فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران

فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران

زیست‌اجتماعی پارادوکسیکال: واکاوی تعامل میان سنت و مدرنیته در چشم‌اندازهای جوانان مشهد

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان
1 دانش‌آموخته دکتری جامعه‌شناسی مسائل اجتماعی ایران، گروه جامعه‌شناسی،دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید باهنر، کرمان، ایران
2 استاد جامعه‌شناسی، گروه جامعه‌شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید باهنر، کرمان، ایران
10.22035/jicr.2026.3515.3743
چکیده
تغییر سبک زندگی جوانان، از بارزترین وجوه تحولات اجتماعی و چشم‌اندازها، وجه ذهنی این تغییرات هستند. جامعه ایران عجین با سنت، دین و مدرنیته، انواع سبک زندگی را سامان داده است. رویکردهای جامعه‌شناختی، سبک زندگی را عمدتاَ از دریچه مصرف، تمایز، ذائقه، مد، هویت و معنا تبیین‌کرده‌اند و پژوهش‌های اجتماعی نیز به ابعاد توصیفی و تبیینی این امر پرداخته‌اند. پژوهش از نوع کیفی و با روش نظریه داده‌بنیاد اشتراوس-کوربین با مشارکت 22 نفر از جوانان 18 تا 35 ساله ساکن مشهد، انجام شده است. در شرایط زمینه‌ای، نقش کارکردی دین در زندگی روزمره، اقتصاد ناپایدار و سیاست‌های تأثیرگذار بر ادراک طبقاتی و تعامل سنت، مدرنیته و جهانی‌شدن، در شرایط علّی، سایه‌انداختن ساختارها بر ذهنیت‌ها، اندیشه‌های جهانی و بازتعریف خود، در شرایط مداخله‌‌گر، مکانیسم‌های داوری اجتماعی، چالش هنجارهای جمعی و قضاوت‌های ساختاری در میادین رسانه، نخبگی و اعتقادات نقش‌آفرین بوده‌اند. مقاومت در برابر روابط سلطه، دوگانگی ساختاری در هویت فرهنگی-سیاسی، استقلال در عرصه دین و سیاست، سازگاری بازاندیشانه در مواجهه با جهان، زندگی بر مدار سنتها و نفوذپذیری چندوجهی از چهره‌های کاریزماتیک، مهم‌ترین راهبردها و مقاومت در برابر الگوهای مرسوم موفقیت، ابهام نسبت به آینده و مقصر دانستن نظام سیاسی، جبرگرایی عرفی و غیرعرفی و آسایش‌طلبی، پیامدهای اصلی بوده‌اند. زیست عینی و ذهنی جوانان در آمیزه‌ای از کنش و واکنش با شرایطی پیچیده و چندلایه شکل گرفته که نتیجه تلاش مستمر در همسازی میان سه عنصر دین، سنت و مدرنیته است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

