فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران

فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران

نقش باستان‌مردم‌شناسی در شناخت کوچ‌گران بختیاری و ارتباط آن‌ها با خرفت‌خانه‌ها

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسنده
حسنعلی عرب
استادیار باستان‌شناسی، گروه باستان‌شناسی، دانشکده باستان‌شناسی و مرمت دانشگاه هنر شیراز، شیراز، ایران.
10.22631/jicr.2018.1500.2202
چکیده
مدت‌ زیادی است که باستان‌شناسان برمبنای نظریه‌هایی مانند رهیافت مستقیم تاریخی، اقدام به مطالعۀ جوامع معاصر کرده و براساس مدارک باستان‌شناختی و مطالعات مردم‌نگاری، جوامع گذشته را بازسازی می‌کنند. آنچه در فرهنگ عامۀ مردم وجود دارد، بخشی از پژوهش‌های آن‌ها را دربر می‌گیرد. براساس آداب و رسوم فعلی که در میان مردم منطقۀ بختیاری‌نشین وجود دارد، برخی از آثار باستانی که «استودان» نام دارند را به کوچ‌گران مربوط دانسته و معتقدند، افراد فرتوت را هنگام کوچ در آن‌ها قرار می‌دادند. در این مقاله ابتدا محیط جغرافیایی منطقه به‌عنوان زمینۀ تحقیق قلمداد شده و سپس با نگاهی مردم‌شناسانه، قوم بختیاری و آداب‌و‌رسوم آن‌ها بررسی شده و سپس با رویکردی باستان‌شناختی و بررسی داده‌های جدید این حوزه، سعی در ارزیابی این امر داشته و آن را برآمده از اذهان عامه مردم به‌دلیل ناآشنایی آن‌ها با کاربری دقیق این آثار دانسته است.
کلیدواژه‌ها
استودان
کوچ گران بختیاری
مردم شناسی
باستان شناسی
باستان مردم شناسی

