فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران

فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران

شکستن حریم زندگی در جنگ: تجربه زیسته ساکنان یک مجتمع مسکونی در جنگ دوازده‌‌روزه

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار علوم سیاسی، گروه مطالعات آینده علم و فناوری، مؤسسه تحقیقات سیاست علمی کشور، تهران، ایران
2 دانش‌آموخته دکتری جامعه‌شناسی، کارشناس پژوهشی مؤسسه تحقیقات سیاست علمی کشور، تهران، ایران
چکیده
جنگ‌ها افزون بر تخریب‌های کالبدی، لایه‌های عمیقی از زندگی اجتماعی غیرنظامیان را دگرگون می‌کنند. یکی از ابعاد کمتر توجه‌شده، تأثیر خشونت نظامی بر فضای سکونت و حریم زندگی روزمره است. خانه در تجربه انسانی، مکان شکل‌گیری احساس امنیت، هویت، استمرار زندگی و روابط اجتماعی است. چنین حمله‌ای تجربه زیسته ساکنان از امنیت، مکان و زندگی روزمره را بنیادین دگرگون می‌سازد. هدف، بررسی این تجربه در یک مجتمع مسکونی طی جنگ دوازده‌روزه و تحلیل پیامدهای اجتماعی و معنایی آن برای حریم زندگی و سکونت است. این مطالعه با روش کیفی پدیدارشناسی تفسیری و مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۱۵ ساکن انجام شد. یافته‌ها نشان می‌دهد حمله به فضای سکونت غیرنظامیان، صرفاً به تخریب فیزیکی محدود نمی‌شود، بلکه به شکستن حریم زندگی، تضعیف امنیت و دگرگونی معنای خانه می‌انجامد. این وضعیت با گسست در تداوم زمانی تجربه زندگی و شکل‌گیری همبستگی تازه‌ای میان ساکنان همراه است. بر اساس یافته‌ها، مفهوم «شکستن حریم زندگی» وضعیتی را توصیف می‌کند که فضای زندگی غیرنظامیان به عرصه خشونت نظامی تبدیل شده و مرز میان فضای امن سکونت و میدان منازعه فرو می‌ریزد. این یافته‌ها بر اهمیت توجه به پیامدهای اجتماعی جنگ در فضاهای مسکونی و ضرورت حفاظت از حریم زندگی غیرنظامیان در درگیری‌های مسلحانه تأکید می‌کنند.

کلیدواژه‌ها

دانشور، هانیه؛ کرمی، محمدتقی؛ و ذکایی، محمدسعید (1402). روایتی زنانه از جنگ ایران و عراق؛ تجربیات زیسته زنان خوزستانی ساکن در «شهرک شهید بهشتی مشهد». مطالعات فرهنگی و ارتباطات، 19(27)، 146-119. https://doi.org/10.22034/jcsc.2022.548078.2536
خرمشاهی، نادر؛ و محمودی، مهنوش (۱۳۹۶). جنگ، خانه، معماری: نمونه موردی خانه‌های شهر دزفول. در مجموعه مقالات کنفرانس پژوهش‌های معماری و شهرسازی اسلامی و تاریخی ایران.
قدیمی، اکرم (۱۳۸۰.)  زن، مشارکت و توسعه. تهران: انتشارات جهان اجتماعی.
فرزبد، محمدمهدی؛ و جانعلی‌زاده، حیدر (۱۳۹۷). حافظه جمعی نسل‌ها از جنگ هشت‌ساله ایران و عراق. مطالعات جامعه‌شناختی،  ۱۴)۵۰(، ۳۵–۵۸.
Aldrich, D. P. (2012). Building resilience: Social capital in post-disaster recovery. University of Chicago Press. 
Calder, A. (1992). The myth of the Blitz. Pimlico. 
Campbell, J., & Adams, D. (2009). After the storm: Community and place reconstruction. University of Texas Press.
Erikson, K. T. (1994). A new species of trouble: The making of ecological disasters. Yale University Press. 
Fullilove, M. T. (2016). Psychogeography of disaster: Trauma, place, and reconstruction. Oxford University Press.
Giddens, A. (1991). Modernity and self-identity: Self and society in the late modern age. Stanford University Press. 
Hobfoll, S. E. (2007). The influence of culture, community, and the nested-self in the stress process: Advancing conservation of resources theory. Applied Psychology: An International Review, 56(2), 227–243. https://doi.org/10.1111/j.1464-0597.2007.00275.x 
Hobfoll, S. E., Watson, P., Bell, C. C., Bryant, R. A., Brymer, M. J., Friedman, M. J., Friedman, M., Gersons, B. P. R., de Jong, J. T. V. M., Layne, C. M., Maguen, S., Neria, Y., Norwood, A. E., Pynoos, R. S., Reissman, D., Ruzek, J. I., Shalev, A. Y., Solomon, Z., Steinberg, A. M., & Ursano, R. J. (2007). Five essential elements of immediate and mid-term mass trauma intervention: Empirical evidence. Psychiatry, 70(4), 283–315. https://doi.org/10.1521/psyc.2007.70.4.283
Huyssen, A. (2003). Present pasts: Urban palimpsests and the politics of memory. Stanford University Press. 
International Committee of the Red Cross. (2015). International humanitarian law and the challenges of contemporary armed conflicts. Geneva: ICRC.
Kaldor, M. (2012). New and old wars: Organized violence in a global era (3rd ed.). Cambridge: Polity Press.
Lefebvre, H. (2014). The production of space (1991). In The people, place, and space reader (pp. 289-293). Routledge.
Maček, M. (2014). City in the shadow: War, memory, and urban experience. University of Pennsylvania Press. 
Nora, P. (1989). Between memory and history: Les lieux de mémoire. Representations, 26, 7–24. https://doi.org/10.2307/2928520 
Pfefferbaum, B., & North, C. S. (2013). Children and families in the context of disasters: Implications for preparedness and response. Family & Community Health, 36(1), 3–13. https://doi.org/10.1097/FCH.0b013e318275b74f 
Pfefferbaum, B., Jacobs, A. K., Van Horn, R. L., Houston, J. B., & North, C. S. (2013). Supporting children in the context of disasters and terrorism. Current Psychiatry Reports, 15(7), 362. https://doi.org/10.1007/s11920-013-0362-7
Putnam, R. D. (2000). Bowling alone: The collapse and revival of American community. Princeton University Press. 
Relph, E. (1976). Place and placelessness (Vol. 67, p. 45). London: Pion.
Smith, J. A., Flowers, P., & Larkin, M. (2021). Interpretative phenomenological analysis: Theory, method and research. SAGE.
Sontag, S. (2003). Regarding the pain of others. Farrar, Straus and Giroux. 
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

  • تاریخ دریافت 28 اردیبهشت 1405
  • تاریخ بازنگری 01 مرداد 1405
  • تاریخ پذیرش 12 مرداد 1405