فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران

فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران

حاکمیت زباهنگ شرم‌محوری یا گنا‌ه‌محوری در جامعۀ ایران؛ مورد مطالعه، شهر مشهد

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان
رضا پیشقدم 1
آیلین فیروزیان پوراصفهانی 2
آیدا فیروزیان پوراصفهانی 3
1 استاد آموزش زبان انگلیسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی دکتر علی شریعتی، دانشگاه فردوسی مشهد، خراسان رضوی، ایران
2 استادیار زبان‌شناسی همگانی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه دامغان، سمنان، ایران
3 استادیار زبان‌شناسی همگانی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه بین‍المللی امام رضا (ع)، خراسان رضوی، ایران
10.22035/jicr.2020.2392.2854
چکیده
هیجانات شرم و گناه که در زمرۀ هیجانات همگانی و خودآگاه بشر قرار می‌گیرند، در زندگی روزمرۀ افراد بسیار فراگیر بوده و ضمن برخورداری از نقش اساسی در فرایند اجتماعی‌شدگی انسان، به‌عنوان مکانیسم‌های کنترل اجتماعی، ایفای نقش می‌‍نمایند. این دو نوع هیجان، در پاسخ به ارزیابی منفی فرد از خود، بر پایۀ هنجارهای اجتماعی ایجاد می‌‍شوند. از آنجایی‌که دو هیجان «شرم» و «گناه» دارای ماهیت فرهنگ‌وابسته است، منطقی است اگر ادعا کنیم که بررسی نمودها و مصادیق زبانی مرتبط با این دو نوع هیجان در یک زبان مشخص می‌تواند در آشکارسازی فرهنگ حاکم بر جامعۀ موردنظر یاری‌‍رسان باشد. بنابراین، نظر به ماهیت فرهنگ‌وابستۀ هیجانات و رابطۀ تنگاتنگ میان زبان و فرهنگ، پژوهش کیفی حاضر بر آن است تا از رهگذر بررسی نمودهای زبانی مرتبط با این دو نوع هیجان در زبان فارسی، به فرهنگ‌کاوی این زبان همت گمارد. به‌منظور نیل به هدف موردنظر، پس از جمع‍‌آوری تعداد 756 نمونه از موارد مختلف کاربرد عبارات زبانی وابسته به مفاهیم «شرم» (نظیر شرمساری، روسیاهی، خجلت، ننگ، بی‍آبرویی، خجالت، خجول، حیا، آبرو، کم‍رو و ...) و «گناه» (همچون تقصیر، مقصر، گناه‍‌کار و ...) در موقعیت‌های مختلف طبیعی، نمونه‌های مذکور در بستر الگوی هایمز (1967) مورد تدقیق و واکاوی قرار خواهند گرفت. یافته‌های مقالهٔ حاضر ضمن صحه‌گذاردن بر حاکمیت قوی‌تر و قدرتمندتر فرهنگ شرم‌محور نسبت به فرهنگ گناه‌محور در فرهنگ ایران، برای ویژگی جمع‌گرایی ایرانیان نیز مهر تأییدی به شمار می‌روند.
کلیدواژه‌ها
فرهنگ‌کاوی زبان
زباهنگ
مدل SPEAKING هایمز
شرم
گناه

موضوعات

پیش‍قدم، رضا (1391). معرفی «زباهنگ» به‌عنوان ابزاری تحوّل‌گرا در فرهنگ‌کاوی زبان. فصلنامۀ مطالعات زبان و ترجمه، 45(4)، 61-47.
پیش‍قدم، رضا؛ و فیروزیان‍پوراصفهانی، آیدا (1396). تأملی جامعه‌شناختی پیرامون کاربردهای گفتمانی «نمی‌دانم» در زبان فارسی در پرتو الگوی هایمز. مطالعات فرهنگ‌ـ‌ارتباطات، 18(37)، 35- 7.
پیش‍قدم، رضا؛ و نوروز کرمانشاهی، پریا (1395). ارتباط میان زبان، مذهب و فرهنگ: تحقیق و تدقیقی در کارکردهای لقب حاجی و واژه‌های وابسته در زبان فارسی. فصلنامۀ علمی‌ـ‌پژوهشی زبان‌پژوهی، 8(20)، 51-27.
رستم‍بیک تفرشی، آتوسا؛ و رمضانی واسوکلائی، احمد (1391). نقش فرهنگ در آموزش زبان خارجی. پژوهش‍نامۀ انتقادی متون و برنامه‌های علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 12(1)، 34-15.
قاضی‌مرادی، حسن (1398). در ستایش شرم: جامعه‌شناسی حس شرم در ایران. تهران: اختران.