موضوعات

اقتداری، احمد (1375). آثار و بناهای تاریخی خوزستان (چاپ دوم). تهران: انتشارات انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
امان، دیتر (1369). بختیاری‌ها: عشایر کوچ‌نشین ایرانی در پویه تاریخ (چاپ دوم؛ مترجم: سید‌محسن محسنیان). مشهد: معاونت فرهنگی آستان قدس‌رضوی.
 امانی، منصور (1382). تاریخ ایذه و قوم بختیاری. تهران: مؤسسه مطبوعاتی دارالکتاب (جزایری).
 امیر‌احمدی، بهرام (1368). کوچ‌نشینی در خوزستان. فصلنامه عشایری ذخایر انقلاب، 8 و9، 145– 117.
امیر‌احمدی، بهرام (1378). مسکن در ایل بختیاری (قسمت اول). فصلنامه عشایری ذخایر انقلاب (علمی- فرهنگی)، 1(21)، 79 – 65.
جعفری، محمدجواد (1386). ساختارهای مختلف تدفین در دوران تاریخی فارس بر اساس بررسی روشمند دامنه‌های شمالی کوه رحمت (پایان نامه کارشناسی ارشد دانشگاه تهران)، دانشگاه تهران.
چایچی امیرخیز، احمد؛ و سعیدی هرسینی، محمدرضا (1381). نگاهی به تدفین تابوتی در ایران باستان. تهران: انتشارات سمیرا.
حاتمی، مهرداد؛ و عرب، حسنعلی (1386).  نگاهی به استودان‌های صخره‌ای شوشتر و قابلیت آنها در جذب توریسم. اولین همایش منطقه‌ای بررسی راهکارهای تقویت صنعت توریسم در استان خوزستان، شوشتر.
درخشی، حسن؛ عرب، حسنعلی؛ و کریمی‌وند، قاسم (1386). مطالعه معماری صخره‌ای (گوردخمه) شهرستان گتوند و شواهد استخوانی آنها. مجموعه مقالات نخستین همایش منطقه‌ای باستان استخوان‌شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد میانه.
رشیدیان، نیره‌زمان (1371). نگاهی به تاریخ خوزستان (چاپ سوم). تهران: انتشارات بوعلی.
 رهبر، مهدی؛ و نصراله‌زاده، سیروس (1383). گزارشی از دخمه ساسانی و کتیبه آن در شوشتر. نامه پژوهشگاه میراث فرهنگی کشور، 8، 92-91.
رهنمایی، محمد‌تقی(1370). توان‌های محیطی ایران (زمینه‌های جغرافیایی طرح جامع سرزمین) (چاپ اول). تهران: انتشارات مرکز مطالعات و تحقیقات شهرسازی و معماری ایران.
سام آرام، عزت‌الله (1372). از غرب خانه عشایری تا سرای سالمندان خصوصی تهران. فصلنامه علوم اجتماعی، 2(3و4)، 165-154.
فاضلی، محمدتقی (1385). سنگ نوشته نویافته به زبان پهلوی ساسانی در تخت قیصر شوشتر. فصلنامه علوم اجتماعی دانشگاه آزاد شوشتر، 2، 52-49.
فیلبرگ، کارل گونار (1369). ایل پاپی کوچ‌نشینان شمال‌غرب ایران، مترجم: اصغر کریمی. تهران: انتشارات فرهنگسرا.
 قربانی، حمیدرضا (1384). برهم‌کنش اقتصادی­ـ­اجتماعی کوچ‌گران و یکجانشینان و نقش آن بر تحول الگوهای استقراری در زاگرس‌مرکزی در دوره کلکولیتیک (مردم باستان‌شناسی) (پایان‌نامه کارشناسی‌‌ارشد).  دانشگاه تربیت‌مدرس.
کارگر، بهمن (1368). مقابر اورارتوییان در آذربایجان شرقی. مجله باستان‌شناسیو تاریخ، 3(2)، 58-56.
کخ، هاید ماری (1385). از زبان داریوش (چاپ یازدهم؛ مترجم: پرویز رجبی). تهران: نشر کارنگ.
گیرشمن، رومن. ( 1380). تاریخ ایران از آغاز تا اسلام (ترجمه: محمد معین). چاپ سیزدهم، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
 محمودی‌بختیاری، سیاوش (1382). جامعه‌شناسی کاربردی عشایری (چاپ اول). اهواز: انتشارات مهزیار.
مشیری، سید‌رحیم؛ و مولایی، نصرالله (1379). درآمدی بر اقتصاد کوچ‌نشینان ایران (چاپ اول). تهران: نشر قومس.
مقدم، عباس (1385). بررسی باستان‌شناسی دشت میان‌آب شوشتر. تهران: انتشارات سازمان میراث فرهنگی.
نیک‌خلق، علی‌اکبر؛ و نوری، عسگری (1382). زمینه جامعه‌شناسی ایران (چاپ چهارم). تهران: انتشارات چاپخش.
وایت هاوس، دیوید (1353). کاوش‌های باستان‌شناسی سیراف (مترجم: حسین بختیاری). مجله بررسی‌های تاریخی،  55، 274-221.
هرتسفلد، ارنست (1381). ایران در شرق باستان (مترجم: همایون صنعتی زاده). تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
هوف، دیتریش (1380). قبور زرتشتی ـ ­ساسانی در فارس (مترجم: حسن اکبری). مجله باستان‌پژوهی، 8، 52-50.
هول، فرانک (1352). دوره پیش‌از‌تاریخ در جنوب‌غربی ایران «لرستان» (چاپ اول؛ مترجم: سکندر امان­اللهی بهاروند). لرستان: انتشارات فرهنگ و هنر.
Mortensen, P. (1972). Seasonal camps and early villages in the Zagros. In P. Ucko, R. Tringham, & G. W. Dimbeleby, (Eds.), Man, Settlement and Urbanism (pp. 293-297), London: Duckworth. 
.
 
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

  • تاریخ دریافت 30 اردیبهشت 1396
  • تاریخ بازنگری 01 فروردین 1398
  • تاریخ پذیرش 15 شهریور 1396