت دینی (مطالعه موردی: دانش‌آموزان متوسطۀ شهر مرودشت). جامعه‌شناسی آموزش و پرورش، ۲(۱)، 26-7. doi: 10.22034/ijes.2016.43675

حیدری، حسین؛ و جعفرزاده‌پور، فروزنده (1393). فراتحلیل رابطه هویت ملی و هویت قومی در ایران. راهبرد اجتماعی فرهنگی، (2)3، 96-63.

خادمی، الهام؛ آباد، مرضیه؛ مهدوی، محمدجواد؛ و کرمانی، مهدی (۱۴۰۳). خوانش تطبیقی بازتاب هویت در رمان نوجوان عربی و فارسی براساس نظریه اریک اریکسون (مطالعه موردی: فاتن و هستی). زبان و ادبیات عربی، ۱۵(۳)، ۷۸-۶۰. doi: 10.22067/jallv15.i3.2309-1311

خانی جزنی، جمال (1388). هویت مجازی. تهران: مهرتاب.

خانیکی، هادی (1387). رسانه‌ها و هویت دستخوش تغییر جوانان. مجله رسانه. 13(1).

خوش‌صورت موفق، اعظم؛ و محسنی، مریم (۱۴۰۳). بازنمود هویت جنسیتی ادراک‌شده نوجوانان علاقه‌مند به موسیقی کی‌پاپ. مطالعات فرهنگی اجتماعی حوزه، ۸(۲)، ۱۸۷-۱۶۳. doi: 10.22081/scs.2024.68586.1309

خیامی، عبدالکریم؛ و بادین‌فکر، محمدجواد (۱۴۰۱). برهم‌کنش سبک زندگی و هویت در ساخت خرده‌فرهنگ‌های دیجیتالی جوانان؛ مورد مطالعه: هواخواهان ایرانی گروه موسیقی کره‌ای اکسو. مطالعات فرهنگی و ارتباطات، 18(66)، ۲۴۹-۲۲۵. doi: 10.22034/jcsc.2021.522713.2319

ربانی، حدیث؛ و علی‌آبادی، فاطمه (۱۴۰۱). تأثیر فضای مجازی بر سبک زندگی و هویت نوجوانان در دوران اپیدمی کرونا. مجله راهبردهای نو در روانشناسی و علوم تربیتی، ۴(۱۲)، ۱۸۱-۱۷۲.

ربیعی، علی؛ عبداللهی، عظیمه‌سادات؛ و شیروی خوزانی، یاسر (۱۳۹۴). بررسی رابطه تماشای تلویزیون‌های ماهواره‌ای با هویت جنسیتی دختران نوجوان شهر اصفهان. فصلنامه مطالعات اجتماعی-روان‌شناختی زنان، ۱۳(۳)، ۱۲۸-۹۹. doi: 10.22051/jwsps.2015.2153

رجایی، فرهنگ(1382). مشکل هویت ایرانیان امروز. تهران: نی.

رجب‌زاده، احمد(1386). جامعه‌‌شناسی(1). تهران: شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی.

رضوی‌زاده، نورالدین؛ ایرانمنش، هانیه؛ و نوری، عباس (۱۴۰۳). نقش اینستاگرام در هویت‌سازی و سبک زندگی: مطالعه موردی دانش‌آموزان پسر دبیرستانی شهر پرند. فصلنامه علمی مطالعات فرهنگ- ارتباطات، ۲۱۳-۱۸۷. doi: 10.22083/jccs.2024.481508.3947

سعیدی‌پور، اسماعیل (۱۳۹۵). اثرات رسانه‌ها با تأکید بر اینترنت بر هویت نوجوانان. جامعه فرهنگ رسانه، ۴(۱۶)، ۹۸-۸۱.

سلطان‌محمدی، عطیه؛ و پورسید آقایی، زهرا سادات (۱۴۰۲). آسیب‌شناسی پدیدارشناسانه هویت جنسیتی دختران نوجوان در فضای مجازی. فرهنگ مشاوره و روان‌درمانی، ۱۴(۵۴)، ۸۴-۶۱. doi: 10.22054/qccpc.2023.71537.3058

شاکری ورزنه، مریم؛ و صالحی نجف‌آبادی، نعمت‌اله (۱۴۰۲). اثربخشی آموزش رژیم مصرف رسانه‌ای به والدین بر هویت دینی و هویت ملی دانش‌آموزان دختر متوسطه دوم. جامعه‌شناسی آموزش و پرورش، ۴(۴)، ۱۷-۱۰.

