بررسی گرایش‌های ذهنی دانشجویان درباره تمدن غرب؛ مطالعه کیفی دانشجویان دانشگاه‌های دولتی تهران

نوع مقاله: مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار جامعه‌شناسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آیت‌الله بروجردی، لرستان، ایران

2 دانشیار علوم سیاسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران

3 استادیار جامعه‌شناسی، پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم، تهران، ایران

چکیده

پژوهش‌های گوناگونی درباره شناخت نحوۀ رویارویی منتقدان و جریان‌های روشنفکری با غرب انجام شده است، اما در این مطالعه تلاش بر این است تا با استفاده از رویکرد تفسیری، گرایش‌های ذهنی دانشجویان درباره تمدن غرب را بررسی کنیم. پرسش اساسی که این مقاله در پی پاسخ‌گویی به آن است، این است که دانشجویان مورد مطالعه چگونه تمدن غرب را درک و فهم می‌کنند و معانی ذهنی برساخته آن‌ها در مورد تمدن غرب، براساس چه مدل مفهومی‌ای قابل‌تفسیر است؟ این مقاله که یک پژوهش کیفی است، از رویکرد تفسیرگرایی بهره می‌گیرد و از مفاهیم نظری برساخت اجتماعی، روابط بیناذهنی، ارتباطات بین‌فرهنگی، و مفهوم خود و دیگری استفاده کرده است. در این پژوهش با استفاده از تکنیک مصاحبه عمیق، نگرش افراد مورد مطالعه در مورد تمدن غرب استخراج، و سپس، با استفاده از روش تحلیل تماتیک، تحلیل شده است. با توجه به اینکه رویکرد مطالعه، رویکردی استقرایی است، تلاش شده است که به‌جای پرسش دربارۀ مفهوم کلی تمدن غرب، از مشارکت‌‌کنندگان درباره مظاهر مختلف غرب، سؤال شود و رویکرد هریک از آن‌ها درباره هرکدام از مظاهر تمدن غرب به‌صورت جداگانه مشخص شود. درنهایت، پس از کدگذاری باز و استخراج مفاهیم، سه مقولۀ اصلی غرب‌گریزی بخشی‌نگر، غرب‌گزینی بخشی‌نگر، و غرب‌پسندی بخشی‌نگر، استخراج شد که همۀ این مقوله‌ها زیر عنوان مقولۀ محوری نسبی‌گرایی انتخابی تعریف شده‌اند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


اشتراوس، انسلم؛ و کوربین، جولیت (1392). مبانی پژوهش کیفی: فنون و مراحل تولید نظریه زمینه‌ای (مترجم: ابراهیم افشار). تهران: نشر نی. (تا‌ریخ اصل اثر 1998)

اندیشان، حمید (1390). غرب­شناسی ایرانی. مجله اطلاعات حکمت و معرفت، 6(5)، 15-11.

ایمان، محمدتقی؛ زنجری، نسیبه؛ و اسکندری‌پور، ابراهیم (1389). کند‌‌‎‎وکاو سیستم معانی ذهنی مصرف­کنندگان موسیقی. فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران، 3(4)، 112-84. doi: 10.7508/ijcr.2010.12.004

برگر، پیتر؛ و لاکمن، توماس (1387). ساخت اجتماعی واقعیت (مترجم: فریبرز مجیدی). تهران: انتشارات علمی و فرهنگی. (تاریخ اصل اثر 2003)

بلیکی، نورمن (1384). طراحی پژوهش­های اجتماعی (مترجم: حسن چاوشیان). تهران: نشر نی. (تاریخ اصل اثر 2010)

بهنام، جمشید (1369). درباره تجدد ایران. مجله ایران­نامه، 31، 374-347.

پین، مایکل (1386).فرهنگاندیشهانتقادیازروشنگریتاپسامدرنیته (مترجم: پیام یزدانجو). تهران: مرکز. (تاریخ اصل اثر 2001)

خرمشاد، محمدباقر؛ و عزیزی، پروانه (1387). روشنفکران دینی ایران و غرب. مجله پژوهش حقوق عمومی، 10(24)، 84-45.

خسروپناه، عبدالحسین (1389). جریان­شناسی فکری ایران معاصر. تهران: تعلیم و تربیت اسلامی.

