فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران

فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران

فرهنگ توسعه در میانه فلسفه فرهنگ و انسان‌شناسی توسعه

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسنده
رضا ماحوزی
دانشیار فلسفه علم، گروه مطالعات فرهنگی، مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی، تهران، ایران
10.22035/jicr.2021.2771.3154
چکیده
توسعه در معنای جدید آن، نیازمند فرهنگ ویژه خود است؛ به‌این‌معنا که از بطن فرهنگ خاصی برمی‌خیزد و همین فرهنگ، حامی و پشتوانۀ آن است. برپایۀ این سخن، هر کشوری که شکلی از شکل‌های توسعه را دنبال کند، به‌ناچار باید زمینۀ فرهنگی آن را نیز فراهم کند و فرهنگ آن را بسازد؛ درغیراین‌صورت، توسعه به ضد خود تبدیل می‌شود. اما تحول فرهنگی معطوف به توسعه، گاهی با حذف برخی از مؤلفه‌های فرهنگیِ ازپیش‌موجود همراه می‌شود. انسان‌شناسی فرهنگی- ‌که فرهنگ در معنای عام آن را مطالعه می‌کند‌- درصدد این است که ازیک‌سو، با پذیرش اصل نسبیت‌گرایی فرهنگی، تکثر فرهنگ‌ها را به‌رسمیت بشناسد و ازسوی‌دیگر، بنا به اقتضاهای توسعه، ملزومات فرهنگی توسعه را درنظر بگیرد و با نگاهی ارزش‌گذارانه دربارۀ فرهنگ‌ها قضاوت کند. این کوشش که به شاخۀ جدیدی از انسان‌شناسی به‌‌نام انسان‌شناسی توسعه انجامیده است، تلاش می‌کند به‌کمک منطق بومی‌های فرودست، فرادستان توسعه‌گرا را به‌چالش بکشد و آن‌ها را متوجه پیامدهای تصمیم‌های شتاب‌زده‌شان کند. این نوشتار درصدد است، چالش پیش‌روی انسان‌شناسی فرهنگی در جمع این دو مؤلفه را تشریح و راه‌حل‌های پیشنهادشده را تحلیل کند. انسان‌شناسی در شرایط امروزی ازیک‌سو در پی ایجاد پیوند میان واقعیت‌های چندگانۀ جهان انسانی است و ازسوی‌دیگر، برای حفظ تکثر فرهنگی به‌مثابه منبع ذخیرۀ خلاقیت فرهنگی تلاش می‌کند.
کلیدواژه‌ها
فرهنگ
توسعه
فرهنگ توسعه
نسبیت‌گرایی فرهنگی
انسان‌شناسی فرهنگی
تکثرگرایی فرهنگی
واقعیت‌های چندگانه
انسان‌شناسی توسعه