شریفی رهنمو، سعید؛ شریفی رهنمو، مجید؛ و هدایتی‌منظور، جواد (۱۳۹۷). بررسی رابطه بین میزان استفاده از شبکه اجتماعی اینستاگرام با هویت دینی نوجوانان ۱۵ تا ۱۸ ساله شهر همدان. نشریه مطالعات فرهنگی پلیس، 5(1)، ۵۸-۲۹.

شهابی عنبران، بهجت؛ جعفری، علی؛ هاشمی، شهناز؛ و سلطانی‌فر، محمد (۱۴۰۲). هویت‌های دوگانه در فضای مجازی-واقعی نوجوانان (مورد مطالعه: دانش‌آموزان دوره دوم متوسطه استان اردبیل). فصلنامه علمی مطالعات فرهنگ- ارتباطات، ۲۴(۶۱)، ۶۴-۳۳. doi: 10.22083/jccs.2023.331813.3560

شهابی، بهجت؛ جعفری، علی؛ هاشمی، شهناز؛ و سلطانی‌فر، محمد (۲۰۲۲). هویت‌های دوگانه در فضای مجازی و واقعی بر اساس تجارب زیسته نوجوانان؛ تحلیل مضمون. مهارت‌های روانشناسی تربیتی، ۲(۱۳)، ۵۷-۴۹.

شهیدی، عباسعلی (۲۰۱۹). تأثیر عضویت در شبکه‌های اجتماعی بر سطوح هویت‌یابی و احساس امنیت اجتماعی نوجوانان. پژوهش‌های اعتقادی کلامی، ۹(۳۵)، ۱۵۲-۱۴۳.

شیخ‌زاده، محمد؛ بنی‌اسد، رضا (1400). تحلیل مضمون: مفاهیم، رویکردها و کاربردها. قم: انتشارات لوگوس.

عبدلی، سارا؛ یوسف‌فام، عالیه؛ و خمسه، شروین (۱۴۰۳). چگونگی شکل‌گیری هویت کودک و نوجوان در داستان‌های کودکانه «محمدحسین محمدی» براساس دیدگاه «اریکسون» و «گیدنز». مطالعات ادبیات کودک دانشگاه شیراز، ۱۵(۱)، ۱۶۵-۱۳۷. doi: 10.22099/jcls.2023.46631.1972

عبدی‌پور، نصیبه؛ و جمشیدی‌مهر، پرویز (۱۴۰۰). تأثیرات آموزش آنلاین بر الگوهای هویتی-تربیتی. پویش در آموزش علوم انسانی، ۷(۲۴)، ۹۰-۷۵.

عدلی‌پور، صمد؛ سلیمانی، حمید؛ و مفاخری، اقبال(1393). رابطه مصرف رسانه‌ای با هویت اجتماعی و سبک زندگی نوین در بین جوانان شهر تبریز. پژوهش‌های ارتباطی، 3(79)، 146-121.

عزیزی، فرید؛ و عزیزی، حمید (۱۴۰۰). ثبت و تحلیل نقش ستارگان موسیقی پاپ و رپ ایرانی در هویت‌یابی و جامعه‌پذیری هواخواهان نوجوان ایرانی در شبکه اجتماعی اینستاگرام (موردمطالعه: امیرحسین تتلو و سید حسین موسوی (ملقب به تهی). فصلنامه علمی مطالعات راهبردی فرهنگ، ۱(۳)، ۱۲۶-۱۰۱. doi: 10.22083/scsj.2021.144756

فرج‌زاده، غلامعلی؛ و جعفری، علی (۱۴۰۲). تجارب زیسته نوجوانان از نقش رسانه‌های سنتی و نوین در هویت ملی. فصلنامه مطالعات ملی، ۲۴(۹۴)، ۵۴-۳۵. doi: 10.22034/rjnsq.2023.365370.1447

فرجی نیری، معصومه؛ صادقی نیری، رقیه؛ و عبدالرحیمی، علیرضا (۱۳۹۸). نسبت‌سنجی مناسبات سبک زندگی مدرن و گسترش فضای مجازی بر فرهنگ، هویت اجتماعی، ارزش‌ها و روابط اجتماعی نوجوانان. مجله سبک زندگی اسلامی با محوریت سلامت، ۳(۳)، ۱۱-۱.

