فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران

فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران

چالش کیفیت رسالة دکتری در ایران بر اساس مفهوم زنجیرة ارزش

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان
1 عضو هیئت علمی پژوهشکدۀ مطالعات فرهنگی و اجتماعی
2 استادیار گروه مدیریت و برنامه‌ریزی آموزشی دانشگاه علامه طباطبائی
چکیده
یکی از اهداف اصلی پژوهش‌های دانشگاهی، پاسخ به نیازهای علمی جامعه است. در وهلۀ نخست، آنچه موجب اعتماد و ایجاد ارزش به‌منظور بهره‌مندی از این پژوهش‌ها توسط ذی‌نفعان می‌شود، کیفیت علمی آنهاست. درصد قابل توجهی از پژوهش‌های انجام‌شده در دانشگاه‌ها، رساله‌های دورة دکتری هستند که با صرف زمان و بودجۀ قابل توجه توسط دانشجویان این دوره انجام می‌شوند. پژوهش کیفی حاضر با هدف کشف و شناسایی چالش‌های «کیفیت علمی رساله‌های دورۀ دکتری» در دانشگاه های ایران براساس دیدگاه و تجربیات استاد و دانشجو، به‌عنوان دو مؤلفۀ اصلی در انجام پژوهش‌های دورۀ دکتری با استفاده از روش پدیدارشناسی انجام شده است. داده ها از طریق مصاحبۀ جمع‌آوری و براساس مفهوم نظری «زنجیرۀ ارزش» مورد تحلیل قرار گرفته است. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد چالش کیفیت در رساله‌های دکتری، دارای ابعاد چندگانه و چندلایۀ در هم‌ پیچیده‌ای از عوامل (دانشجو، استاد، مدیران و سیاست‌گذاران)، ساختار سازمانی، رویه‌ها، قوانین و عوامل محیطی دیگر است. افزون بر این، جریان قدرتمند و شتابان دیگری، همزمان در لابه‌لای این لایه‌ها شکل گرفته که هم متأثر از آنها و هم تأثیرگذار بر آنهاست. مواردی از رفتارهای غیردانشگاهی که ضمن خدشه‌دار کردن هویت علمی دانشگاه‌ها تبدیل به چالشی عمده برای کیفیت رساله‌های دکتری در ایران شده است. 
کلیدواژه‌ها

موضوعات


آراسته، حمید و جاهد، حسینعلی (1392). عوامل سازمانی مؤثر در تجاری‌سازی نتایج پژوهشی. نوآوریوارزش‌آفرینی، 2 (2)، 22-5.
ابراین، جیمز. ا. و ماراکاس، جورج (1390). مبانی سیستم‌های اطلاعات مدیریت. (مترجم: امیر مانیان و همکاران). تهران: نگاه دانش.
احمدی، پروین (1389). بررسی میزان همپوشانی عناوین پایان‌نامه‌های رشتة برنامة درسی با مباحث مطرح در قلمرو این رشته (براساس نظریة بوشامپ) در دانشگاه‌های تهران. نامة آموزش عالی،  3 (11)، 125-105.
اعتمادی فرد، سید مهدی (1392). بررسی جامعه‌شناسانة اعتماد سیاسی- اجتماعی دانشجویان در ایران. تحقیقات فرهنگی ایران، 6 (3)، 54-27.
بریمانی، ابوالقاسم و همکاران (1390). بررسی عوامل مؤثر بر بهبود کیفیت آموزش عالی در دورة تحصیلات تکمیلی از دیدگاه دانشجویان. تحقیقات مدیریت آموزشی، 2 (4)، 50-29.
بزرگ، حمیده و خاکباز، عظیمه سادات (1392). استاد راهنمای پنهان: برنامة درسی برآمده از تعامل استاد راهنما و دانشجو در پایان‌نامه‌های کارشناسی ارشد (مورد مطالعاتی رشتة علوم تربیتی). پژوهشدر برنامه‌ریزیدرسی، 10 (9)، 50-38.
بنی اسدی، احمد و ضرغامی، سعید (1394). واکاوی انتقادی رابطة استاد- دانشجو در فرایند پایان‌نامه‌نویسی از منظر دانشجو (رشته فلسفه تعلیم و تربیت)،  اندیشه‌های نوین تربیتی، 11 (2)، 148-125.
