فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران

فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران

فرصت‌ها و چالش‌های دیپلماسی قرآنی جمهوری اسلامی ایران در کشورهای مسلمان: مطالعه موردی قاریان بین‌المللی ایرانی

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار دانشکده معارف اسلامی و فرهنگ و ارتباطات، دانشگاه امام صادق(ع)، تهران، ایران
2 کارشناس ارشد معارف اسلامی و فرهنگ و ارتباطات، دانشگاه امام صادق(ع)، تهران، ایران
10.22035/jicr.2027.3616.3827
چکیده
در عصر حاضر، ارتباط کشورها در روابط بین‌الملل از رویکرد سنتی و دولت‌محور عبور کرده است و مردم و افکار عمومی در شکل‌دهی به سرنوشت کشورها در عرصه روابط بین‌الملل نقش تعیین‌کننده‌ای دارند. دیپلماسی، به معنای فن برقراری ارتباط میان کشورها، از طرق مختلفی قابل اجراست؛ در همین راستا، بهره‌مندی از منابع فرهنگی، به دلیل تأثیرگذاری بیشتر و جایگاه محوری آن در اعمال قدرت نرم، مورد تأکید و توجه دولت‌ها قرار گرفته است. قرآن کریم، به‌عنوان منبعی فرهنگی و وحدت‌بخش و محور مشترک مسلمانان، می‌تواند نقش مهمی در پیشبرد روابط میان کشورهای مسلمان ایفا کند. ازاین‌رو، دیپلماسی قرآنی به‌عنوان یکی از ظرفیت‌های پیشران در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران مطرح است. هدف پژوهش حاضر، تبیین فرصت‌ها و چالش‌های دیپلماسی قرآنی جمهوری اسلامی ایران در سایر کشورهای مسلمان، با تأکید بر نقش قاریان بین‌المللی ایرانی، است. داده‌های پژوهش با استفاده از مصاحبه گردآوری و با روش تحلیل مضمون واکاوی شده است. به‌منظور دستیابی به اهداف پژوهش، با ۱۸ نفر از کارشناسان خبره این حوزه، شامل متولیان اعزام قاریان، قاریان بین‌المللی و رایزنان فرهنگی جمهوری اسلامی ایران، مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته انجام شد و فرایند جمع‌آوری داده‌ها تا دستیابی به کفایت نظری ادامه یافت. سپس داده‌های حاصل، در چارچوب فرصت‌ها و چالش‌های دیپلماسی قرآنی و در سه مرحله کدگذاری باز، سازمان‌دهنده و فراگیر تحلیل شد و در نهایت، مهم‌ترین فرصت‌ها و چالش‌های دیپلماسی قرآنی جمهوری اسلامی ایران در سایر کشورهای مسلمان تبیین گردید. یافته‌های پژوهش نشان داد که فرصت‌های دیپلماسی قرآنی جمهوری اسلامی ایران عبارت‌اند از: مزیت‌های دیپلماسی قرآنی، ظرفیت‌های اعمال دیپلماسی قرآنی، نقاط قوت متولیان و نتایج دیپلماسی قرآنی. همچنین، چالش‌های این حوزه عبارت‌اند از: ملاحظات سیاسی و نقاط ضعف متولیان.