فولاد، مریم؛ نوحی، شهناز؛ آقایی، حکیمه؛ و مسعودی شاهد (۱۴۰۲). مدل‌سازی اعتیاد به شبکه‌های اجتماعی مجازی براساس طرحواره‌های ناسازگار اولیه: نقش میانجی هویت معنوی در نوجوانان دختر. مجله مطالعات ناتوانی، ۱۳(۱)، ۱۱۸.

قنبری باغستان، عباس؛ حسین‌زاده، فائزه؛ و غلامی، فرزاد (۱۴۰۲). فرآیند هویت‌یابی «تقلیل‌یافته» نسل زد در شبکه‌های اجتماعی: مطالعه موردی دختران نوجوان در شهر مشهد. مطالعات فرهنگی و ارتباطات، ۱۹(۷۱)، ۱۶۲-۱۳۵. doi: 10.22034/jcsc.2023.2014283.2704

قنبری برزیان، علی (۱۳۹۶). تأثیر فراغت مجازی و بازی‌های رایانه‌ای بر هویت دینی نوجوانان. فصلنامه علمی مطالعات فرهنگ- ارتباطات، ۱۸)۳۹(، ۱۲۰-۹۷. doi: 10.22083/jccs.2017.96680.2246

قنبری برزیان، علی؛ و همتی، رضا (1394). هویت دینی در جامعه ایرانی: مرور نظام‌مند مطالعات انجام‌شده (1392-1380). جامعه‌شناسی کاربردی، (3)26، 138-117.

کاستلز، مانوئل (۱۳۹۰). عصر اطلاعات، اقتصاد، جامعه و فرهنگ: ظهور جامعه شبکه‌ای (ترجمه احمد علیقلیان و احمد خاکباز). تهران: انتشارات طرح نو. (تاریخ اصل اثر 1997)

کلانتری، عبدالحسین؛ روشن‌فکر، پیام؛ و جواهری، جلوه (1390). مرور سه دهه تحقیقات «علل طلاق» در ایران. مطالعات راهبردی زنان، 14(53)، 162-129.

کمالی شهرزاد؛ و متقی، رضا (۱۴۰۳). مقایسه طرحواره‌های ناسازگارانه و فضای مجازی بر هویت جنسی همسو و ناهمسو در نوجوانان و جوانان. آموزش پرستاری، ۱۳(۴)، ۱۰۳-۹۰.

کمالی، مریم؛ نوین، حسین؛ و صلاحی، عسگر (۱۴۰۰). بررسی هویت ملی در اشعار کودک و نوجوان (با تکیه بر اشعار ابراهیمی، رحماندوست، شعبانی و کشاورز). فصلنامه مطالعات ملی، ۲۲)۸۵(، ۴۸-۲۹. doi: 10.22034/rjnsq.2021.128210

کوهی، کمال؛ و حسنی، محمدرضا (۱۳۹۰). رابطه استفاده از رسانه‌های نوین با ابعاد هویتی در نوجوانان و جوانان ۱۴ تا ۲۹ ساله شهر تبریز. پژوهش‌های ارتباطی، ۱۹)۷۲(، ۱۳۰-۱۰۹. doi: 10.22082/cr.2012.23446

گافمن، اروینگ(۱۹۵۹). نمود خود در زندگی روزمره. نیویورک: دوبل‌دی.

گودرزی، حسین(1384). جامعه‌شناسی هویت در ایران. تهران: موسسه مطالعات ملی/ تمدن ایرانی.

گیدنز، آنتونی (1399). پیامدهای مدرنیت (ترجمه محسن ثلاثی). تهران، ایران: نشر مرکز.

گیدنز، آنتونی(1378). تجدد و تشخص: جامعه و هویت شخصی در عصر جدید (ترجمه ناصر موفقیان). تهران: نشر نی. (تاریخ اصل اثر 1991)

لطف‌آبادی، محسن (۱۳۹۲). بازخوانی نظری مفهوم هویت. خردنامه، ۴(۱۰)، ۶۵-۵۳.

محمدی‌زاده، فاطمه؛ و مهدی‌زاده، سیدمحمد (۱۴۰۳). نوجوانان اینستاگرامی و هویت دینی. مطالعات دینی رسانه، ۶)۲۳(، ۳۲-۱. doi: 10.22034/jmrs.2024.209304

مرتضایی فریزهندی، کبری؛ و ادریسی، افسانه (۱۳۹۳). هویت‌یابی ملی در فضای رسانه‌ای. فصلنامه مطالعات ملی، ۱۵)۵۸(، ۹۴-۷۵.