بلوچزهی، عبدالملک (1389). بررسی تطبیقی وضعیت کیفیت تحصیلات تکمیلی دانشگاه سیستان و بلوچستان و دانشگاه شهید چمران اهواز در سال 89-1388. پایان‌نامة کارشناسی ارشد دانشگاه شهید چمران اهواز.
پاکاریان، سارا (1378). بررسی عوامل افزایش کیفیت آموزشی در دانشگاه اصفهان و پیشنهاداتی برای بهبود آن. پایان‌نامة کارشناسی ارشد دانشگاه اصفهان.
حاجی‌آقاجانی، سعید و همکاران (1382). عملکرد، نحوة انتخاب و شرح وظایف اعضای هیئت علمی از دیدگاه دانشجویان علوم پزشکی سمنان. مجلة دانشگاه علوم پزشکی بابل، 2، 17-12.
حمیدی‌زاده، محمدرضا (1387). بررسی وضعیت و نقش رساله‌های تحصیلات تکمیلی در تولید علم. کنگرة علوم انسانی، قابل دستیابی در: http://www.ensani.ir/fa/content /88468/default.aspx
خسروی، مریم(1386). بررسی میزان رعایت استاندارد ایزو7144 در پایان‌نامه‌ها.  کتاب، 70، 68-53.
درخشانفر، حجت و همکاران (1391). بررسی معیارهای انتخاب موضوع پایان‌نامه و استاد راهنما از دیدگاه دانشجویان پزشکی. دوفصلنامه‌یمرکزمطالعاتوتوسعه‌یآموزشعلومپزشکی، 3 (4)، 56-49.
زوار، تقی؛ بهرنگی، محمدرضا و نادری، عزت‌اله (1386). ارزشیابی کیفیت خدمات مراکز آموزشی دانشگاه پیام نور استان‌های آذربایجان شرقی و غربی از دیدگاه دانشجویان. پژوهش و برنامه‌ریزی در آموزش عالی، 4 (46)، 90-67.
سلیمانی، حمید؛ سلیمانی، حجت و صالح فر، داوود (1393).تبیین عوامل مؤثر بر عدم تمایل دانشجویان تحصیلات تکمیلی حسابداری به تحقیق و پژوهش. پژوهش حسابداری، 4 (13)، 116-97.
سمیعی‌گیلانی، احمد (1385). سخنی با پژوهشگران جوان. نامة فرهنگستان، 8 (3)، 7-2.
شیخی، محسن؛ فتح‌آبادی، جلیل و حیدری، محمود (1392). ارتباط اضطراب، خودکارآمدی و کمال‌گرایی با اهمال‌کاری در تدوین پایان‌نامه. روان‌شناسی تحولی: روان‌شناسان ایرانی، 9 (35)، 295-283.
شیربیگی، ناصر و کاوه‌ای، صدیقه (1391). بررسی نقش و رابطة نظارتی استاد راهنما و دانشجو از دیدگاه دانشجویان دورة کارشناسی ارشد. رویکردهاینوینآموزشی، 7 (1)، 26-1.
صالحی‌عمران، ابراهیم؛ اقدایی، محمدحسن و هاشم‌خانی، سرفراز (1391). استفاده از روش‌های تصمیم‌گیری چند شاخصه برای انتخاب استاد راهنمای پایان‌نامه دورة دکتری،پژوهشوبرنامه‌ریزی درآموزشعالی، 65، 66-47.
جواهری، فاطمه (1392). رشد مقالات استاد- دانشجویی؛ علت یا معلول رکود علمی. فرهنگ نو امروز،17 آذر 92، قابل دسترسی در http://farhangemrooz.com/news/8214.
خان دیزجی، امیرحسین (1390). رویکردی انتقادی به پایان‌نامه‌های جامعه‌شناسی در ایران. راهبرد فرهنگ، 15و14، 140-115.
خنیفر، حسین (1384). روند تحولات مدیریت نظام آموزش عالی در جهان امروز همراه با راه‌کارها. فرهنگ مدیریت. 3 (9)، 90-61.
دهقانی، غلامعلی و یمنی‌دوزی سرخابی، محمد (1388). بررسی رضایتمندی دانشجویان از فرآیند انجام پایان نامه و عوامل مرتبط با آن در دانشگاه علوم پزشکی تبریز. مجلة مرکز مطالعات و توسعة آموزش پزشکی، 6  (1)، 9-1.
دیانی، حسین (1378). پایان‌نامه گنج ناشناخته رها شده. کتابداری و اطلاع رسانی، 2 (4)، 16-1.
