فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران

فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران

فرصت‌ها و تهدیدهای رسانه‌های اجتماعی در گسترش ارتباطات میان‌فرهنگی با تأکید بر مراسم پیاده‌روی اربعین

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان
1 گروه علوم ارتباطات اجتماعی، دانشکده دین و رسانه، دانشکاه صدا و سیما، قم، ایران
2 کارشناسی ارشد علوم ارتباطات اجتماعی، گروه ارتباطات اجتماعی، دانشکده دین و رسانه، دانشگاه صدا و سیما، قم، ایران
3 دانشکده دین و رسانه، دانشگاه صدا و سیما، قم، ایران
چکیده
پژوهش حاضر با هدف واکاوی نقش رسانه‌های اجتماعی در گسترش ارتباطات میان‌فرهنگی در جریان مراسم پیاده‌روی اربعین و شناسایی فرصت‌ها و تهدیدهای برآمده از آن انجام شده است. این مطالعه می‌کوشد تا با بهره‌گیری از چارچوب‌های نظری «کنش ارتباطی» هابرماس، «هم‌فرهنگی» اوربی و «توانش ارتباطی» کیم، کارکردهای فضای مجازی را در ترویج فرهنگ اربعین و تعاملات زائران تحلیل نماید. رویکرد پژوهش کیفی است و داده‌های اصلی از طریق انجام مصاحبه‌های عمیق نیمه‌ساختاریافته با ۱۳ نفر از خبرگان و کارشناسان حوزه دین، رسانه و ارتباطات گردآوری شده است. برای تحلیل داده‌ها از روش تحلیل مضمون استفاده شد که طی آن، پس از پیاده‌سازی و کدگذاری مصاحبه‌ها، ۲۸۰ کد اولیه شناسایی و سپس در قالب ۱۹ تم فرعی ذیل دو مقوله اصلی «فرصت‌ها» و «تهدیدها» دسته‌بندی گردیدند. یافته‌ها نشان می‌دهد که رسانه‌های اجتماعی با تسهیل انتشار روایت‌های شخصی و فرهنگی، نقش بسزایی در ایجاد همدلی و کنش ارتباطی مؤثر میان زائران ایفا می‌کنند. در این بستر، مفهوم عاشورا و امام حسین (ع) به عنوان نماد وحدت، زمینه‌ساز ارتباطات میان‌فرهنگی و گفت‌وگوهای بین‌ادیانی شده و رسانه‌ها به توانمندسازی کاربران برای مدیریت این روایت‌ها کمک می‌کنند. در مقابل، تهدیدهایی نظیر تحریف اطلاعات، شکل‌گیری سوءتفاهم‌های زبانی و فرهنگی و کنش‌های استراتژیک مغرضانه نیز شناسایی شدند که می‌توانند به واگرایی منجر شوند. نتیجه‌گیری پژوهش حاکی از آن است که وزن فرصت‌های رسانه‌های اجتماعی در زمینه گسترش ارتباطات میان‌فرهنگی اربعین به مراتب سنگین‌تر از تهدیدهای آن است و بهره‌برداری هوشمندانه از ظرفیت‌های آموزشی و گفتمان‌سازی این رسانه‌ها برای جهانی‌سازی پیام اربعین ضروری به نظر می‌رسد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

