فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران

فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران

تجربۀ مصرف شبکه‌های اجتماعی (مورد مطالعه: شبکۀ اجتماعی «بی‌تاک»)

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه جامعه شناسی دانشگاه کردستان
2 استادیار گروه جامعه شناسی دانشگاه کردستان
3 کارشناس ارشد جامعه شناسی دانشگاه کردستان
چکیده
بی‌تاک یک شبکۀ اجتماعیِ دسترس­پذیر از طریق تلفن همراه است که طیف وسیعی از کاربران را به خود جلب کرده است. محوریت­یافتن شبکه­های اجتماعی در زندگی روزمره، به‌ویژه در میان نسل نوجوان و جوان، سبب نوعی دگردیسی پایه­ای در فرایندهای هویت­یابی، معناسازی و به‌طور خاص در فرم و محتوای ارتباط شده است. این جستار، تحقیقی است دربارۀ کاربران شبکۀ بی‌تاک، تعامل­ها و فعالیت­ها و تجارب آنها در این فضای مجازی، و احساس­ها، لذت­ها، معناها و نگرش­هایی که از قِبَل حضور در این شبکه عایدشان می­شود. پژوهش به­شیوۀ کیفی انجام شده است. کاربران شبکۀ اجتماعیِ بی‌تاک نمونه­های مورد مطالعۀ هستند که از میان دانشجویان دانشگاه کردستان انتخاب شده­اند. برای انتخاب نمونه­ها از شیوۀ نمونه­گیری باز استفادع شده است. فن گردآوری داده­ها مشاهدۀ مستقیم فضای درون شبکه و مصاحبۀ نیمه­ساخت­یافته با کاربران و روش تحلیل داده­ها، نظریۀ زمینه­ای است. نتایج تحقیق نشان می­دهد که شرایط/ زمینه­هایی همچون «پیگیری علایق واقعی در دنیای غیر واقعی» و «بازنمایی خواست­ها/ صداها در فضای مجازی» ورود و مشارکت کاربران در شبکۀ بی‌تاک را آسان‌تر می­کنند؛ و عامل «دسترس­پذیری آنی» همچون شرطی مداخله­گر این مشارکت را تشدید می­کند. مشارکت و فعالیت کاربران در این شبکه، ضمن تغییر تعامل‌های اجتماعیِ پیشین آنها در جهان واقعی، به شکل‌گیری فرم­های نوین تعامل و ارتباط می­انجامد که «نمایش هویت ساختگی»، «تجربۀ فضایی کارناوالی»، «سواد حبابی» و «زمان/ مکان­زدایی از ارتباط» برجسته­ترین خصایل این اَشکال نوین ارتباطند. این مشارکت/ فعالیت همچنین واجد پیامدهایی چون «اعتیاد مجازی» و «جمع­گرایی مجازی» در زندگی روزمرۀ کاربران است که خود به تغییر فرایندهای کسب معنا و هویت در حیات اجتماعی آنها دامن می­زند. می­توان گفت حاصل مشارکت/ فعالیت کاربران در این شبکه، در کل، ورود به نوعی «ارتباط ایماژمحور و شبیه­سازی­شده» است که تفاوت­هایی بنیادین با تعامل­های واقعیِ جهان خارج دارد. تجربۀ ارتباط در اینجا دیگر آن تجربۀ واجد اصالت، غنا و سرزندگی نیست بلکه آنی، ساختگی و فاقد توان حیات‌بخشی است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