ذکایی، محمدسعید و اسماعیلی، محمدجواد (1390). جوانان و بیگانگی تحصیلی و دانشگاهی. تحقیقات فرهنگی ایران، 4 (4)،90-55.
رباطی، فاطمه‌سادات و همکاران (1393). بررسی عوامل پنهان و تأثیرگذار بر انتخاب استاد راهنما: یک مطالعه پدیدارشناسی. فصلنامه گام‌های توسعه در آموزش پزشکی، 11 (4)، 455-442.
رباطی، فاطمه سادات و همکاران (1394). واکاوی برنامة درسی پنهان در دورة پژوهشی مقطع دکتری. گام‌های توسعه در آموزش پزشکی، 12 (1)، 75-64.
رسته‌مقدم، آرش؛ مانیان، امیر و عباس‌پور، عباس (1393). چالش‌های کاربست مدل زنجیرۀ ارزش در آموزش عالی. نامه آموزش عالی، 7 (26)، 76-49.
رفاهی، مهتاب؛ رفائی، الهه؛ ثابت، بابک و بقایی، عبدالله (1379). کیفیت پایان­نامه و چگونگی اجرای آن: نظرسنجی از کارورزان دانشکده پزشکی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان. پژوهش در علوم پزشکی، 6  (1)، 6-1.
سالاری، محمود (1378). بررسی تطبیقی میزان استفاده از پایان‌نامه‌های تحصیلات تکمیلی در مجله‌های علمی. کتابداری و اطلاع رسانی، 2 (2)، 77-59.
سلیمی، قاسم؛ حیدری، الهام و کشاورزی، فهیمه (1394). شایستگی‌های اعضای هیئت علمی جهت تحقق رسالت دانشگاهی؛ تأملی بر ادراکات و انتظارات دانشجویان دکتری. نوآوری و ارزش آفرینی، 3 (7)، 103-85.
شریعت، محمدجواد (1384). ماجرای پایان‌نامه‌ها. حافظ، 22، قابل دسترسی در پورتال جامع علوم انسانی:
 http://www.ensani.ir/fa/content/202392/default.aspx.
شفیعی، مسعود و موسوی، سید عبدالرضا (1392). تحلیل محتوای موانع، فرصت‌ها و راهکارهای توسعه ارتباط صنعت با دانشگاه در پانزده کنگره سه جانبه. نوآوریوارزشآفرینی، 1 (3)، 19-5.
صادقی، محمد (1376). بررسیعواملمؤثردرارتقایکیفیتحقیقاتدانشجوییدرمقطعتحصیلات تکمیلی از دیدگاه دانشجویان. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، رشتة مدیریت دولتی. دانشکده مدیریت، دانشگاه تهران.
صفایی موحد، سعید و همکاران (1389). واکاوی هنجارهای پنهان برنامة درسی پنهان (مؤثر بر انتخاب استاد راهنما)، یک مطالعه پدیدارشناختی.مطالعاتبرنامهدرسیآموزشعالی، 1 (1)، 37-9.
طهوری، زهرا (1384). ضرورت تبدیل پایان‌نامه و طرح‌های پژوهشی به مقاله.  اطلاع‌رسانی،  2 (3و4)، 136-117.
عطاران، محمد؛ زین‌آبادی، حسن‌رضا و طولابی، سعید (1389). انتخاب استاد راهنما و رابطه استاد راهنما-دانشجو دیدگاه‌های دانش آموختگان دوره دکترا. مطالعات برنامه درسی، 16، 129-96.
عباسی شوازی، محمد جلال و کاوه فیروز، زینب (1382). تحلیلی بر پایان‌نامه‌های جمعیت‌شناسی - مسائل گذشته و نیازهای آینده. جمعیت، 43 و 44، 22-1.
غلامی نژاد، محمدعلی و قبول، احسان (1386).  آسیب‌شناسی پایان نامه‌های  زبان و ادبیات فارسی. گوهرگویا، 1 (1)، 192-181.
فیضی، طاهره و گرامی‌پور، مسعود (1390). معیارها و استانداردهای ارزیابی پایان‌نامه‌های کارشناسی ارشد. چشم‌انداز مدیریت دولتی، 6، 134-115.
قانعی‌راد، محمدامین؛ ملکی، امیر و محمدی، زهرا (1392). تحول فرهنگی در علم: از علم دانشگاهی تا علم پسا دانشگاهی. تحقیقاتفرهنگیایران، 6 (4)،  59-31.