Ahmed, E., & Braithwaite, V. (2004). “What, me ashamed?” Shame management and schoolbullying. Journal of Research in Crime and Delinquency, 41(3), 269–294. doi:10.1177/0022427804266547

Altarriba, J. (2003). Does cariño equal “liking”? A theoretical approach to conceptual nonequivalence between languages. International Journal of Bilingualism, 7(3), 305-322.

Altarriba, J., Basnight, D. M., & Canary, T. M. (2003). Emotion representation and perception across cultures. Online readings in psychology and culture, 4(1), 4.

Bedford, O. A. (2004). The individual experience of guilt and shame in Chinese culture. Culture & Psychology, 10(1), 29-52.‏

Bedford, O., & Hwang, K. K. (2003). Guilt and shame in Chinese culture:   A cross-cultural framework from the perspective of morality and identity. Journal for the Theory of Social Behaviour, 33, 127–144.

Benedict, R. (1947). The chrysanthemum and the sword. London: Secker &Warburg.

Breugelmans, S. M., & Poortinga, Y. H. (2006). Emotion without a word: Shame and guilt among Rarámuri Indians and rural Javanese. Journal of Personality and Social Psychology, 91(6), 1111.‏

Brown, H. D. (1994). Principles of language learning and teaching. Boston, MA: Prentice Hall Regents.

Cohen, T. R., Wolf, S. T., Panter, A. T., & Insko, C. A. (2011). Introducing the GASP scale: A new measure of guilt and shame proneness. Journal of Personality and Social Psychology, 100(5), 947–966. doi:10.1037/a0022641

Creighton, M. R. (1990). Revisiting Shame and Guilt Culture: A forty-year pilgrimage. Ethos, 18(3), 279–307.

Crowder, M. K., & Kemmelmeier, M. (2018). Cultural differences in shame and guilt as understandable reasons for suicide. Psychological reports, 121(3), 396-429.

Crozier, R. (2014). Differentiating shame from embarrassment. Emotion Review, 6, 269–276.

De Rivera, J. (1989). Comparing experiences across cultures: Shame andguilt in American and Japanese. Hiroshima Forum for Psychology, 14,13–20.

Donnellan, M., Trzesniewski, K. H., Robins, R. W., Moffitt, T. E., & Caspi, A. (2005). Lowself-esteem is related to aggression, antisocial behavior, and delinquency. PsychologicalScience, 16(4), 328–335. doi:10.1111/j.0956-7976.2005.01535.x

Fessler, D. M. T. (2004). Shame in two cultures: Implications for evolutionary Approaches. Journal of Cognition and Culture, 4(2), 207–62.

Fontaine, J. R. J., Luyten, P., de Boeck, P., Corveleyn, J., Fernandez, M., Herrera, D., et al. (2006). Untying the Gordian knot of guilt and shame: The structure of guilt and shame reactions based on situation and personvariation in Belgium, Hungary, and Peru. Journal of Cross-CulturalPsychology, 37, 273–292.

Giner-Sorolla, R., Castano, E., Espinosa, P., & Brown, R. (2008). Shame expressionsreduce the recipient’s insult from outgroup reparations. Journal of Experimental SocialPsychology, 44(3), 519–526. doi:10.1016/j.jesp.2007.08.003

Goddard, C., & Ye, Z. (2014). Exploring “happiness” and “pain” across languages and cultures. International Journal of Language and Culture, 1(2), 131-148.‏

Goffman, E. (1967). Interaction ritual: Essays on face-to-face behavior. New York: Anchor Books.