مصرآبادی، جواد؛ و عرفانی آداب، الهام(1394). فراتحلیل روابط راهبردهای یادگیری و عملکرد حل مسئلۀ ریاضی. نوآوری‌های آموزشی، (1)14، 55-34.

مهدی‌زاده طالشی، سیدمحمد؛ و مقامیان‌زاده، محمد (۱۴۰۱). نوجوانان و هواخواهی؛ هنجارهای خرده‌فرهنگ دیجیتالی تتلیتی. فصلنامه علوم اجتماعی، ۲۹)۹۷(، ۲۴۳-۲۰۵. doi: 10.22054/qjss.2023.72266.2606

میرطالبی، سیدمحسن؛ باصری، احمد؛ جوادی، علی؛ و رضاییان، مجید (۱۴۰۲). طراحی مدل استفاده از شبکه‌های اجتماعی موبایل در هویت‌یابی نوجوانان. نشریه مطالعات روانشناختی نوجوان و جوان، ۴(۷)، ۱۹۱-۱۷۹.

ناطقی، شاهده زهرا؛ و سجادی، مرضیه سادات (۱۴۰۰). تأثیرات رسانه بر هویت کودکان و نوجوانان. پژوهش‌های اسلامی جنسیت و خانواده، ۸۶-۶۷.

نوری‌راد، فاطمه؛ و خانیکی، هادی (۱۴۰۰). مطالعه رابطه نگرش به رسانه‌های اجتماعی با سبک‌های هویتی نوجوانان. مطالعات رسانه‌های نوین، ۷)۲۷(، ۷۶-۳۹. doi: 10.22054/nms.2021.61500.1228

نیک‌بخش، بهرام (۱۴۰۳). تأثیرات منفی رسانه‌های اجتماعی بر هویت اجتماعی نوجوانان از منظر مددکار اجتماعی.مطالعات فرهنگی و ارتباطات، ۲۰(۷۴)، ۱۷۲-۱۴۵. doi: 10.22034/jcsc.2022.540125.2470

نیمروزی، محمدامین؛ و رضایی، علی‌محمد (۱۳۹۸). مقایسه هوش اجتماعی و هویت جنسی، پرخاشگری و گرایش به اعتیاد در نوجوانان وابسته به بازی آنلاین ویدئویی GTA و نوجوانان عادی: مطالعه مقطعی. پژوهش در علوم توانبخشی، ۱۵(۵)، ۲۹۳-۲۸۶. doi: 10.22122/jrrs.v15i5.3463

هادی کرکوندی، مسعود؛ حسینی، سیدحسام؛ رضایی، حسین؛ و موسوی‌فر، سید تقی (۱۴۰۳). واکاوی علل چالش هویت‌یابی نوجوان دو فضایی واقعی-مجازی. پژوهشنامه فرهنگی و اجتماعی کودک و نوجوان، ۲)۱(، ۱۳۲-۹۷. doi: 10.22083/cssca.2024.462002.1023

همدانی، محمدعلی؛ عطاریان، محمد مهدی؛ و گودرزی، زینب (۱۴۰۲). نقش اعتیاد به بازی‌های رایانه‌ای در هویت‌زدایی و پرخاشگری نوجوانان. مطالعات تربیتی و روانشناختی خانواده، ۴)۸(، ۷۴-۴۷.

هنری ماسن، پاول و دیگران (1396). رشد و شخصیت کودک (مترجم: مهشید یاسایی). انتشارات نشر مرکز.

وفادار، مژگان؛ رستگار خالد، امیر؛ و بقایی سرابی، علی (۱۴۰۳). نقش مصرف محصولات فرهنگی رسانه‌های آسیای شرقی (انیمه، کی‌دراما و کی‌پاپ) در هویت دختران نوجوان ۱۸-۱۲ سال در تهران. پژوهش‌های ارتباطی، ۳۱)۱۱۸(، ۱۴۵-۱۱۱. doi: 10.22082/CR.2024.2024614.2669

ویندال، سون؛ سیگنایترز، بنو؛ و اولسون، جین (۱۳۸۷). کاربرد نظریه‌های ارتباطات (ترجمه علیرضا دهقان؛ چاپ دوم). تهران: جامعه‌شناسان. (تاریخ اصل اثر 1992)

یاوری عطا؛ و حسینی، سیدبشیر (1403). تقویت هویت ملی و دینی نوجوانان از طریق آموزش توحید در قالب سرگرم‌آموزی در برنامه‌های تلویزیونی. پژوهش‌های مشاوره، 23(92)، 176-202. doi: 10.18502/qjcr.v23i92.17849

یعقوبی، ابوالقاسم؛ و بی‌تا، محدثه (1403). فراتحلیل رابطه سبک‌های هویت و عملکرد تحصیلی. فصلنامه اندازه‌گیری تربیتی، 15(55)، 144-116. doi: 10.22054/jem.2024.74178.3467

Ainsworth, Sh. (2008). How do animations influence learning? School of Psychology and Learning Sciences Research Institute, University of Nottingham, University Park, Nottingham, NG7 2RD, UK.