میزانی، مهران؛ خبیری، محمد و سجادی، سید نصراله (1390). بررسی توانایی‌های دانشجویان کارشناسی‌ارشد تربیت بدنی و کیفیت راهنمایی استادان در نوشتن پایان‌نامه. پژوهش و برنامه‌ریزی در آموزش عالی، 61، 134-111.
نیک سیرت، مسعود و بدری، سیدعلی (1391). بررسی روند موضوعی پایان نامه/ رساله‌های رشتة جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی. مورد مطالعه: پایان‌نامه/ رساله‌های دانشگاه‌های تهران، شهید بهشتی و تربیت مدرس. پژوهشهایجغرافیایانسانی، 45 (3)، 76-55.
فتحی‌واجارگاه، کورش (1389). بررسی برنامه‌های درسی پنهان در پایان‌نامه‌های کارشناسی ارشد دانشگاه شهید بهشتی. مطالعات برنامة درسی آموزش عالی، 1، 118-96.
فراستخواه، مقصود (1385). اخلاق علمی رمز ارتقای آموزش عالی: جایگاه و سازوکارهای اخلاقیات حرفه‌ای علمی در تضمین کیفی آموزش عالی ایران. اخلاقدرعلوموفناوری، (1)، 27-13.
فراستخواه، مقصود (1388). دانشگاه ایرانی و مسئله کیفیت. تهران:‌ انتشارات آگاه.
قاراخانی، معصومه و میرزایی، سید آیت‌الله (1393). اخلاق علم در فضای آموزش علوم اجتماعی ایران. مطالعات جامعه‌شناختی، 21 (1)، 119-89.
قاراخانی، معصومه و میرزایی، سید آیت‌الله (1394). فضای هنجاری آموزش علوم اجتماعی در ایران (مطالعه موردی دانشگاه‌های دولتی تهران). علوم اجتماعی، 69، 128-107.
کبریایی، علی و  رودباری، مسعود (1384). شکاف کیفیت خدمات آموزشی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان: دیدگاه دانشجویان از وضعیت موجود و مطلوب. مجلة ایرانی آموزش در علوم پزشکی، 5 (1)، 61-53.
کریمی، زهرا (1383). ارزش کاربردی پایان‌نامه‌های کارشناسی ارشد اقتصاد. مجموعة مقالات دومین همایش آموزش و پژوهش علم اقتصاد در ایران. مرکز تحقیقات اقتصاد ایران.
کوشا، کیوان و همکاران (1389). بررسی میزان مقالات تهیه شده از پایان‌نامه‌های دورة دکتری دانشگاه تهران (84-1380). تحقیقات کتابداری و اطلاع‌رسانی دانشگاهی، 52، 69-45.
مجتبایی، فتح‌الله و همکاران (1391) وضعیت پایان‌نامه‌های دکتری دانشگاه‌ها در حوزة ادبیات و علوم انسانی و آسیب‌شناسی آنها. جشنوارة معرفی برگزیدگان دومین دورة جایزه فتح‌الله مجتبایی. قابل دستیابی در 3/11/1391 http://www.bookcity.org/news-2585.aspx.
محب‌زادگان، یوسف؛ پرداختچی، محمدحسن و کسکه، شهاب (1388). بررسی و مقایسه میزان موفقیت دوره‌های دکتری پیوسته در رشته‌های بیوتکنولوژی، فیزیک و ریاضی و ارائه راه‌کار‌هایی برای بهبود این دوره‌ها. نامة آموزش عالی، 8، 102-85.
محمودپور، بختیار (1389). بازسازی معنایی رساله برای دانشجویان دورة دکتری با نگاهی آسیب‌شناسانه و ارائه یک نظریة زمینه‌ای. نامة آموزش عالی، 10، 176-149.
مسعودی، امیدعلی (1391). آسیب‌شناسی پایان‌نامه‌های علوم ارتباطات در ایران. کتاب ماه علوم اجتماعی، 57، 30-27.
ملایی مقدم، گلنار (1379). عوامل مؤثر در نشر مقاله مستخرج از پایان‌نامه دورة تحصیلات تکمیلی. کتابداری و اطلاع‌رسانی، 3 (3)، 16-1.
منیعی، رضا (1394). آمار آموزش عالی ایران در سال تحصیلی (93-1392). چاپ اول. مؤسسة پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش عالی ایران.
مهرعلی‌زاده، یدالله (1387). جنبش کیفیت‌‌گرایی در آموزش عالی به سوی الگویی جامع از مدیریت کیفیت. آموزش عالی ایران، 1 (3)، 82-55.
