فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران

فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران

خوانش کاربران از نمایش غذا در اینستاگرام

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار علوم ارتباطات اجتماعی، گروه علوم ارتباطات اجتماعی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 کارشناسی ارشد مطالعات فرهنگی و رسانه، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
10.22035/jicr.2026.3594.3809
چکیده
در سال‌های اخیر، اینستاگرام به یکی از مهم‌ترین سکوهای ارتباطی برای نمایش سبک زندگی، سلیقه و هویت فردی بدل شده است. یکی از گونه‌های رایج در این سکو، بازنمایی تصویری غذاست که به‌ویژه در میان کاربران ایرانی، هم‌زمان جنبه‌ای زیباشناختی، فرهنگی و اجتماعی یافته است. پژوهش پیش‌رو با رویکرد کیفی و مبتنی بر نظریۀ «دریافت مخاطب»، به تحلیل خوانش کاربران ایرانی از تصاویر غذایی منتشرشده در اینستاگرام می‌پردازد. داده‌های پژوهش از مصاحبه نیمه‌ساختاریافته با 27 کاربر فعال اینستاگرام گردآوری و با روش تحلیل مضمون، تجزیه و تحلیل شده‌اند. نتایج نشان می‌دهد که کاربران در مواجهه با این تصاویر، تنها دریافت‌کنندگان منفعل نیستند، بلکه از دریچه سرمایه فرهنگی، تجربه زیسته و افق انتظارات خود، معناهایی متفاوت به محتوای تصویری غذا نسبت می‌دهند. خوانش کاربران در سه دسته کلی طبقه‌بندی شد: «الهام‌بخش» (محرک یادگیری یا ایده‌پردازی)، «واقع‌گریز» (اغراق‌‌شده یا ساختگی)، و «تجاری» (با هدف تبلیغ یا برندسازی یا ویژندسازی). مفاهیمی چون فومو (ترس از عقب‌ماندن)، مقایسه اجتماعی، هویت دیجیتال و نقد سبک زندگی مصرفی در فرایند تفسیر کاربران برجسته بود. مطالعه پیش‌رو نشان می‌دهد که خوانش کاربران از محتوای غذایی اینستاگرام، واجد نتایج فرهنگی و اجتماعی در زمینۀ سبک تغذیه، رضایت‌مندی روزمره و حتی روابط اجتماعی آنان است. در این معنا، خوانش به کنشی فعال و انتقادی تبدیل می‌شود که مرز میان رسانه و واقعیت را بازتعریف می‌کند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

جعفری، علی؛ و زرپوش، بهروز (۱۳۹۸). بررسی تأثیر شبکه‌های اجتماعی بر الگوی مصرف تغذیه در میان شهروندان بالای ۱۸سال شهر اردبیل. مطالعات جامعه‌شناختی شهری، 9(31)، ۱۷۴-۱۵۱.
  شمس اسمعیلی، معصومه؛ بیچَرانلو، عبداله؛ و رحیمی‌پور، مریم (1403). اقتضائات پلتفرمی و چگونگی ابراز هواداری؛ با تمرکز بر هواداری موسیقی پاپ کُره‌ای. فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران، 17(2)، 195-161.  https://doi.org/10.22035/jicr.2024.3295.3575
عابدی جعفری، حسن؛ تسلیمی، محمد سعید؛ فقیهی، ابوالحسن و شیخ‌زاده، محمد (۱۳۹۰). تحلیل ﻣﻀﻤﻮن و ﺷﺒﮑﻪ ﻣﻀﺎﻣﯿﻦ: روشی ساده و کارآمد برای تبیین الگوهای موجود در داده‌های کیفی. اندیشه مدیریت راهبردی، 5(2)، ۱۹۸-۱۵۱.
فاضلی، محمد (۱۳۸۲). مصرف و سبک زندگی. قم: صبح صادق.
محمدی، بیوک (۱۳۸۷). درآمدی بر روش تحقیق کیفی. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
مدیر، نظام‌الدین؛ و ملکیان، نازنین (۱۴۰۰). بررسی رابطه شبکه اجتماعی اینستاگرام با سبک مصرف مواد غذایی توسط جوانان دو منطقه ۱۹ و ۵ تهران. پژوهش‌های جامعه‌شناختی، 16 (1)، ۲۱۲-۱۹۰.
ودادهیر، ابوعلی(۱۳۹۶). غذا و طریقت غذایی به مثابه میراث فرهنگی. علوم تغذیه و صنایع غذایی ایران، 12(1)، ۱۵۰-۱۴۳.
Abidin, C. (2016). Visibility Labour: Engaging with Influencers’ Fashion Brands and #OOTD Advertorial Campaigns on Instagram. Media International Australia, 161(1), 86-100. https://doi.org/10.1177/1329878x16665177
Alwafi, H., Alwafi, R., Naser, A., Samannodi, M., Aboraya, D., Salawati, E., Alqurashi, A., Ekram, Rakan., Alzahrani, Abdullah R., Aldhahir, A. M., Assaggaf, H., & Almatrafi, M. (2022).  The Impact of Social Media Influencers on Food Consumption in Saudi Arabia, a Cross-Sectional Web-Based Survey. Journal of Multidisciplinary Healthcare, (15), 2129-2139. https://doi.org/10.2147/JMDH.S384523
Dixon, S. J. (2023). Social media use during COVID-19 worldwide - Statistics & Facts. Statista. Retrieved from https://www.statista.com/topics/7863/social-media-use-during-coronavirus-covid-19-worldwide/#topicOverview.
Dixon, S. J. (2024). Social media - statistics & facts. Statista. Retrieved from https://www.statista.com/topics/1164/social-networks/#topicOverview.
Featherstone, M. (2007). Consumer culture and postmodernism. SAGE.
Fischler, C. (1988). Food, self and identity. Anthropology of Food, 2(27), 275-292. https://doi.org/10.1177/053901888027002005
Gadamer, H. G. (1989). Truth and methods. Continuum.
Holub, R. C. (1984). Reception theory: A critical introduction. Routledge.
Iser, W. (1974). The Implied Reader: Patterns of Communication in Prose Fiction from Bunyan to Beckett. Baltimore and London: The Johns Hopkins University Press.
Lebon, G. (1895). The Crowd: A Study of the Popular Mind. New York,USA: Dover Publications.
Petrosyan, A. (2024). Number of internet and social media users worldwide as of october 2024. Statista. Retrieved from https://www.statista.com
Przybylski, A.K., Murayama, K., DeHaan, C. R., & Gladwell, V. (2013). "Motivational, emotional, and behavioral correlates of fear of missing out". Computers in Human Behavior. 29 (4), 1841–1848. https://doi.org/10.1016/j.chb.2013.02.014
Shahghasemi, E. (2021). Rich Kids of Tehran: The Consumption of Consumption on the Internet in Iran. Soc, 58, 398–405. https://doi.org/10.1007/s12115-021-00626-3.
Simeone, M., & Scarpato, D. (2020). Sustainable consumption: How does social media affect food choices?  Journal of Cleaner Production, 277)12(, 124036. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2020.124036
Statista Research Department (2024). Global social network penetration rate as of April 2024. https://www.statista.com/statistics/269615/social-network-penetration-by-region/.
Veblen, T. (1970). The Theory of the Leisure Class: An Economic Study of Institutions. London: Unwin Books.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 27 تیر 1405

  • تاریخ دریافت 07 دی 1404
  • تاریخ بازنگری 04 اردیبهشت 1405
  • تاریخ پذیرش 27 اردیبهشت 1405