موضوعات

ادگرتون، رابرت (1383). سرمایه اجتماعی. در: ساموئل هانتینگتون، لارنس هریسون، اهمیت فرهنگ (مترجم: انجمن توسعه مدیریت ایران؛ چاپ اول). تهران: امیرکبیر.
ازکیا، مصطفی؛ و غفاری، غلامرضا (1393). جامعه‌شناسی توسعه. تهران: کیهان.
ادلمن، مارک؛ و انجلیک، هاوگرود (۱۳۸۳). انسان‌شناسی توسعه و جهانی‌شدن: از اقتصاد سیاسی کلاسیک تا نئولیبرالیسم معاصر (مترجم: احسان شاه‌قاسمی). تهران: مرکز مطالعات جهانی‌شدن.
اینگلهارت، رونالد (1383). فرهنگ و دموکراسی. در: ساموئل هانتینگتون، لارنس هریسون، اهمیت فرهنگ (مترجم: انجمن توسعه مدیریت ایران؛ چاپ اول). تهران: امیرکبیر.
آشوری، داریوش (1381). تعریف‌ها و مفهوم فرهنگ (چاپ دوم). تهران: نشر آگه.
پهلوان، چنگیز (1382). فرهنگ‌شناسی: ‌گفتارهایی در زمینه فرهنگ و تمدن (چاپ دوم). تهران: قطره.
داوری اردکانی، رضا (1384). سنت و تجدد (چاپ اول). تهران: نشر ساقی.
دو کوستر، میشل (1381)، فرهنگ‌پذیری (مترجم: بهروز منتظمی). در: مسائل و چشم‌اندازهای فرهنگ: گزیده مقالات مجله فرهنگ و زندگی(1348-1356)، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و اندیشه اسلامی.
آشوری، داریوش (1381). چند تعریف از فرهنگ (مترجم: ثریا شیبانی). در: مسائل و چشم‌اندازهای فرهنگ: گزیده مقالات مجله فرهنگ و زندگی(1348-1356)، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و اندیشه اسلامی.
صالحی امیری، سیدرضا (1386). مفاهیم و نظریه‌های فرهنگی. تهران: ققنوس.
صفی‌نژاد، جواد (1368). بنه: نظام‌های زراعتی سنتی در ایران. تهران: امیرکبیر.
صفی‌نژاد، جواد (1369). نظام‌های آبیاری سنتی در ایران. مشهد: آستان قدس رضوی.
فرهادی، مرتضی (1367). گونه‌شناسی‌ یاری‌گری‌ها و تعاونی‌های سنتی‌ در ایران‌. پژوهشنامة‌ علوم‌ انسانی و اجتماعی، 29، 13-60.
فرهادی، مرتضی (1370). واره‌، گمنام‌ و بی‌آوازه‌ با صد نام‌ و آوازه‌ (رساله‌ای‌ در باب‌ تاریخ‌ نوعی‌ تعاونی‌ کهن‌ و زنانه‌). نامة‌ علوم‌ اجتماعی‌، 2(0)، 227-203.
فرهادی، مرتضی (1372) کبوترخانه‌های‌ ایران‌، اعجاز معماری‌ و خلاقیت‌ در کار کشاورزی. ایران‌ زمین‌، 2 (3 و 4)، 70-45.
فکوهی، ناصر (1381). تاریخ اندیشه‌ها و نظریات انسان‌شناسی. تهران: نی.
فوکویاما، فرانسیس (1383)، سرمایه اجتماعی. در: ساموئل هانتینگتون، لارنس هریسون، اهمیت فرهنگ (مترجم: انجمن توسعه مدیریت ایران). تهران: امیرکبیر.
کوش، دنی (1381). مفهوم فرهنگ در علوم اجتماعی. تهران: سروش.
گلیزر، ناتان (1383). فرهنگی از هم پاشیده. در: ساموئل هانتینگتون و اچ لارنس، اهمیت فرهنگ (مترجم: انجمن توسعه مدیریت ایران). تهران: امیرکبیر.
لاندس، دیوید (1383). سرمایه اجتماعی. در: ساموئل هانتینگتون و اچ لارنس، اهمیت فرهنگ (مترجم: انجمن توسعه مدیریت ایران). تهران: امیرکبیر.
ماحوزی، رضا (1392). تحلیلی فلسفی از منشأ فرهنگ و امکان تغییر و برنامه‌ریزی برای آن. فصلنامه تأملات فلسفی، 3(9)، 118-99.
مالینوفسکی، برونیسلاو (1379). نظریه‌ای علمی درباره فرهنگ (مترجم: عبدالحمید زرین‌قلم). تهران: گام نو.
هریسون، لارنس (1383). فرهنگ، در: ساموئل هانتینگتون و اچ لارنس، اهمیت فرهنگ (مترجم: انجمن توسعه مدیریت ایران). تهران: امیرکبیر.
Escobar, A. (2011). Encountering development: the making and unmaking of the third world. Princeton NJ: Princeton University Press.
Edelman, M., & Haugerud, A. (2005). The anthropology of development and globalization: from classical political economy to contemporary neoliberalism. Malden, Mass: Blackwell Pub.
Eriksen, T. H. (2001). Small places, large issues: An introduction to social and cultural anthropology. London: Pluto Press.
Geertz, C. (1995). After the fact: Two countries, four decades, one anthropologist. Harvard University Press.
González, R. J. (2004). Anthropologists in public sphere. University of Texas Press.
Hastrup, K. (Ed.) (1992). Other histories. London: Routledge.
Strang, V. (2009). What anthropologists Do? Oxford: Berg.
Taylor, E. B. (1871). The Primitive Culture. Reinwald: Paris.
 
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

  • تاریخ دریافت 24 فروردین 1400
  • تاریخ بازنگری 21 تیر 1400
  • تاریخ پذیرش 30 مرداد 1400