خلیلی، محسن (1379). استغراب، استذلال، استتباع (سه شیوه رویارویی ایرانیان با جماعت فرنگیه). نامه پژوهش فرهنگی، 18و19، 48-13.

ریتزر، جورج (1374). نظریه جامعه‌شناسی در دوران معاصر (مترجم: محسن ثلاثی). تهران: علمی. (تاریخ اصل اثر 1980)

صلصالی، مهوش؛ پرویزی، سرور؛ و ادیب حاج باقری، محسن (1382). روش­های تحقیق کیفی. تهران: بشری.

صمیم، رضا (1391). ﺑﺮﺳﺎﺧﺖ ﺳﻮژه و ﺗﻮﻟﯿﺪ و ﻣﺼﺮف ﻣﻮﺳﯿﻘﯽ ﻣﺮدم­ﭘﺴﻨﺪ (ﭘﺎپ) ﭘﮋوﻫﺸﯽ در ﺑﺎب ﺗﻮﻟﯿﺪ و ﻣﺼﺮف ﮔﻮﻧﻪﻫﺎی اﯾﺮاﻧﯽ و ﻏﺮﺑﯽ ﻣﻮﺳﯿﻘﯽ مردمﭘﺴﻨﺪ در ﻣﯿﺎن ﺟﻮاﻧﺎن ﺷﻬﺮ تهران (پایان­نامه دوره دکترا رشته جامعه‌شناسی). دانشگاه اصفهان.

عاملی، سعیدرضا (1390). میراث تمدنی ایرانی: از ایران باستان تا ایران انقلاب اسلامی (با تأکید بر علوم انسانی). تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.

مارشال، کاترین؛ و راسمن، گرچن (1377). روش تحقیق کیفی (مترجم: علی پارسائیان، و سیدمحمد اعرابی). تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی. (تاریخ اصل اثر 1992)

 محمدپور، احمد؛ و رضایی، مهدی (1387). درک معنایی پیامدهای ورود نوسازی به منطقه اورامان کردستان ایران به شیوه پژوهش زمینه­ای. مجله جامعه­شناسی ایران، 9(1و2)، 33-3.

میرزایی، حسین؛ و پروین، امین (1389). نمایش دیگری. فصلنامه تحقیقات فرهنگی ، 3(1)، 105-77. doi: 10.7508/ijcr.2010.09.003

هانتینگتون، ساموئل (1378). برخورد تمدن‌ها و بازسازی نظم جهانی (مترجم: محمدعلی حمید رفیعی). تهران: انتشارات دفتر پژوهش‌های فرهنگی. (تاریخ اصل اثر 1996)

Bandura, A. (1997). Self-efficacy: The exercise of control. New York: Freema.

Braun, V., & Clarck, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3, 77-101.

Chamberlain, K. (1995). What is grounded theory? Qualitative research for the human sciences. Sultan Qaboos Univ Med Journal, 8(1), 11-19.

Geertz, C. (1995). After the fact: Two countries, Four decades, One anthropologist. by the President and Fellows of Harvard College.

Gelvin, J. L. (2008). The modern Middle East: A history (2nd ed.). Oxford; New York: Oxford University Press, 39-40.

Given, L. M. (2008). The sagae encyclopedia of qualitative research methods (Vol. 1&2). California: Sage.

Glanz, K., Rimer, B. K., & Lewis, F. M. (2002). Health behavior and health education. Theory, research and practice. San Fransisco: Wiley & Sons.

Johnston, R. J.; Gregory, D.; Pratt, G. & Watts, M. (2000). The Dictionary of Human Geography. 4th Ed. Malden: Blackwell Publishing, Oxford.

Parraga, I. M. (1990). Determinants of food consumption. Journal of American Dietetic Association, 90, 661-663.

Said, E. W. (1978). Orientalism (25th Anniversary Edition). New York: Pantheon Books.

Schutz, E. (1967). The phenomenology of the social world. Northwestern University Press.

Van Zoonen, L. (2002). Feminist media studies. London: Sage Publication.

Zevallos, Z. (2014). What is otherness?. 10 June 2014. Retrieved form https://othersociologist.com/otherness-resources/