آگامبن، جورجو (1387). والتر بنیامین در برابر کارل اشمیت (مترجم جواد گنجی)، در قانون و خشونت،گزینش و ویرایش مراد فرهادپور و امید مهرگان، تهران: نشر رخداد نو.  
ابراهیم­آبادی، حسین (1388). الگوی استفاده از اینترنت: محیط یادگیری و بافت اجتماعی. فصلنامهٔ تحقیقات فرهنگی، 2(3)، 118-97.
استراوس، انسلم؛ کربین، جولیت (1390). مبانی پژوهش کیفی، (مترجم ابراهیم افشار). تهران: نشر نی.
بنت، اندی (1386)، فرهنگ و زندگی روزمره، (مترجم لیلا جوافشانی و حسن چاوشیان). تهران: اختران.
بخشی، بهاره و همکاران (1392). «نقش و کارکرد شبکه­­های اجتماعی (مطالعه موردی شبکۀ اجتماعی کفه­مام، شبکه­ای برای مادران و کودکان). پژوهش­نامه زنان، (2)، 59-37.
بودریار، ژان (1383). گسترش تکنولوژی و تعمیق فضای مجازی. سیاحت غرب، (16)، 18ـ16.
تومی، ا. (1383). جامعۀ دانایی و پرسش­های پژوهشی آینده، (مترجم اسماعیل یزدان­پور). تهران: مرکز پژوهش­های ارتباطات.
جهانگرد، اسفندیار (1391). برآورد اثرهای اقتصادی شبکه­ای سیستم تلفن همراه اول در تهران. تحقیقات اقتصادی، 47 (4)، 1-18.  
خواجه­نوری، بیژن و همکاران (1393). تأثیرات کاربرد اینترنت بر هویت ملی، مطالعۀ موردی دانشجویان دانشگاه شیراز». فصلنامه علوم اجتماعی دانشگاه آزاد اسلامی- واحد شوشتر، 254-235.
ذکایی، محمدسعید (1386). فرهنگ جوانان و تلفن همراه. فصلنامهٔ تحقیقات فرهنگی ایران، 2(3)، 152-119.
رابرتسون، رولند (1388). جهان‌ـ‌محلی­شدن: زمان‌ـ‌فضا و همگونی‌ـ‌ناهمگونی، (مترجم مراد فرهادپور). ارغنون، (24)، 238-211.
رفعت­جاه، مریم؛ شکوری، علی (1387). اینترنت و هویت اجتماعی. رسانه، (5)، 5-2.
سبحانی­نژاد، مهدی و فتحی، کورش (1388). راهکارهای توسعه و بکارگیری فناوری اطلاعات و ارتباطات در مدارس، مطالعات روانشناسی تربیتی،6 (9)، 29-56
سعیدی، رحمان؛ کیا، علی­اصغر (1385)، نقش جهانی­شدن و رسانه­ها در هویت فرهنگی. تهران: انتشارات خجسته.
شاهنوشی، مجتبی؛ تاجی، محمدرضا (1391). تأثیر شبکه­های اجتماعی بر سبک زندگی جوانان در شهرستان شهرکرد. مطالعات ملی، (51)، 112-91.
شهابی، محمود؛ بیات، قدسی (1391). شبکه­های اجتماعیِ مجازی و کاربران جوان: از تداوم زندگی واقعی تا تجربۀ جهان­وطنی. فصلنامۀ مجلس و راهبرد، (69)، 180-151.
صادقیان، عفت (1389). تأثیر اینترنت بر کودکان و نوجوانان. مجله الکترونیکی نما، (4).
عدلی­پور، صمد؛ قاسمی، وحید؛ میرمحمدتبار، سیداحمد (1393). تأثیر شبکۀ اجتماعی فیس­بوک بر هویت فرهنگی جوانان شهر اصفهان. فصلنامهٔ تحقیقات فرهنگی، 7(1) 28-1.
فاضلی، نعمت­الله (1391). مصرف فرهنگی اینترنت و شکل­نگرفتن هویت مجازی (مردم­نگاری دانشجویان سه دانشکده ادبیات، عمران، معماری). مطالعات فرهنگ ارتباطات، سال سیزدهم، ش 19.
فلیک، اووه (1387). درآمدی بر تحقیق کیفی،(مترجم هادی جلیلی). تهران: نشر نی.
کازنو، ژان (1370). جامعه­شناسی وسایل ارتباط جمعی، (مترجم ساروخانی و محسنی). تهران: اطلاعات.
کاستلز، مانوئل (1385). عصر اطلاعات، پایان هزاره، (مترجم احد علیقلیان و افشین خاکباز). ج3. تهران: طرح نو.
گاردینر، مایکل (1381). تخیل معمولی باختین، (مترجم یوسف اباذری). ارغنون، (20)، 66ـ32.
گیدنز، آنتونی (1388). پیامدهای مدرنیته، (مترجم محسن ثلاثی). تهران: نشر مرکز.
واترز، مالکوم (1379). جهانی­شدن، (مترجم اسماعیل مردانی­کیوی و سیاوش مریدی). تهران: سازمان مدیریت صنعتی.
هال، استوارت (1388). هویت قدیم و جدید، قومیت­های قدیم و جدید، (مترجم شهریار وقفی­پور). ارغنون، (24)، 352-319.
هریس، دیوید (1392). مفاهیم کلیدی در مطالعات فراغت، (مترجم محمدسعید ذکایی و سنا چاوشیان). تهران: انتشارات تیسا.
 Aguayo, Angela, J. (2011). New media and activism. Encyclopedia of Social Movement Media, (ed. John D. H. Downing). London: Sage.
Bakhtin, M. (1984). Problems of Dostoevsky’s Poetics, trans. C. Emerson. Manchester: Manchester University Press.
Bassett, Caroline (1997). Virtually Gendered: Life in an Online world. in K. Gelder and S. Thornton (eds.) The Subcultures Reader. London: Routledge.
Boyd, D. M.; Ellison, N. B. (2007). Social Networks Sites: Definition, History and Scholarship. Journal of Computer-Mediated Communication, 13 (1), 210- 230.
Chaney, David (1994). The Cultural Turn: Scene Setting Essays on Contemporary Cultural History. London: Routledge.
Stevenson, Nick (1995). Understanding Media Cultures. London: Sage.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

  • تاریخ دریافت 04 دی 1394
  • تاریخ بازنگری 30 فروردین 1395
  • تاریخ پذیرش 13 تیر 1395