نوع مقاله: مقاله علمی پژوهشی

نویسنده

استادیار جامعه‌شناسی، گروه مطالعات زنان، پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی، تهران، ایران

چکیده

یافته‌های مقاله نشان می‌دهد که با وجود سابقه زیاد حضور زنان در آموزش عالی ایران به‌‌عنوان عضو هیئت علمی، با تداوم شکاف جنسیتی در میان اعضای هیئت علمی روبه‌رو هستیم و هر چقدر از نردبان سلسله‌مراتب حرفه‌ای در دانشگاه بالاتر می‌رویم، این شکاف تقویت می‌شود. پرسش محوری این است که  زنان برای ورود به حرفۀ استادـ‌پژوهشگری  با چه چالش‌هایی مواجه هستند و روایت آنان از طی این مسیر در بطن مناسبات جنسیتی موجود چیست؟ همچنین این مقاله به عوامل تسهیل‌گر و موانع دستیابی به این حرفه از نگاه  استادـ‌پژوهشگران  زن خواهد پرداخت. رویکرد این مقاله کیفی است و از میان تکنیک‌های مختلف مورد استفاده در پژوهش کیفی برای دستیابی به اطلاعات موردنیاز، از تکنیک مصاحبهٔ عمیق استفاده شده است. در تحلیل داده‌ها از روش‌تحلیل تماتیک استفاده شده است. برای رسیدن به فهمی دقیق‌تر از ورود زنان به زندگی حرفه‌ای دانشگاهی، دانشگاه تهران و دانشگاه خلیج‌فارس بوشهر را انتخاب کرده‌ایم. بر اساس روایت مشارکت‌کنندگان پژوهش، برخوردهای تبعیض‌آمیز نسبت به زنان در برخی از جلسات جذب متقاضیان دیده می‌شود. وجود معیارهای فراآکادمیک در جلسات جذب، تغییر مداوم آیین‌نامه‌ها و تصمیمات و نیز وجود لابی‌های مردانه از دشواری‌های ورود به حرفۀ دانشگاهی است.  برخی از مسائلی که  زنان از آن به‌عنوان دشواری‌های جذب نام می‌برند، ممکن است میان زنان و مردان مشترک باشد؛ اما باید توجه داشت که در بطن مناسبات جنسیتی موجود، حتی مسائل مشترک بین زن و مرد برای هر کدام سویه و شکلی دیگرگون می‌یابد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

اصغرزاده، عطیه؛ و کشاورز، خدیجه (1398). چالش‌های استادـ‌پژوهشگران زن در آموزش عالی؛ بررسی تطبیقی بین ایران و فرانسه. در خدیجه کشاورز، علم‌ورزی زنان در میدان دانشگاه. تهران: پژوهشکدۀ مطالعات فرهنگی و اجتماعی.

جانعلی‌زاده چوب‌بستنیِ، حیدر؛ مقیمی، اعظم؛ و امینی، مجید (۱۳۸۷). تبیین جامعه‌شناختی جایگاه حرفه‌ای زنان دانشگاهی؛ مطالعۀ موردی: زنان هیئت علمی دانشگاه اصفهان. زن در توسعه و سیاست، ۲۱، 78- ۴۷.

شادی‌طلب، ژاله (1397). ارتقاء زنان به رتبه استادی در دانشگاه‌های ایران؛ راهی ناهموار و روندی کند. تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.

کرونسل، آنیکا (1397). بی‌خانمان در دانشگاه: سکنی‌گزینی به‌مثابهٔ راهبردی برای تغییر در دنیای مردانگی هژمونیک. در جوآن دی جورجیو لوتز، زنان در آموزش عالی؛ تغییر توانمندساز (مترجم: بابک طهماسبی). تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.

کشاورز، خدیجه (1397). رؤیای ناتمام؛ تجربۀ زیستۀ دختران در دانشگاه‌های ایران. تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.

کشاورز، خدیجه (1394). مطالعۀ زمینه‌های شکاف میان دسترسی زنان به آموزش عالی و حضور آنان در بازار کار.  مطالعات توسعۀ اجتماعی فرهنگی، 4(1)، 202-177.

پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی (1395). زنان و آموزش عالی. گزارش تهیه شده توسط گروه مطالعات زنان، برگرفته از http://iscs.ac.ir/

مرکز آمار ایران (1392). نتایج آمارگیری نیروی کار ایران. برگرفته از www.sci.org.ir

موسسۀ پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش عالی (1396). آمار دانشجویان سال تحصیلی 1396-1395. تهران: وزارت علوم، تحقیقات و فناوری.

مرکز جذب اعضای هیئت علمی (03/10/1398). آمار جذب هیئت‌علمی زن در دانشگاه‌ها. برگرفته از http://mjazb.ir/detail/news/5889

Barbier, P., & Fusulier, B. (2016). Comprendre l'expérience de la carrière scientifique et les inégalités entre les sexes au regard de l'interférence Travail/Famille. In Rebecca Rogers et Pascale Moulinier, Les femmes dans le monde académique (Pp. 81-94). Rennes: Presses Universitaires de Rennes.

Claudine, H. (2018). Exemples de politiques publiques en Europe, In Groupe de réflexion sur les freins aux carrières des femmes chercheures et enseignantes – chercheures au sein de l’enseignement supérieur et de la recherche en France, Rapport final- Etat des lieux et recomandations, Ministère de l’Enseignement Supérieur, de la Recherche et de l’Innovation, mai 2018.

Delavault, H., Boukhobza, N., Hermann, C., & Konrad, C. (2002). Les enseignantes-chercheuses à l'université: demain la parité?. Paris: L'Harmattan.

Dutoya, V., Kiani, S., Le Renard, A., Prieur, C., & Vörös, F. (2019). Introduction. Analyses féministes des rapports de domination dans l’enseignement supérieur et la recherche, In Genre, sexualité & société [En ligne], mis en ligne le 16 décembre.  doi: 10.4000/gss.6146

Fassa, F., & Kradofer, S. (2010). Le plafond de fer à l’université: Femmes et carrières. Zurich : Seismo.

Fusulier, B. (2018). Comprendre les inégalités de genre dans le monde académique. In: Groupe de réflexion sur les freins aux carrières des femmes chercheures et enseignantes – chercheures au sein de l’enseignement supérieur et de la recherche en France. Rapport final- Etat des lieux et recomandations, Ministère de l’Enseignement Supérieur, de la Recherche et de l’Innovation, mai 2018.

Hilgemann, M., & Niecel, J. (2016). Carrière académique, nomination aux postes de professeure et réception de la loi relative à l’égalité des sexes dans les universités allemandes. In R. Rebecca & M. Pascale, Les femmes dans le monde académique, Perspectives comparatives. Paris : Presses Universitaires de Rennes.

Ministère de l’Enseignement Supérieur, de la Recherche et de l’Innovation (2018). Introduction. Reterived from https://www.vie-publique.fr/rapport/270600-freins-aux-carrieres-des-femmes-chercheures-et-enseignantes-chercheures

Rogers, R., & Moliner, P., (2016). Introduction. In Les femmes dans le monde académique, Perspectives comparatives. Paris : Presses Universitaires de Rennes.

UNESCO (2012). Atlas mondial de l’égalité des genres dans l’éducation. Paris.