نحوة بازنمایی ایدئولوژی در روزنامه‌های داخلی و خارجی درباره برنامه هسته‌ای ایران

نوع مقاله: مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه زبان و ادبیات انگلیسی، دانشگاه سیستان و بلوچستان

2 کارشناس ارشد زبان‌شناسی همگانی

چکیده

ایدئولوژی‌ها ساخت‌هایی معنایی هستند که در تولید، بازنمایی و تغییر روابط نابرابر قدرت نقش دارند و به‌واسطة معنا با گفتمان و زبان که ابزار تولید معناست، پیوند می‌خورند. ایدئولوژی‌ها در قالب رخدادهای گفتمانی، تولید می‌شوند و انتقال می‌یابند. عناوین خبری مطبوعات نمونه‌های این رخدادهای گفتمانی هستند. در این پژوهش در چارچوب تحلیل گفتمان انتقادی و با بهره‌گیری از مؤلفه‌های جامعه‌شناختی‌ـ ‌معنایی الگوی تحلیلی ون لیوون (1996) همچون «حذف، اظهار، پیوند زدن، ارزش‌دهی و تفکیک کردن»، به بررسی چگونگی بازنمایی ایدئولوژی‌ها دربارة برنامة هسته‌ای ایران در سال 1390 در روزنامه‌های داخلی و خارجی به‌شکل تحلیلی و توصیفی پرداخته شده و بسامد استفاده از این مؤلفه‌ها توسط هر دو گروه از روزنامه‌ها تعیین و مقایسه گردیده است تا به این سؤال پاسخ داده شود که بازنمایی ایدئولوژی در برنامة مذکور با استفاده از کدام مؤلفه‌های جامعه‌شناختی‌ـ‌معنایی صورت می‌گیرد و آیا نحوة این بازنمایی و بسامد استفاده از مؤلفه‌ها در روزنامه‌های داخلی و خارجی یکسان است. برای این منظور 242 عنوان از دو روزنامة داخلی ایران و کیهان و دو روزنامة خارجی گاردین و واشنگتن‌پست دربارة موضوع هسته‌ای ایران مورد بررسی تحلیلی و توصیفی قرار گرفت. نتایج تحلیل حاکی از این است که نوع مؤلفه‌های به‌کاررفته یکسان است و میزان استفاده از مؤلفه‌ها در روزنامه‌های ذکرشده، بیشتر در مؤلفة حذف، تفاوت می‌کند، اما نحوة استفاده از این مؤلفه‌ها متفاوت و منطبق بر ایدئولوژی و دیدگاهی است که از آن جانبداری می‌کنند. در واقع ایدئولوژی‌های متفاوت به بهره‌گیری متفاوت از مؤلفه‌های زبانی منجر می‌شود.

کلیدواژه‌ها


آقاگل­زاده، فردوس (1390).تحلیل گفتمان انتقادی. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.

ایزدی، فؤاد، و سقای بی­ریا، حکیمه (1378). تحلیل گفتمان انتقادی روزنامه­های برجستة آمریکا دربارة انرژی هسته­ای ایران. ترجمة سیدجمال­الدین اکبرزاده، نشریة رسانه، شمارة 16 (1) ، 10-125.

ربیعی، علی، و احمدزاده نامور، فرناز (1387). نظریة بازنمایی رسانه‌ها و تحلیل افکار عمومی متقابل آمریکایی­ها و ایرانی­ها. مجله دانش سیاسی، 4 (2)، 37-62.

رزمجو، آیت...، و ثانوی، سحر (1378). بررسی شیوه‌های تصویرسازی کارگزاران در زبان اخبار؛ تحلیل گفتمان انتقادی با عنایت به مؤلفه‌های جامعه‌شناختی‌ـ‌ معنایی. فصلنامة پازند، 4 (13)، 41-65.

سلطانی، علی‌اصغر (1384). قدرت، گفتمان و زبان؛ سازوکارهای جریان قدرت در جمهوری اسلامی ایران. تهران: نشر نی.

سلطانی، علی‌اصغر، تفضلی، بیژن، و صدقی چوکانو، رضا (1387). تحلیل گفتمان رسانه­ها. فصلنامه علوم سیاسی، شمارة (42)، 65-94.

سلطانی، علی‌اصغر، و شاه‌قاسمی، احسان (1389). آیا این مرد به بمب اتم دست می­یابد؛ نگاهی به بازنمایی مناقشات اتمی ایران در مطبوعات آمریکا. مجلة جهانی رسانه، پاییز و زمستان 1382، 10، 1-14.

شمس، محمدرضا (1385). بررسی گفتمان انتقادی مسئلة هسته­ای ایران در روزنامه­های انگلیس. رسالة دکتری آموزش زبان انگلیسی. دانشگاه اصفهان.

غیاثیان، مریم (1388). بازتاب نگرش فرهنگی غرب نسبت به ایران در ساختارهای زبانی در نشریات انگلیسی زبان. فصلنامة تحقیقات فرهنگی ایران، 2 (1)، 123-139.

مهدی‌زاده، سیدمحمد (1378). رسانه‌ها و بازنمایی. تهران: وزرات فرهنگ و ارشاد اسلامی.

یارمحمدی، لطف‌الله (1383).  گفتمان‌شناسی رایج و انتقادی. تهران: انتشارات هرمس.

یارمحمدی، لطف‌الله، و رشیدی، ناصر (1382). پژوهشی در میزان صراحت یا پوشیدگی پیام در گزیدة سرمقاله­های روزنامه‌های ایران: رابطة بین ساختارهای گفتمان‌مدار و ساختارهای زیربنایی فکری‌ـ ‌اجتماعی. نامة فرهنگ، 3 (47)، 23-59.

Coulthard, C.R. & Coulthard, M. (eds.). Text and Practices:.Readings in CDA, London: Rutledge.

Fairclough, N. (1995). Critical Discourse Analysis. London: Longman.

Fairclough, N. (1996). Language and Power. London: Longman.

Fairclough, N. (2004). Analyzing Discourse. London: Rutledge.

Hall, S. (2013). Cultural Representation and Signifying Practices. UK: Sage Publications.

Hamilton, H.E (eds.), Handbook of Discourse. London: Routledge.

Van Leeuwen, T. A. (1996). The Representation of Social Actors, In Caldas

Van Leeuwen, T. A. (2008). Discourse and Practice. London: Oxford University press.

Van Leeuwen, T. A. (2009). Critical Discourse Analysis. In Schiffrine, D. Tanen. &