اباذری، یوسفعلی (1393). جامعه بازار. در: غلامرضا غفاری و محمدرضا جوادی یگانه (سرویراستار)، گزارش وضعیت اجتماعی کشور (صص 208-203). تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری.
ابراهیمی، قربانعلی؛ و بهنویی‌گدنه، عباس (1389). سبک زندگی جوانان: بررسی جامعه‌شناختی سبک زندگی و مؤلفه‌های آن در بین دختران و پسران شهر بابلسر. مطالعات فرهنگی و ارتباطات، 6(18)، 135-160.
افراسیابی، حسین؛ و بهارلوئی، مریم (1399). پیامدهای تورم در زندگی روزمرۀ جوانان طبقۀ پایین. جامعه‌شناسی کاربردی, (4)31, 23-44
افشارکهن، جواد؛ بلالی، اسماعیل؛ و سلیمان‌پور، محمدعلی (1390). بررسی وضعیت عرفی‌شدن دانشجویان و برخی عوامل مؤثّر بر آن (در میان دانشجویان دختر و پسر دانشگاه بوعلی سینا). جامعه‌شناسی کاربردی, (1)22, 135-158.
اکبری، حسین؛ و تیموری، محمود (1397). فراتحلیل پژوهش‌های سبک زندگی با تأکید بر میزان اثرپذیری از شبکه‌های ماهواره‌ای فارسی زبان (بازه زمانی 1396 1380). پژوهش‌های ارتباطی، 25(2(، 9-28
انصاری، محمدرضا؛ و کاظمی‌پور، شهلا؛ و علی‌محسنی، رضا (1399). مطالعۀ جامعه‌شناختی منابع هویتی دانشجویان دانشگاه تهران. مطالعات جامعه‌شناختی، (2)26،312-293
ایمان، محمدتقی؛ و مرحمتی، ندا (1393) تبیین جامعه‌شناختی گرایش جوانان به سبک زندگی مدرن در شهر شیراز. جامعه‌شناسی کاربردی، 3(25)، 1-20
آزاد ارمکی، تقی (1386). الگوهای سبک زندگی در ایران. در: ابراهیم حاجیانی، الگوهای سبک زندگی ایرانیان (صص 34-15). تهران: نشر مرکز تحقیقات استراتژیک مجمع تشخیص مصلحت نظام.
چاوشیان، حسن (1381). سبک زندگی و هویت اجتماعی مصرف و انتخاب‌های ذوقی به عنوان شالوده تمایز و تشابه اجتماعی در دوره اخیر مدرنیته (پایان‌نامه دکتری)، دانشگاه تهران.
چنی، دیوید (1378) سبک زندگی (ترجمه علیرضا چاوشی). تهران: نشر دبیرخانه شورای فرهنگ عمومی وزارت فرهنگ و ارشاد
ذکائی، محمدسعید (1401). ارزش‌ها و سبک‌های زندگی جوانان ایرانی در نیم‌قرن اخیر: تداوم‌ها و گسست‌ها. فصلنامه علوم اجتماعی، 29(99)، 47-88.
راغب، علی؛ و جوادی‌یگانه، محمدرضا (1403). پذیرش بی‌عدالتی اقتصادی در ذهنیت ایرانی. مطالعات جامعه‌شناختی، (1)31، 99-79.
رایمر، بو (1384). فرهنگ جوانان در مدرنیته متأخر (ترجمه جمعی از نویسندگان). تهران: نشر سازمان ملی جوانان.
سراج‌زاده، سیدحسین؛ و پویافر، محمدرضا (2012). مطالعه عرفی‌شدن در میان ایرانیان مسلمان؛ مقایسه بین نسلی در تهران بزرگ. مطالعات توسعه اجتماعی ایران، 4(4)، 65-88.
طالبان، محمدرضا؛ و رفیعی بهابادی، مهدی (1396). تحلیلی بولی و کلان‌نگر از عرفی‌شدن در ایران. جامعه‌شناسی نهادهای اجتماعی، (10)4، 32-9.
عالم‌زاده، مریم؛ و رستگاری، ثمینا (1393). دین‌داری جوانان، ایده‌آل‌ها و واقعیت‌ها بررسی محدودیت‌های گفتمان‌های دینی در تحلیل دین‌داری جوانان شهر تهران. مطالعات جامعه‌شناختی, 21(2)، 159-188.
گزارش کشوری پیمایش ملی ارزش‌ها و نگرش‌های ایرانیان، موج سوم (1395). وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
الهی‌خراسانی، علی؛ و عزیزی، علیرضا ( 1397). سبک زندگی؛ مفهوم شناسی و نظریه‌ها. مشهد: به نشر.
Bell, D., & Hollows, J. (2005). Ordinary lifestyles: Popular media, consumption and taste. McGraw-Hill Companies.
Bennett, A. (2018). Conceptualising the relationship between youth, music and DIY careers: A critical overview. Cultural Sociology, 12(2), 140–155. https://doi.org/10.1177/1749975517750760
Britton, J. (2019). Muslim men, racialised masculinities and personal life. Sociology, 53(1), 36–51. https://doi.org/10.1177/0038038518772480
Cicchelli, V., & Octobre, S. (2017). Aesthetico-cultural cosmopolitanism among French young people: Beyond social stratification, the role of aspirations and competences. Cultural Sociology, 11(4), 416–437. https://doi.org/10.1177/1749975517723951
Driezen, A., Clycq, N., & Verschraegen, G. (2023). In search of a cool identity: How young people negotiate religious and ethnic boundaries in a superdiverse context. Ethnicities, 23(1), 3–25. https://doi.org/10.1177/14687968221080241
Fraser, A., Cheuk, E., & Li, Y. (2017). The second life of Kowloon Walled City: Crime, media and cultural memory. Crime, Media, Culture, 13(2), 217–234. https://doi.org/10.1177/1741659016680298
Hood, M. M. (2021). Instagram versus reality: The design and use of self-curated photo elicitation in a study exploring the construction of Scottish identity amongst personal style influencers on Instagram. Qualitative Research, 21(6), 865–889. https://doi.org/10.1177/1468794120961856
Jensen, M. (2007). Defining lifestyle. Environmental Sciences, 4(2), 63–73. https://doi.org/10.1080/15693430701454580
Keyes, C. L. M. (1998). Social well-being. Social Psychology Quarterly, 61(2), 121–140. https://doi.org/10.2307/2787065
Lawrence, E., Mollborn, S., Goode, J. A., & Pampel, F. C. (2020). Health lifestyles and the transition to adulthood. Socius, 6, 1–17. https://doi.org/10.1177/2378023120982355
Rimmer, M. (2010). Listening to the monkey: Class, youth and the formation of a musical habitus. Ethnography, 11(2), 255–283. https://doi.org/10.1177/1466138110362209
Wilska, T. A., Holkkola, M., & Tuominen, J. (2023). The role of social media in the creation of young people’s consumer identities. SAGE Open, 13(2), 1–14. https://doi.org/10.1177/21582440231177003
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 29 تیر 1405

  • تاریخ دریافت 09 آبان 1404
  • تاریخ بازنگری 04 اردیبهشت 1405
  • تاریخ پذیرش 29 اردیبهشت 1405