فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران

فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران

مطالعه تجربه اسارت در جنگ ایران و عراق؛ بررسی رمان‌های «من زنده‌ام» و «حکایت زمستان» با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان
منصور طبیعی 1
مریم هاشم پور صادقیان 2
آزاده هوشیار 3
1 استادیار جامعه‌شناسی، دانشکده اقتصاد مدیریت علوم اجتماعی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران.
2 دانشجوی دکترای جامعه‌شناسی، دانشکده اقتصاد مدیریت علوم اجتماعی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران.
3 دانشجوی کارشناسی ارشد جامعه‌شناسی، دانشکده اقتصاد مدیریت علوم اجتماعی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران.
10.22631/jicr.2017.972.1805
چکیده
تجاوز سراسری ارتش رژیم عراق از زمین، هوا و دریا به جمهوری اسلامی ایران در 31 شهریور 1359 حادثه مهمی است که بررسی ابعاد آن برای نسل حاضر و آینده دارای اهمیت فراوانی است. یکی از پیامدهای بسیاری از جنگ‌ها ازجمله جنگ ایران و عراق، بُعد اسارت است. هدف مقاله حاضر بررسی این پیامد جنگ هشت‌ساله بین دو کشور ایران و عراق است. این مقاله هم از زاویه تجربه‌های زنانه و هم تجربه‌های مردانه به مقولۀ اسارت نگریسته است. در این راستا با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی و مبتنی‌بر رویکرد عرفی، دو مجموعه خاطرات دوران اسارت با عنوان «من زنده‌ام» ـ‌خاطرات دوران اسارت معصومه آباد‌ـ و «حکایت زمستان» ـ‌خاطرات دوران اسارت عباس حسین‌مردی‌ـ بررسی شده است و در ادامه، مفاهیم، مقوله‌های فرعی و درنهایت، مقوله‌های اصلی، برگرفته شده است. نتایج به‌دست‌آمده در این مقاله نشان می‌دهد که اسارت برای اسیران ایرانی تا حد زیادی به‌عنوان ادامۀ مقاومت و مبارزه تعریف شده بود، اما به‌طور خاص، تجربه‌های این زنان و مردان، ذیل 16 مقوله فرعی قابل‌تقسیم‌بندی است که با تحلیل و جمع‌بندی در قالب 6 مقوله اصلی تعریف می‌شوند که عبارتند از: تعارض مکانی، خشونت، عوارض جسمانی، تجربه‌های روانی، سازوکار‌های مقابله با بحران، و سیاست‌های خصمانه.
کلیدواژه‌ها
خشونت
مقاومت
آزادی