کلیدواژه‌ها
موضوعات

قرآن کریم.
ازکیا، مصطفی؛ و دربان آستانه، علیرضا (1382). روش‌های کاربردی تحقیق. تهران: انتشارات کیهان.
آشنا، حسام‌الدین (1383). فرهنگ ارتباطات و سیاست خارجی: ارائه مدلی برای دیپلماسی عمومی، نشریه دین و ارتباطات، 21، 227-263.
آلادپوش، علی؛ توتونچیان، علیرضا (1372). دیپلمات و دیپلماسی. تهران: مؤسسه چاپ و انتشارات وزارت امور خارجه.
پاسبان، محمد؛ و افشارزاده، مرتضی؛ شکرانه، مجتبی؛ بهروزشاد، آرش؛ و شیرفروش، مسعود (1400). بررسی ابعاد مدل فرهنگ هافستد و نقش آن در تفاوت فرهنگی سازمان‌ها. هفتمین کنفرانس بین المللی مدیریت، حسابداری و توسعه اقتصادی.
تسلیمی، محمدسعید؛ و عابدی جعفری، حسن؛ و فرهنگی، علی‌اکبر؛ و رازنهان، فیروز (1389). مدل اثرگذاری فرهنگ ملی بر کار تیمی در ایران. نشریه راهبرد فرهنگ، 3(10-11)، 162-127.
جعفری رامیانی، مهدی (1401). مبانی قرآنی تقویت دیپلماسی در حوزه بین‌الملل با رویکرد به تفسیر معاصر (پایان‌نامه کارشناسی ارشد) دانشکده علوم قرآنی دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، تهران، ایران.
خانی، محمدحسن (1384). دیپلماسی فرهنگی و نقش آن در سیاست خارجی کشورها. نشریه دانش سیاسی، 1(2)، 148-135. https://doi.org/10.30497/pk.2005.74
دهشیری، محمدرضا (1393). دیپلماسی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
رامبد، معصومه (1397). مصاحبه: معمول‌ترین روش جمع آوری داده‌ها در تحقیق کیفی. تهران: علوم پزشکی صدرا.
رحمان‌سرشت، حسین؛ موحدی، مهدی؛ و مهدیه، امید (1397). نقش فرهنگ ملی بر پیوستن شرکت‌های ایرانی به شرکت‌های فراملی. نشریه مدیریت کسب و کارهای بین‌المللی.1(1)، 24-1.  
سجادپور، سیدمحمدکاظم؛ و وحیدی، موسی‌الرضا (1388). دیپلماسی عمومی نوین: چارچوب‌های مفهومی و عملیاتی. فصلنامه سیاست، 41(4)، 95-77.
سیم‌بر، رضا؛ و مقیمی، احمدعلی (1394). منافع ملی و شاخص‌های فرهنگی جمهوری اسلامی ایران، نشریه سیاست جهانی، 4(1)، 38-7.
شیخ‌الاسلامی، محمدحسن؛ موسوی قرالری، میرهادی؛ شیراوند، صارم؛ و شادیوند، زینب (1393). الزامات و مبانی قرآنی دیپلماسی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در عرصه گفتمان وحدت اسلامی. نشریه مهندسی فرهنگی، 9(81)، 34-10.
شیخ‌الاسلامی، محمدحسن؛ و نوری، حامد (1396). دیپلماسی عمومی. تهران: وزارت امور خارجه.
صالحی‌امیری، سیدرضا؛ و محمدی، سعید (1395). دیپلماسی فرهنگی. تهران: انتشارات ققنوس.
علویان، مرتضی؛ و براریان، محمد (1398). بررسی جایگاه دیپلماسی فرهنگی در همگرایی کشورهای اسلامی.
کریمی، صدیقه؛ و نصر، احمدرضا (1391). روش‌های تجریه و تحلیل داده‌های مصاحبه. روش‌شناسی پژوهش در علوم انسانی، 4(1)، 93-71.
کمالی، یحیی (1397). روش‌شناسی تحلیل مضمون و کاربرد آن در مطالعات سیاستگذاری عمومی، نشریه سیاستگذاری عمومی. 4(2)، 208-189. https://doi.org/10.22059/ppolicy.2018.67875
محمدی، بیوک (1387). درآمدی بر روش تحقیق کیفی. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
مستوفی ، محمدمهدی (1403). الگوی مطلوب دیپلماسی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در مصر (رساله دکتری) دانشگاه امام صادق(ع).
میرزائی، خلیل (1395). کیفی‌پژوهی (ج 2). تهران: انتشارات فوژان.
میرفخرائی، سیدمحمدحسین (1396). دیپلماسی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در کشورهای عربی (پایان نامه کارشناسی ارشد)، دانشگاه امام صادق(ع).
هادیان، ناصر؛ و سعیدی، روح‌الامین (1392). از دیپلماسی عمومی سنتی تا دیپلماسی عمومی نوین. نشریه راهبرد، 33-62.
هرسیج، حسین؛ و تویسرکانی، مجتبی (1392). چالش‌های وهابیت. تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق(ع).
Boyatzis, R. E. (1998). Transforming Qualitative Information: Thematic Analysis and Code Development. Sage.
Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using Thematic Analysis in Psychology. Qualitative Research in Psychology.
Laos, N. K. (2011). Foundations of Cultural Diplomacy. Algora Publishing.
Nye, J. S. (2004). Power in the Global Information Age: From Realism to Globalization. London, UK: Routledge.
Attride-Stirling, J. (2001). Thematic networks: an analytic tool for qualitative research. Qualitative Research, 1(3), 385-405. https://doi.org/10.1177/146879410100100307
 
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 01 دی 1405

  • تاریخ دریافت 03 اردیبهشت 1405
  • تاریخ بازنگری 24 مرداد 1405
  • تاریخ پذیرش 11 شهریور 1405