بررسی جامعه شناختی محرومیت اجتماعی دختران روستایی زابل و عوامل مرتبط با آن

نوع مقاله: مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار جامعه‌شناسی ، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه یزد، یزد، ایران

2 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد جامعه‌شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه یزد، یزد، ایران

چکیده

محرومیت اجتماعی، واقعیتی است که برخی افراد به اندازۀ قابل‌‌‌‌‌‌توجهی بیشتر از دیگران در معرض آن هستند. در این میان، گروه‌های جمعیتی متشکل از دختران مجرد در نواحی روستایی، کسانی هستند که به‌شدت از محرومیت اجتماعی آسیب می‌بینند. بر همین اساس، این پژوهش به بررسی جامعه‌شناختی محرومیت اجتماعی دختران روستایی شهرستان زابل و عوامل مرتبط با آن پرداخته است. چارچوب نظری پژوهش، نظریه زیبرا، بوردیو، بلوم برگ، و نارایان و روش مورد استفاده، تکنیک پیمایش است. داده‌ها با ابزار پرسش‌نامۀ محقق‌ساخته و استاندارد به‌دست آمد‌ه است. جامعۀ آماری پژوهش، دختران روستایی شهر زابل هستند که تعداد‌ 384 نفر به‌عنوان نمونه براساس فرمول کوکران و به روش نمونه‌گیری خوشه‌ای چندمرحله‌ای متناسب با حجم pps انتخاب شده‌اند‌‌‌‌‌‌‌. برای سنجش پایایی، از ضریب آلفای کرونباخ استفاده شد. ‌‌محرومیت اجتماعی در شش بعد محرومیت از‌ ‌‌ازدواج، محرومیت از شبکه روابط اجتماعی‌، محرومیت از مشارکت اجتماعی، محرومیت آموزشی، محرومیت اوقات فراغت، و محرومیت فکری، سنجیده شده است. بیشترین محرومیت در بعد محرومیت از ازدواج و کمترین محرومیت در بعد محرومیت اوقات فراغت مشاهده شد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که بین متغیرهای مورد بررسی نگرش سنتی والدین، نابرابری جنسیتی، منابع در دسترس اقتصادی‌ـ‌اجتماعی محیط، تحصیلات، و درآمد، با متغیر محرومیت اجتماعی، رابطۀ معنا‌داری وجود دارد. در این میان، متغیر نگرش سنتی والدین، بیشترین نقش را در تبیین متغیر محرومیت اجتماعی ایفا می‌کند. نتایج تحلیل رگرسیون نشان می‌دهد که متغیرهای مستقل واردشده به مدل رگرسیون، 36 درصد از واریانس متغیر وابسته را تبیین کرده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


اشتری مهرجردی، اباذر؛ حسین‌پور مطلق، مهدی؛ و حاتمی‌‌مقدم، زهره (1393). بررسی وضعیت محرومیت اجتماعی در میان جوانان 18 تا 30 سال شهر تهران. فصلنامه مطالعات جامعه‌شناختی ایران، 4(12)، 75-61.

اقدسی، علی‌نقی؛ و  زینال فام، افسانه (1391). عوامل محیطی و اجتماعی مؤثر در ترک تحصیل (بازماندگان از تحصیل) دانش‌آموزان دختر دبیرستان‌های شهرستان میاندوآب در سال تحصیلی 90-89.آموزش و ارزشیابی، 5(17)، 130-113.

پورطاهری، مهدی؛ و پوروردی نجات، مینو (1388). سنجش نابرابری جنسیتی در بین زنان روستایی: مطالعه موردی استان گیلان. جامعه‌شناسی تاریخی، 1(2)، 155-115.

حمیدیان، اکرم؛ حزباوی، عزیز؛ و یوسف‌وند، حسن‌رضا (1393). فقر، نابرابری، طبقه متوسط در ایران. فصلنامه توسعه اجتماعی، 9(1)، 66-37.

دهنوی، جلیل؛ و معیدفر، سعید (1384). بررسی رابطه احساس نابرابری جنسیتی و انگیزه تحرک اجتماعی در دختران دانشجو. فصلنامه علمی پژوهشی مطالعات زنان،3(7)، 75-51.

رستمی، فرحناز؛ صحرایی، ماریه؛ ملکی، طاهره؛ ساسانی، فاطمه؛ و شاهمرادی، مهناز (۱۳۹۳). آسیب‌شناسی چالش‌ها و مشکلات دختران درجوامع روستایی (مورد مطالعه: دهستان ماهیدشت شهرستان کرمانشاه.( نشریهزندرتوسعهوسیاست، ۱۲(۴)، 506-489.

صفوی، عیسی؛ ضمیران، بهار؛ معارف‌وند، معصومه؛ و عرشی، ملیحه (۱۳۹۳). توانمندسازی اقتصادی دختران و زنان جوان در کشورهای آفریقایی، آمریکای لاتین و حوزه دریای کارائیب. فصلنامهمددکاریاجتماعی، 3(۴)، 12-3.

