تأویل کارکردشناختی فضاهای عمومی محله‌ای از منظر هویت نمونة موردی: محلة نازی‌آباد و مهران تهران

نوع مقاله: مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار دانشکدة هنر و معماری، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات تهران

2 دان شآموختة کارشناسی ارشد طراحی و برنام هریزی شهری، دانشگاه آزاد اسلامى

3 دانشجوی دکتری شهرسازی، دانشکدة هنر و معمارى، دانشگاهآ زادا سلامی، واحد علوم و تحقیقات تهران

چکیده

در مطالعة شهر ایرانی، محلات همواره یکی از قدیمی‌ترین و پایه­ای­ترین عوامل ساختاری شهرها به‌شمار می­رفتند که در مقام ابژه­ای قابل‌تأمل و به دور از نگاهی نوستالژیک، از ویژگی‌های تکامل‌یافته­ای برخوردار بودند. از مصادیق­ این تکامل‌یافتگی که خود نیازمند مداقة مفصل است، می­توان به وجود طیفی از فضاهای عمومی ـ از مشترک میان چند خانوار تا مشترک میان تمامی ساکنان محله ـ اشاره کرد که زمینة بسط و رونق تعاملات اجتماعی در سطوح مختلف محله را فراهم می­کردند.
با آغاز دورة شهرنشینی فزاینده از اوایل دهة 1340، شهر ایرانی با تغییرات معناداری در کمیت و کیفیت فضاهای عمومی خود مواجه شد. از‌این‌رو و در مقایسه با کارکرد و اهمیت این فضاها، نوشتار تلاش دارد تا روشنگری را در خصوص کارکرد فضاهای عمومی در پشتیبانی از هویت محلات شهری ایجاد کند. به این منظور دو محلة «نازی­آباد» و «مهران» که وجوه مشترکی از منظر سال­های شکل­گیری و طبقة اجتماعی ساکن، و وجوه افتراقی در سازمان فضایی و کمیت و کیفیت فضاهای عمومی خود دارند، مورد مطالعة تطبیقی قرار گرفتند.
در تبیین چارچوب نظری پژوهش از نظرات و آرای صاحب‌نظرانی چون راپاپورت[1]، رالف[2]، کارمونا[3]، لینچ[4] و گِل[5] بهره گرفته شد. همچنین در انتخاب روش تحقیق، با توجه به ماهیت پژوهش که معنای خود را وام‌دار مجموعه‌عوامل چندبعدی است، از تلفیق دو روش کمّی و کیفی بهره گرفته شد.
نتایج پژوهش برآمده از خلال پرسشگری­ها و مصاحبه­های عمیق، نشان از نقش بسزای فضاهای عمومی در تولید و پشتیبانی از معیارهای برسازندة هویت در محلات شهری دارد.





[1]. Rapoport


[2]. Ralph


[3]. Carmona


[4]. Lynch


[5]. Gehl

کلیدواژه‌ها


Ardrey, R. (1967). The Territorial Imperative: a Personal Inquiry into the Animal Origins of Property and Nation. London: Collins.

Auge, M. (1387 [2008 A.D.]). Nāmakānhā: darāmadi bar ensānšenāsi-ye super modernite. (Persian translation of Non-places introduction to an anathropology of supermodernity ). translated by Farhumand, M. Tehrān: Entešārāt-e Daftar-e pažuhešhā-ye farhangi.

Brehm, J. M., Eisenhauer B. W. and Kranich, R. S. (2006). Community Attachments As Predictors of Local Environmental Concern. American Behavioral Scientist. 50 (1) 142-165.

Bridge, G. (2002). TheNeighborhood and Social Networks. CNR Paper 4, ESRC Centre Neighborhood Research

Carmona, M. & Tiesdell, S. (Eds) (2007). Urban Design Reader. Uk: Architectural Press.

Carmona, M., Health, T., OC, T. & Tiesdell, S. (2003). Public Spaces_ Urban

Dāvudpur, Z. (1384 [2005 A.D.]). Sor'at-e tahavvolāt-e šahri va mas΄ale-ye hoviyat. FaslnāmE-ye ābādi. 13, 13-22.

De vaus, D. A. (1388 [2005 A.D.]).  Peymāyeš dar tahqiqāt-e ejtema'i. (Persian translation of Surveys in social research). Translated by: Nāyebi, H. Tehrān: Entešārāt-e Ney,.

Gehl Architects Aps. (2003). Public Space And Public Life. South Astralian Government: Planning Sa.

Hesamian, F., Etemad, G. & Haeri, M.R. (2004). Urbanization In Iran. Tehran: Agah Publication, (In Persian)

Hummon, D. H. (1992). Community At Tachment: Local Sentiment And Sense Of Place. In Altman, I. & Low, S. M. (Eds). Place Attachment. Newyork, Plenum

Jarvis, R. (1980). Urban Environments As Visual Art Or Social Setting. Town Planning Review, 51, pp. 50–66. Liverpool University Press.

Kasarda, J.D., And Janowitz, M. (1974). Community Attachment In Mas Ssociety. American Sociological Review, 39, 328-339.

Mājedi, H., & Saeede Zarābādi, Z.S. (1389 [2010 A.D.]). Šahr-e nešāndār be masābeh-e šahr-e zaminegarā. Faslnāme-ye tahqiqāt-e farhangi. 11, 1-3.

Mansoor Rezaee, M. & Esmaily, Sh. (2010). Transformation Of Public Space Leads To Transformation Of Neighborhood Identity. 14th Iphs Conference. Itu Urban Environmental Planning And Research Center.

Mansur Rezāee, M.,  Modiri, Ā., & rafi΄iyān, M. (1390 [2011 A.D.]). Raveši barāye tahlil-e xasisehā-ye bāhamsetāni dar nezām-e mahallāt-e šahri. Faslnāme-ye me'māri va šahrsāzi. 10, 69-89.

Norberg-Shulz, Ch. (1389 [2010 A.D.]). Ruh-e makān be su-ye padidār šenāsi-ye me'māri. (Persian translation of  Genius loci: towards a phenomenology of architecture). Translated by: Širāzi, M.R. Tehrān: Entešārāt-e Roxdād-e no.

Piruzān, P. (1384 [2005 A.D.]). Hoviyat-e šahrhā, ghoghā-ye besyār barāye mafhumi pičide. Faslnāme-ye ābādi. 13, 6-9.

Rabbāni, R. (1381 [2001A.D.]). Jāme'e šenāsi-ye šahri. Tehrān: Entešārāt-e Samt.

Ralph, E. (1976). On The Identity Of Places. In Relph, E. (1976). Place And Placelessness,Pion, London, 44–62.

Rapoport, A. (1999). Spatial Organization And Built Environment, In, Ingold, T. (1999). Companion Encyclopedia Of Anthropology. London, Newyork, Routledge, 460-502.

Robertson D., Smyth, J. & Mcintosh, I. (2008). Neighborhood Identity People, Time And Place. Joseph Rowntree Foundation

Robertson, D., Smyth, J. & Mcintosh, I. (2008). Neighbourhood Identity, People, Time And Place. Stirling University.

Spaces : The Dimensions of Urban Design. Uk: Architectural Press

Tibbalds, F. (1992). Places Matter Most, In Tibbalds, F. (1992). Making People-Friendly Towns: Improving The Public Environment In Towns And Cities. Longman, Harlow.

Valera, Sergi. (1997). Public Space And Social Identity. University De Barcelona.