روایت سریال‌های تلویزیون از اختیار و کنشگری عامل انسانی: مطالعة سریال «شاید برای شما هم اتفاق بیفتد»

نوع مقاله: مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه علوم ارتباطات اجتماعی، دانشکدة علوم اجتماعی، دانشگاه تهران

2 دانشجوی دکتری علوم ارتباطات اجتماعی، دانشکدة علوم اجتماعی، دانشگاه تهران

چکیده

با توجه به ارتباط همیشگی زندگی تودة مردم با مفهوم جبر و اختیار، و نیز اهمیت ذاتی این مفهوم در حیطة دین، و با عطف نظر به توانایی رسانه­‌ها در برساخت روایت تودة مردم از نظام اسباب هستی و همچنین با در نظر گرفتن روابط دین، دولت و تلویزیون در ایران، این تحقیق در پی پاسخگویی به این سؤال برآمده است که در سریال­ نمونة تحقیق که جزء سریال­های مذهبی عامه­‌پسند است از مفهوم اختیار چه برساخت معنایی­‌ای به مخاطب ارائه می­شود. لذا ابتدا یک معرفی اجمالی از مفهوم اختیار در اندیشة اسلامی و دال ­های آن که امکان بازشناسی فضای تخاصم میان جبر مطلق و اختیار مطلق در بخش عملی تحقیق را فراهم می­‌آورد، ارائه شده است. با اتخاذ رویکرد نظری بازنمایی برساختی، ترکیبی از رویکردهای تحلیل گفتمان برای تحلیل دیالوگ­‌های سریال دربارة اختیار انسان و نیز الگوی تحلیل کنشگر گریماس برای تحلیل ساختار اساسی کنشگری در سریال استفاده شده است. با ترسیم جداول کنشگران پی­‌رفت‌­های آغازین و پایانی و نیز نمودار شماتیک آنها نشان داده شده است که سریال به لحاظ روایی و گفتمانی متمایل به گفتمانی جبرگراست. در این مجموعه، نوع توالی روایی و نیز الگوی کنشگری جبری وجود دارد، و سریال خودش را حول دال کیفرانگاری سختی­‌ها و پاداش­‌انگاری خوشی­ ها متعیّن می‌­سازد؛ و دو دال تقدیرگرایی و خواب­‌محوری را در حوزة گفتمانی خود جذب و دال تأثیرگذاری ساختارهای اجتماعی را طرد می­‌کند.

کلیدواژه‌ها


Abot, P. (1387 [2008]). Bonyān hā-ye ravāyat. translated by: Hori, A. Honar, 87, 34-62.

Afandi, 'A. (1386 [2007 A.D]). Tarjomeh-ye maqāleh-ye “Kalām-e eslāmi” az dāyerat ol-ma'āref-e Rātlej. Translated by: Afzali, J. X. Kalām-e eslāmi, 7, 133-155.

'Ali Xāni, Z. (1391 [2012 A.D]). Ravāyat-e  seryāl hā–ye mazhabi-e televiziun-e Irān az extiyār-e ensān. (Pāyān nāmeh-ye kāršenāsi-e aršad). Tehrān: Dānešgāh-e Tehrān, Dāneškadeh-ye 'Olum-e Ejtemā΄i.

Barāhani, R. (1371 [1992 A.D]). Talā dar mes. (1st ed.). Tehrān: Nevisandeh.

Berenjkār, R. (1375 [1996 A.D]). Mofavazeh čeh kasāni hastand?, Ma'refat, 16, 55-60.

Berenjkār, R. (1381[2002 A.D]). Āšnāyi bā feraq va mazāheb-e eslāmi. Qom: Našr-e Mu'aseseh-ye Farhangi-e Tāhā.

Casey, B.; Casey, N.; Calvert, B.; French, L. & Lewis, J. (2002). Television studies: The key concepts. London: Routledge

Cazeneuve, J. (1372 [1993 A.D]). Jāme'eh šenāsi-e vasāyel-e ertebāt-e jam'i. (Persian translation of La societe de l'ubiquite; communication et diffusion.). translated by: Sāruxāni, B., & Mohseni, M. Tehrān: Etelā'āt.

Dādbeh, A. (1380 [2001 A.D]). Extiyār, dāyerat ol-ma'āref-e tašayo'. (5th vol.). Tehrān: Našr-e Sa'id Mohebi.

Esmā'ili, H., & Izadi, F. (1393 [2014 A.D]). Huviyat-e farhangi va keyfiyat-e zendegi:  tahlil-e goftmān-e māhnāmeh-ye “marz hā-ye nu” dar daheh-ye 1340 bā tekyeh bar asnād-e mujud, Tahqiqāt-e farhangi-e Iran, 7(2), 1-24.

Feyrahi, D. (1378 [1999 A.D]). Qodrat, dāneš va mašru'iyat dar Eslām. Tehrān: Našr-e Ney.

Flick, U. (1388 [2009 A.D]). Darāmadi bar tahqiq-e keyfi. (Persian translation of An introduction to qualitative research). translated by: Jalili, H. Tehrān: Našr-e Ney.

Gadrdān Garāmaleki, M. H. (1380 [2001 A.D]). E'jāz va jahān-e 'eliyat. Kalām-e eslāmi, 38, 142-150.

Geraghty, C. (1388 [2009 A.D]). Zibā šenāsi va keyfiyat dar namāyeš-e televiziun-ie 'āmeh pasand. translated by: Moslemi, A. Zibāšenāxt, 21, 167-188.

Giviyān. 'A., & Ahmadi, Š. (1389 [2010 A.D]). Tahlil-e revāyat dar āgahi hā-ye dāstāni-e televiziun. Tahqiqāt-e farhangi-e Iran, 4, 1-21.