اشتری مهرجردی، اباذر (۱۴۰۲). تبیین و کاربست نوآوریِ اجتماعی در کشور با تأکید بر گفتمان دانشگاهی. مطالعات دانشگاه، ۱(۴)، ۶۹-۹۸. https://doi.org/10.22035/jous.2024.4890.1003
جعفری، علی؛ فرامرزیانی، سعید؛ و رضاقلی‌زاده، بهنام (۱۴۰۴). معناسازی و گفتمان‌سازی هویت قومی در شبکه‌های اجتماعی. تحقیقات فرهنگی ایران، ۱۸(۴)، ۷۳-۱۰۲. https://doi.org/10.22035/jicr.2026.3348.3615
جمشیدی، محمدحسین؛ سلطانی‌نژاد، احمد؛ و بیات، جلیل (۱۳۹۵). نقش ارتباطات میان‌فرهنگی در تصمیم کشورها به تنش‌زدایی. پژوهش‌های روابط بین‌الملل، ۲۲(۱)، ۳۵-۵۷.
زادسیرجان، محمدمهدی (۱۳۹۹). ظرفیت‌ها و چالش‌های آیین زیارت اربعین در چارچوب تماس فرهنگی؛ از نگرش کنشگران ایرانی و عراقی (پایان‌نامه کارشناسی ارشد)، دانشگاه امام صادق (ع).
زندیه، زهره (۱۳۹۹). کارکرد شبکه‌های اجتماعی در ارتباطات میان‌فرهنگی: مطالعه موردی هویت قومی دانشجویان دانشگاه‌های تهران در فضای مجازی (رساله منتشرنشده دکتری)، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران
شیخ‌زاده، محمد؛ و بنی‌اسد، رضا (۱۴۰۰). تحلیل مضمون: مفاهیم، رویکردها و کاربردها (چاپ اول). تهران:انتشارات لوگوس.
عاملی، سعیدرضا؛ ناظمی، سارا؛ و صبار، شاهو (۱۴۰۳). دوفضایی شدن و بازنمایی هویت ملی در اینستاگرام. تحقیقات فرهنگی ایران، ۱۷(۴)، ۵-۳۰. https://doi.org/10.22035/jicr.2024.3367.3632
کبیری، سعید؛ و حسین‌زاده فرمی، مهدی (۱۴۰۴). تحلیل عاملیت و ساختار در بستر مجازی؛ پاییدن آزارگون مجازی از منظر تئوری کنش موقعیت‌مند. مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، ۱۷(۲)، ۲۹-۶۱. https://doi.org/10.22035/isih.2025.5340.5054
کمالی، تقی (۱۳۹۸). امنیت سایبری و حفاظت داده‌ها (چاپ اول). انتشارات پشتیبان.
محمدی، زهرا (۱۴۰۱). نقش و تأثیر شبکه‌های اجتماعی در فرهنگ‌سازی نهضت عاشورا: ترویج پیاده‌روی اربعین در بین جوانان استان ایلام (پایان‌نامه کارشناسی ارشد)، دانشگاه غیرانتفاعی آذرآبادگان.
موحد، مجید؛ حمیدی‌زاده، احسان؛ و علیگو، محمود (۱۴۰۳). تحلیل شبکه‌ای هویت نوجوانان پنج قوم آذری، کرد، ترکمن، بلوچ و عرب. تحقیقات فرهنگی ایران، ۱۷(۱)، ۶۵-۹۶. https://doi.org/10.22035/jicr.2024.3244.3533
ویسی، سیمین؛ ذکایی، محمدسعید؛ و انتظاری، اردشیر (۱۴۰۱). عدالت معرفتی در بین جوانان: از فضای مجازی تا سیاست‌گذاری. مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، ۱۴(۲)، ۱-۲۷. https://doi.org/10.22035/isih.2022.4652.4593
Alamri, B. (2018). The role of social media in intercultural adaptation: A review of the literature. English Language Teaching11(12), 77–85. https://doi.org/10.5539/elt.v11n12p77
Habermas, J. (1984). The theory of communicative action: Reason and the rationalization of society (Vol. 1). Boston, MA: Beacon Press.
Kim, Y. Y. (2001). Becoming intercultural: An integrative theory of communication and cross-cultural adaptation. Thousand Oaks, CA: Sage Publications.  https://doi.org/10.4135/9781452233253
Mouhadjer, N. (2018). Social media and its impact on intercultural communication. International E-Journal of Advances in Education4(11), 339–347. https://doi.org/10.18768/ijaedu.450209
Orbe, M. P. (1998). Constructing co-cultural theory: An explication of culture, power, and communication. Thousand Oaks, CA: Sage Publications.  https://doi.org/10.4135/9781483328201
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 02 خرداد 1405

  • تاریخ دریافت 23 آذر 1404
  • تاریخ بازنگری 09 اردیبهشت 1405
  • تاریخ پذیرش 02 خرداد 1405