علی بیگی، امیرحسین؛ و حیدری، حسین (1394). بررسی نگرش والدین به ادامة تحصیل دختران روستایی (مطالعه موردی: روستاهای شهرستان سنقر و کلیایی). پژوهش‌های روستایی، 6(3)، 612-593. 

علیرضانژاد، سهیلا؛ و سرایی، حسن (1386). گسترۀ شبکه‌ی روابط اجتماعی زنان شهری و تأثیر تحصیلات دانشگاهی و اشتغال بر آنان. پژوهشنامهعلومانسانی، 53، ۲52-223.

علیزاده، مرجان (۱۳۸۹). نقش اشتغال زنان در توسعه. فصلنامهعلمیپژوهشیزنو فرهنگ، 2(۵)، 59-49.

غفاری، غلامرضا؛ و تاج‌الدین، محمدباقر (۱۳۸۴). شناسایی مولفه‌های محرومیت اجتماعی. فصلنامه علمی پژوهشی رفاه اجتماعی، 5(۱۷)، 56-33.

فیروزآبادی، سیداحمد؛ صادقی، علیرضا (1392). طرد اجتماعی رویکردی جامعه‌شناختی به محرومیت (چاپ اول؛ صص 157-153). تهران: انتشارات جامعه‌شناسان.

قاضی‌نژاد، مریم؛ و ساوالان پور، الهام (1386). بررسی رابطه طرد اجتماعی و آمادگی برای اعتیاد. مسائل اجتماعی ایران، 16(63)، 180-139.

کاظمی‌پور، شهلا (۱۳۸3). تحول سن ازدواج زنان در ایران و عوامل جمعیتی موثر بر آن. فصلنامهپژوهش زنان، 2(3)، 124-103.

گیدنز، آنتونی (1373). جامعه‌شناسی (مترجم: منوچهر صبوری). تهران: نشر نی.

مجدالدین، ‌اکبر (۱۳۸6) .بررسی دلایل و آثار افزایش سن ازدواج دختران روستایی در آشتیان. پژوهشنامهعلومانسانی، ۵۳، 386-375.

معیدفر، سعید (1383). تمایز جنسی روستاییان در کار، فراغت، فعالیت و مصرف کالاهای فرهنگی. جامعه‌شناسی ایران، 5(2)،200-179.

نقدی، اسدالله؛ و بلالی، اسماعیل (1389). مسئله اجتماعی خاموش و نامرئی: کاهش شانس ازدواج برای دختران روستایی (با تاکید بر یافته‌هایی از نقاط روستایی همدان). توسعه روستایی، 2(2)، 80-79.

نیازی، محسن؛ عشایری، طاها؛ سعادتی، موسی؛ منتظری خوش، حسن؛ و عمرانی‌نژاد، فاطمه (1396). تبیین جامعه‌شناختی فرهنگ فقر روستایی: مطالعه‌ای در باب روستاهای استان اردبیل. مسائل اجتماعی ایران، 8(1)، 188-167.

Amone, C., Julie, A., & Akot, D. (2013). A culture and girl-child education in Northern Uganda. Prim Research on Education (PRE), 13, 570-578.

Bassouk, E. L., & Donelan, B. (2003). Social deprivation. In B. L. Green, M. J. Friedman, J. T. V. M. De Jong, S. D. Solomon, T. M. Keane, J. A. Fairbank, B. Donelan, & E. Frey-Wouters (Eds.), Trauma intervention in war and peace: Prevention, practice, and policy (pp. 33–55). New York City: Kluwer Academic Publishers.

Lewis, M. A., & Lockheed, M. E. (2000). Exclusion, gender and schooling: Case studies from the developing world. Washington, DC: Center for Global Developmen.

Losindilo, E., Mussa, A., & Akarro, R. (2010). Some factors that hinder women participate in social, political and economic activities in Tanzania. Arts and Social Sciences Journal . doi: 10.4172/2151-6200.1000004

Mensch, B. S., Ibrahim, B. L., Lee, S. M., & El-Gibaly, O. (2003). Gender-role attitudes among Egyptian Adolescents. Studies in Family Planning, 34(1), 8-18. doi: 10.1111/j.1728-4465.2003.00008.x

Qiang, D., Xiaoyun, L., Hongping, Y., & Keyun, Z. (2008). Gender inequality in rural education and poverty. Chinese Sociology & Anthropology, 40(4), 64-78. doi: 10.2753/csa0009-4625400405

Sebastian, M. P., Grant, M., & Mensch, B. (2005). Integrating adolescent livelihood activities within a reproductive health program for Urban Slum Dwellers in India. New Delhi: Population Council.

Sharma, P., & Saini, N. (2013). Health, social and emotional problems of college students. Jornal of Humanities And Social Science, 14(5), 21-34.

Sultana, B., Zaaba, Z. B., & Umemoto, K. (2010). Women’s empowerment through the development of micro entrepreneurship in rural Bangladesh. The Social Sciences, 5(1), 1-9. doi: 10.3923/sscience.2010.1.9

Undiyaundeye, F. A., Igiri, I. E. (2015). The status of the girl-child at the primary, junior secondary and senior secondary schools in Northern Cross River State, Nigeria. International Jornal of Multidisciplinary Thought, 283-289..