Andreassen, S., Randers, I., Ternulf Nyhlin, K., & Mattiasson, A.-C. (2007). A meta-analysis of qualitative studies on living with oesophageal and clinically similar forms of cancer, seen from the perspective of patients and family members. International Journal of Qualitative Studies on Health and Well-Being, 2(2), 114–127. doi:10.1080/17482620701305589

Avci, H., Baams, L., & Kretschmer, T. (2024). A Systematic Review of Social Media Use and Adolescent Identity Development. Adolescent Research Review, 10(2), 219–236. doi:10.1007/s40894-024-00251-1

Baran, S.J & Davis, D.K. (2012). Mass Communication Theory: Foundations, Ferment, & Future. Austrailia: Wadsworth Cengage Learning.

Barker, C. (2004), The Sage Dictionary of Cultural Studises, London:Sage Publications.

Braun, V., & Clarke, V. (2021). Thematic analysis: A practical guide. SAGE Publications.

Cherry, G., Boland, A. & Dickson, R. (2023). Doing a systematic review: A student′s guide (Third ed.). SAGE Publications Ltd.

Diamond, A. (2020), Chapter 19–Executive functions. Handbook of Clinical Neurology: Elsevier, 225-240. doi:10.1016/B978-0-444-64150-2.00020-4

Erickson, E. H. (1968). Identity. Youth and Crisis. New York: Norton.

García-Holgado, A., & García-Peñalvo, F. J. (2018). Mapping the systematic literature studies about software ecosystems. In F. J. García-Peñalvo (Ed.), Proceedings TEEM’18. Sixth International Conference on Technological Ecosystems for Enhancing Multiculturality, 910-918. doi: 10.1145/3284179.3284330

Gerbner, G., & Gross, L.(1976). Living with Telveision. The Violence Profile. Journal Of Communication, 26. 173-199. doi: 10.1111/j.1460-2466.1976.tb01397.x

Giddens, A. (1991). Modernity and self-identity. Cambridge, England: Polity Press.

Graneheim, U. H., & Lundman, B. (2004). Qualitative content analysis in nursing research: concepts, procedures and measures to achieve trustworthiness. Nurse Education Today, 24(2), 105–112. doi:10.1016/j.nedt.2003.10.001

Hutton, B., Salanti, G., et. al. (2015). The PRISMA Extension Statement for Reporting of Systematic Reviews Incorporating Network Meta-analyses of Health Care Interventions: Checklist and Explanations. Annals of Internal Medicine, 162(11), 777–784. doi:10.7326/M14-2385

Kitchenham, B. (2004). Procedures for Performing Systematic Reviews. Keele University Technical Report. Kitchenham.

Mayer, R. E. (2014). Cognitive Theory of Multimedia Learning. The Cambridge Handbook of Multimedia Learning, 43–71. doi:10.1017/cbo9781139547369.005

Petticrew, M., & Roberts, H.(2006). Systematic reviews in the social sciences: A practical guide. Oxford, UK: Blackwell.

Schachter, Elli (2014). "Multiple identities as viewed by Eriksonian theory and its critics:A psychological perspective with relevance to contemporary Jewish education". International Journal of Jewish Education and Research. 2013 (5-6). 71-90. doi:10.22067/jallv15.i3.2309-1311i

Steensma, T.D., Kreukels, B.P., de Vries, A.L., Cohen-Kettenis, P.T. (2013). Gender identity development in adolescence. Horm Behav. 64(2), 288-97. doi: 10.1016/j.yhbeh.2013.02.020

Stryker, S., & Burke, P. J. (2000). The past, present, and future of an identity theory. Social Psychology Quarterly, 63, 284–297.

Timulak, L. (2008). Meta-analysis of qualitative studies: A tool for reviewing qualitative research findings in psychotherapy. Psychotherapy Research, 19(4–5), 591–600. doi:10.1080/10503300802477989