موضوعات

آباد، معصومه (1393). من زنده‌ام (مترجم: علی گنجیان‌خناری، مسعود اسعدی). تهران: بروج.
ایمان، محمدتقی و نوشادی، محمدرضا (1390). تحلیل محتوای کیفی، پژوهش، 2، 44-15.
بهرامی احسان، هادی؛ و دادستان، پریزخ (1378). روان‌شناسی اسارت: شرایط کنونی و دورنمای آتی، مجله مدرس علوم انسانی، 2، 96-85.
پرستش، شهرام؛ و جان‌نثاری، عباس (1390). روایت جنگ ایران و عراق در رمان. فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران، 4(2)، 56-21. doi: 10.7508/ijcr.2011.14.002
جمشیدی‌‌ها، غلامرضا؛ و حمیدی، نفیسه (1386). تجربه زنانه از جنگ، زن در توسعه و سیاست، 5 (2)، 108-81.
حسنی، علی‌اکبر (1369). حقوق اسیران جنگی(2)؛ انگیزه‌های پیدایش اسارت. درس‌هایی از مکتب اسلام، 2، 42-36.
ضیایی بیگدلی، محمدرضا (1366). حقوق جنگ و رفتار با اسیران جنگی. مجله حقوق بین‌المللی، 8، 188-157.
عاکف، سعید (1388). حکایت زمستان (چاپ هفدهم). مشهد: انتشارات ملک اعظم.
فلاح، نسرین (1392). تجربه دوگانه زنان از جنگ. فصلنامه ادبیات پایداری، 5(9)، 264-239.
کرمی‌نیا، رضا؛ سلیمی، سیدحسن؛ و مجدیان، محمد (1386). بررسی افسردگی در گروهی از اسرای جنگ تحمیلی عراق علیه ایران، فصلنامه طب نظامی، 3، 187-179.
گنجی، فروزان (1381). بررسی وضعیت بیماری‌ها در آزادگان استان چهارمحال و بختیاری قبل و بعد از اسارت. فصلنامه طب نظامی، 3، 173-169.
موحد مجد، مجید.؛ نیک‌نجات، زینب؛ و عباسی شوازی، محمدتقی (1394). بازنمایی مناسک محرم در رسانه‌های غرب؛ تحلیل نشانه‌شناختی عکس‌های پایگاه عکاسی توتالی کول پیکس با موضوع محرم و عاشورا، فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران، 3، 59-31. doi: 10.7508/ijcr.2015.31.002
میرزایی، خلیل (1388). پژوهش، پژوهشگری و پژوهش‌نامه نویسی. تهران: جامعه‌شناسان.
Duhaime's Law Dictionary, (n.d.). Prisoner of War. Retrieved from http://www.duhaime.org/LegalDictionary/P/PrisonerofWar.aspx
Horn, K. (2011). “Stalag Happy”: South African Prisoners of War during World War Two (1939–1945) and their Experience and Use of Humour. South African Historical Journal, 63(4), 537–552. doi:10.1080/02582473.2011.627374
Hsieh, H.-F., & Shannon, S. E. (2005). Three Approaches to Qualitative Content Analysis. Qualitative Health Research, 15(9), 1277–1288. doi:10.1177/1049732305276687
Hunt, S. C., Orsborn, M., Checkoway, H., Biggs, M. L., McFall, M., & Takaro, T. K. (2008). Later life disability status following incarceration as a prisoner of war. Military Medicine, 173(7), 613–618. doi:10.7205/milmed.173.7.613
Jacques, J. (2016). Where nothing happened. Social & Legal Studies, 26(2), 230–248. doi:10.1177/0964663916661875
King, D. W., King, L. A., Park, C. L., Lee, L. O., Pless Kaiser, A., Spiro, A., … Keane, T. M. (2014). Positive adjustment among American repatriated prisoners of the Vietnam War. Clinical Psychological Science, 3(6), 861–876. doi:10.1177/2167702614554448
Maiocco, G., & Smith, M. J. (2016). The experience of women veterans coming back from war. Archives of Psychiatric Nursing, 30(3), 393-399. doi: 10.1016/j.apnu.2016.01.008
Mattocks, K.M., Haskell, S.G., Krebs, E.E., Justice, A.C., Yano, E.M., & Brandt C. (2012). women at war: Understanding how women veterans cope with combat and military sexual trauma. Social Science & Medicine, 74(4), 537-545.  doi: 10.1016/j.socscimed.2011.10.039
Muzaini, H., & Yeoh, B.S.A. (2005). Reading representations of women’s war experiences in the Changi Chapel and Museum, Singapore. Geoforum, 36 (4), 45-476. doi: 10.1016/j.geoforum.2004.07.011
Nincic, M., & Nincic, D. J. (2002). Race, gender, and war. Journal of Peace Research. 39(5) 547-568.  doi: 10.1177/0022343302039005003
Solomon, Z., Tsura, N., Levinb, Y., Uzielc, O., Lahavc, M., & Ohryd, A. (2017). The implications of war captivity and long-term psychopathology trajectories for telomere length. Psychoneuroendocrinology, 81, 122-128.     doi: 10.1016/j.psyneuen.2017.04.004
Tuck, H., & John, J. (2005). Medical management of Iraqi enemy prisoners of war during pperation telic. Journal of Military Medicine, 170, 177-182. doi: 10.7205/MILMED.170.3.177
Ursano, R. J., & Rudell, J. (1995). The prisoner of war. In: War Psychiatry (pp: 455-431). Virgins, United States: Office of the Surgeon General at TMM Publications. (Original work published in 1990)
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.
فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران
دوره 10، شماره 2 - شماره پیاپی 38
پیاپی 38
تابستان 1396
صفحه 1-30

  • تاریخ دریافت 11 اردیبهشت 1395
  • تاریخ بازنگری 16 مرداد 1396
  • تاریخ پذیرش 27 خرداد 1396