Grey, L., Daly, R., Thomas, J. & Marassas, W. (2018). The relationship between shame and guilt: cultural comparisons between Ireland and the United Arab Emirates. Mental Health, Religion & Culture, 21, 221-230. doi:10.1080/13674676.2018.1455651

Ha, F. I. (1995). Shame in Asian and Western cultures. American BehavioralScientist, 38, 1114–1131.

Hofstede, G. (1991). Cultures and organizations: Software of the mind. London, UK: McGraw-Hill.

Hong, Y. Y., & Chiu, C. Y. (1992). A study of the comparative structure of guilt and shame in a Chinese society. Journal of Psychology, 126,171–179.

Hultberg, P. (1988). Shame: A hidden emotion. Journal of Analytical Psychology, 33, 109–126.

Hymes, D. (1967). Models of interaction of language and social setting. Journalof Social Issues, 33(2), 8-28.

Jakupcak, M., Tull, M. T., & Roemer, L. (2005). Masculinity, shame, and fear of emotions aspredictors of men’s expressions of anger and hostility. Psychology of Men & Masculinity, 6(4), 275–284. doi:10.1037/1524-9220.6.4.275.

Keltner, D., & Buswell, B. N. (1997). Embarrassment: Its distinct form and appeasementfunctions. Psychological Bulletin, 122, 250–270.

Kim, S., Thibodeau, R. & Jorgensen, S. (2011). Shame, guilt, and depressive symptoms: a meta-analytic review. Psychol Bull, 137, 68- 96.

Lebra, L. (1988). Comprehensive justice and moral investment among Japanese, Chinese, and Koreans. Journal of Nervous and Mental Disease, 157, 278–291.

Levisen, C. (2014). The story of “Danish Happiness”: Global discourse and local semantics. International Journal of Language and Culture, 1(2), 174-193.

Lewis, H. B. (1971). Freud and modern psychology (Vol. 1). New York, NY: Plenum Press.

Lewis, M. (2008). Self-conscious emotions: Embarrassment, pride, shame, and guilt. In M. Lewis, J. M. Haviland-Jones & L. F. Barrett (Eds.), Handbook of emotions (3rd ed., pp. 742–756). New York, NY: Guilford.

Madan, T. N. (1989). Family and Kinship: A Study of the Pandits of Rural Kashmir (2nd ed.). New Delhi: Oxford University Press.

Malouf, E., Youman, K., Harty, L., Schaefer, K., & Tangney, J. P. (2013). Accepting guilt and abandoning shame: A positive approach to addressing moral emotions among high-risk, multineed individuals. In T.B. Kashdan & J. Ciarrochi (Eds.) The context Press Mindfulness and acceptance practica series. Mindfulness, acceptance, and positive psychology: The sevenfoundations of well-being (pp. 215–239). New Harbinger Publications.

Markus, H. R., & Kitayama, S. (1991). Culture and the self: Implications for cognition, emotion, and motivation. Psychological Review, 98, 224– 253. doi: 10.1037/0033-295X.98.2.224

Marsella, A. J., Murray, M. D., & Golden, C. (1974). Ethnic variations inthe phenomenology of emotions. Journal of Cross-Cultural Psychology,5,312–328.

Mead, M. (Ed.). (1937). Cooperation and competition among primitive peoples. NewYork: McGraw-Hill.

Needham, R. (1981). Circumstantial deliveries (Vol. 21). California: Univ of California Press.

Patton, M. Q. (1990). Qualitative evaluation and research methods. 2nd ed. Thousand Oaks, CA: Sage.

Plutchik, R. (1991). The Emotions. America: University Press of America.