میسمی، حسین؛ شعبانی، احمد و حقیقی، محمدحسن (1392). آسیب‌شناسی موانع تدوین پایان‌نامه در حوزة اقتصاد و بانکداری اسلامی. پژوهشنامه انتقادی متون و برنامه‌های علوم انسانی، 13 (2)، 155-135.
نوحی، عصمت؛ حقدوست، علی‌اکبر و گروسی،  بهشید (1393). بررسی مشکلات حین تحصیل دانشجویان و وظایف و نقش استادان مشاور در حل مشکلات. مجلة مرکز مطالعات و توسعه آموزشی پزشکی، 11 (4)، 441-434.
نیلی، محمدرضا؛ نصر، احمدرضا و اکبری، نعمت‌الله (1383). بررسی کیفیت راهنمایی استادان راهنمای پایان نامه‌های دانشجویان کارشناسی ارشد دانشگاه اصفهان. مجموعهمقالات آموزشعالیوتوسعهپایدار.تهران: مؤسسة پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش عالی.
وب‌سایت مؤسسة پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش عالی ایران (1395). آمار آموزش عالی ایران در یک نگاه، سال تحصیلی (94-1393). (بازیابی شده در تاریخ 30/4/95)
هزاوه‌ئی، سید محمدمهدی (1382). مقایسه تأثیر دو روش آموزشی اساتید راهنما بر رضامندی دانشجویان از راهنمایی تحصیلی در دانشگاه علوم پزشکی همدان. فصلنامة دانشگاهعلومپزشکیشهرکرد، 5 (2)، 26-16.
 یمنی‌دوزی سرخابی، محمد و امین مظفری، فاروق (1388). بررسی عوامل مؤثر بر تجارب پژوهشی دانشجویان تحصیلات تکمیلی دانشگاه شهید بهشتی. مطالعات تربیتی و روان‌شناسی دانشگاه فردوسی، 10 (1)، 100-83.
یمنی دوزی سرخابی، محمد و بهادری حصاری، مریم (1387). مقایسة برخی عوامل مؤثر بر کیفیت آموزش دوره‌های کارشناسی ارشد در دانشگاه‌های شهید بهشتی و صنعتی شریف. آموزش عالی ایران، 1،80-57.
Barnes, B. J.; & Austin, A. E .(2009). The role of doctoral advisors: A look at advising from the advisors perspective. Innovative Higher Education, 933 (5), 298-315.
Barnes, B. J.;  & Randall, J. (2012). Doctoral student satisfaction: An examination of disciplinary, enrollment and institutional differences. Research in Higher Education, 53(1), 47-75.
Biklen, S. K.; & Casella, R. (2007). A practical guide to the qualitative dissertation. New York and London: Teacher College, Columbia University.
Brennan, J.; & Shah, T. (2000). Managing quality in higher education, an international perspective on institutional assessment and change, buckingham. OECD, SRHE and Open University Press.
Brown, R.D.; & Krager, L. (1985). Ethical issues in graduate education: Faculty and student responsibilties. The Journal of Higher Education, 56 (4), 403-418; available at http://www.jstor.org/stable/1981303.
Creswell, J. W. (2009). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches (3rd Ed). Los Angeles: SAGE.
Welde, K.D.; & Laursen, S. (2008). The “ideal type” advisor: How advisors help STEM graduate students find their ‘scientific feet’. The Open Education Journal, 1, 49–61.
Englander, K. (2014). Writing and publishing science research papers in english, a global perspective. Springer Briefs in Education.
Plano Clarck, V. L.; & Creswell, J. W. (2015). Understanding research: A consumer’s guide (2nd Ed). Pearson.
Ray, S. (2007). Selecting a doctoral dissertation supervisor: Analytical hierarchy approach to the multiple criteria problem. International Journal of Doctoral Studies, 2, 23-32.
Sweitzer, V. (2009). Towards a theory of doctoral student professional identity development: A developmental networks approach. The Journal of Higher Education, 80 (1), 1-33.
Weidman, J. C.; & Stein, E. L. (2003). Socialization of doctoral students to academic norms. Research in Higher Education, 44, 641-656. 
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.
دوره 9، شماره 2 - شماره پیاپی 34
تابستان 1395
صفحه 159-191

  • تاریخ دریافت 08 تیر 1395
  • تاریخ بازنگری 20 مرداد 1395
  • تاریخ پذیرش 07 شهریور 1395