Giviyān. 'A., & Tavakoli, Z. (1390 [2011 A.D]). Tasvir-e 'arāqi hā dar sinemā-ye defā'-e moqadas.  Tahqiqāt-e farhangi-e Iran, 14, 87-108.

Gunter, B., & ‎Mcaleer, J. (1380 [2001 A.D]). Kudak va televiziun. (Persian translation of Children and television). translated by: Fati (ā), N. Tehrān: Soruš.

Hall, S. (1997). The work of representation, In cultural representation and signifying practice. London: Sage publication

Hartley, J., & et al. (1385 [2006 A.D]). Mafāhim-e kelidi dar ertebātāt. (Persian translation of Key concepts in media and communications). translated by: Rayis Zādeh, M. H. Tehrān: Fasl-e Nu.

Hoseyni Sarvari, N., & et al. (1390 [2011 A.D]). Farāz va forud-e naqš-e razmandeh dar ravāyat-e seh gāneh-ye “Exrāji hā”, Farhang-e ertebātāt, 47, 9-42.

Jam-e jam (news paper), No:3442, P:3 (rādiu va televiziun). (06-25-2012).

Jorgensen, M., & Phillips, L. (1389 [2010 A.D]). Nazariyeh va raveš dar tahlil-e goftmān. (Persian translation of Discourse analysis as theory and method). translated by: Jalili, H. Tehrān: Našr-e Ney.

Kākāyi, Q. (1374 [1995 A.D]). Qānunmandi dar nezām-e āfarineš, Keyhān-e andišeh, 60, 61-76.

Karimi, J. (1388 [2009 A.D]). Goftmān-e este'māri va motāle'āt-e pasāeste'māri: tahlil-e goftmān-e motāle'āt-e kordšenāsi. (Pāyān nāmeh-ye doktori). Tehrān: Dānešgāh-e Tehrān, Dāneškadeh-ye 'Olum-e Ejtemā΄i.

Mills, S. (1382 [2003 A.D]). Goftmān. (Persian translation of Discourse). translated by: Mohamadi, F. Zanjān: Hezāreh-ye Sevom.

Mohamadi, M. (1382 [2003 A.D]). Din va ertebātāt. Tehrān: Kavir.

Moštāq Mehr, R., & Dastmālči, V. (1388 [2009 A.D]). Motāle'āt-e tatbiqi-e kārkard-e zamir-e nāxodāgāh dar tajārob-e 'erfāni va sureālisti. Adabiyāt-e 'erfāni va osturehšenāxti, 16, 139-163.

Motahari, M. (1380 [2001 A.D]). Falsafeh-ye tārix. (1st vol.). Tehrān: Entešārāt-e Sadrā.

Murdock. G (1382 [2003 A.D]). Rāzāmiz šodan-e dubāreh-ye jahān-e din va tahavolāt-e moderniteh dar bāzandiši-e darbāreh-ye resāneh, din va farhang. (Persian translation of Rethinking media, religion, and culture). (edited by: ‎Hoover, S.). translated by: Āryāyi Niyā, M. Tehrān: Soruš.

Nekunām, M. R. (N. D). Ešāreh, porseš va pāsox, Retreived from: http://nekoonam.ir/default.php?namprj=fa&id=1676&part=527  (08-22-2012).

Nojumiyān, A. 'A. (1387 [2008 A.D]). Goftogu: falsafeh beh ravāyat-e sinemā. Etelā'āt-e hekmat va ma'refat, 34, 4-7.

Qareh Bāghi, 'A. A. (1383 [2004 A.D]). Vāžegān va estelāhāt-e farhang-e jahāni, Golestāneh, 58, 37-41.

Rabāni Golpāygāni, 'A. (1381 [2002 A.D]). 'Aqāyed-e estedlāli (tarjomeh-i az mohāzerāt fi elāhiyāt). Qom: Nasāyeh.

Rāvadrād, A. (1388 [2009 A.D]). Naqš-e barnāmeh hā-ye televiziun dar afzāyeš yā kāheš-e dindāri. Tahqiqāt-e farhangi-e Iran, 6, 49-77.

Sā'ebi, M. (1391 [2012 A.D]). Jāy-i miyān-e xeyr va šar, dar goftogu bā Rāmā Qavidel, Retreived from: http://hamshahrionline.ir/print/170685  (Hamšahri online: 08-21-2012)

Sā'emi, S. R. (1389 [2010 A.D]). Ma'nā-ye gomšodegi dar seryāl hā-ye televiziun, Jām-e jam (news paper), No: 3013 (12-08-2010).

Soleymāni, M. (1387 [2008 A.D]). Bāznamāyi-e goftmān hā-ye tajrobeh-ye dini dar sinamā-ye pas az enqelāb-e eslāmi. (Pāyān nāmeh-ye kāršenāsi-e aršad). Tehrān: Dānešgāh-e Tehrān, Dāneškadeh-ye 'Olum-e Ejtemā΄i.

Šurā-ye Nezārat bar Sāzmān-e Sedā va Simā-ye Jomhuri-e Eslāmi-e Irān. (1386 [2007 A.D]). Jozveh-ye siyāsat hā-ye tulid, ta'min va paxš-e barnāmeh. Tehrān.

Tabātabā'i, M. H. (1417 [1996 A.D]). Al-mizān fi tafsir el-Qorān. Beyrut: Mu'asesat ol-A'lami lel-Matbu'āt.

‎Toolan, M. (1383 [2004 A.D]). Darāmadi bar Revāyat. (Persian translation of Narrative: a critical linguistic introduction). translated by: Hori, A. Tehrān: Entešārāt-e Fārābi.