Roos, S., Hodges, E. V., & Salmivalli, C. (2014). Do guilt-and shame-proneness differentiallypredict prosocial, aggressive, and withdrawn behaviors during early adolescence? Developmental Psychology, 50(3), 941- 946.

Scheff, T. (1988). Shame and conformity: The deference emotion system. American Sociological Review, 53, 395–406.

Scherer, K. R., & Wallbott, H. G. (1994). Evidence for universality andcultural variation of differential emotion response patterning. Journal ofPersonality and Social Psychology, 66, 310–328.

Sharifian, F. (2017). Cultural Linguistics: Cultural conceptualisations and language (Vol. 8). Amesterdam: John Benjamins Publishing Company.

Sheikh, S. (2014). Cultural variations in shame’s responses: A dynamic perspective. Personality and Social Psychology Review, 18, 387–403.

Stipek, D. (1998). Differences between Americans and Chinese in thecircumstances evoking pride, shame, and guilt. Journal of Cross-Cultural Psychology, 29, 616–629.

Tangney, J. P. & Dearing, R. L. (2002). Shame and Guilt. New York, NY and London: The Guildford Press.

Tangney, J. P. (1995). Recent advances in the empirical study of shame and guilt. American Behavioral Scientist, 38, 1132–1145.

Tangney, J. P. (2001). Psychology of self-conscious emotions. In J. D. Wright (Ed.), International Encyclopedia of the Social and Behavioral Sciences (pp. 13803–13807). Oxford, England: Elsevier.

Tangney, J. P., Miller, R. S., Flicker, L., & Barlow, D. H. (1996). Are shame, guilt, andembarrassment distinct emotions? Journal of Personality and Social Psychology, 70, 1256–1269.

Tangney, J. P., Stuewig, J., & Mashek, D. J. (2007). Moral emotions and moral behavior. Annual Reviewof Psychology, 58, 345–372. doi:10.1146/annurev.psych.56.091103.070145

Tangney, J. P., Wagner, P., Fletcher, C., & Gramzow, R. (1992). Shamed into anger? The relationof shame and guilt to anger and self-reported aggression. Journal of Personality and SocialPsychology, 62(4), 669–675. doi:10.1037/0022-3514.62.4.669

Wallbott, H. G., & Scherer, K. R. (1995). Cultural determinants in experiencingshame and guilt. In J. P. Tangney & K. W. Fischer (Eds.), Self-conscious emotions: The psychology of shame, guilt, embarrassment, and pride (pp. 465–487). New York: Guilford.

Webb, M., Heisler, D., Call, S., Chickering, S. A., & Colburn, T. A. (2007). Shame, guilt, symptoms of depression, and reported history of psychological maltreatment. Child Abuse & Neglect, 31(11–12), 1143–1153. doi:10.1016/j.chiabu.2007.09.003

Wei, Y. (2005). Integrating Chinese culture with TEFL in Chinese classroom. Sino-US English Teaching, 2(7), 55-58.

Wierzbicka, A. (1999). Emotions across languages and cultures: Diversity and universals. United Kingdom: Cambridge University Press.

Wierzbicka, A. (2014). “Pain” and “suffering” in cross-linguistic perspective. International Journal of Language and Culture, 1(2), 149-173.

Wong, Y., & Tsai, J. L. (2007). Cultural models of shame and guilt. In J. Tracy, R. Robins & J. Tangney (Eds.), Handbook of self-conscious emotions (pp. 210–223). New York, NY: Guilford.

Yakeley, J. (2018). Shame, culture and mental health. Nordic Journal of Psychiatry, DOI: 10.1080/08039488.2018.1525641.

Ye, Z. (2014). The meaning of “happiness” (xìngfú) and “emotional pain” (tòngkŭ) in Chinese. International Journal of Language and Culture, 1(2), 194-215.

Yin, R. K. (2010). Qualitative research from start to finish. New York: The Guilford Press.

ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

  • تاریخ دریافت 09 اردیبهشت 1398
  • تاریخ بازنگری 20 تیر 1399
  • تاریخ پذیرش 01 شهریور 1398