نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای جامعه‌شناسی، دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه پیام نور.

2 استاد مدیریت استراتژیک، دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه پیام نور.

3 استادیار جامعه‌شناسی، دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی، تهران، ایران.

4 دانشیار جامعه‌شناسی توسعه، علوم اجتماعی، پیام نور.

چکیده

گرویدن تعداد چشمگیری از مردم شهر تبریز به مجموعه معنویت‌گرای نوپدید که در این مطالعه «مجموعه میم» نامیده شده است، حاکی از وجود جریان فرهنگی‌ـ‌اجتماعی‌ای است که این مطالعه در پی دستیابی به عوامل مؤثر بر آن است. روش پژوهش مقاله، کیفی با تکنیک نظریۀ پهنه‌محور بوده و داده‌ها از طریق پرسش‌نامه نیمه‌ساخت‌یافته با مصاحبه عمیق از چهارده نفر از گروندگان، جمع‌آوری و تحلیل شده است. نتایج به‌دست‌آمده از تحلیل یافته‌ها، الگوی پارادایمی را در دو مرحله تشکیل می‌دهد که ابعاد آن همراه با مهم‌ترین عناصر تشکیل‌دهندۀ آن‌ها عبارتند از: الف‌ـ‌ علل مقدم: تنش‌های زندگی دینی در عصر مدرن، عدم مقبولیت فرهنگ دینی سنتی، قطع وابستگی‌های عاطفی؛ ب) شرایط علی: نیاز معنوی و بحران معرفتی، بیماری جسمی و روانی؛ ج) پدیده مرکزی1 و زمینۀ آن: احساس دردمندی با محتوای متفاوت از نظر شدت، استمرار و تنوع؛ د) شرایط مداخله‌گر1: عدم مقبولیت فرهنگ دینی؛ ﻫ) راهبرد1: رجوع به منابع دینی سنتی، درمان پزشکی، روانپزشکی، مشاوره، ورزش؛ و) پیامد1: ناکارآمدی راهبرد اولیه و تداوم دردمندی؛ ﻫ) پدیدۀ مرکزی2: احساس دردمندی همراه با درماندگی؛ ز) شرایط مداخله‌گر2: نظام ارزشی؛ جامعه‌پذیری دینی و ناهمنوایی با فرهنگ دینی، همنوایی مجموعه با فرهنگ کل، تازگی نگرش و مقبولیت شیوۀ تبیین مجموعه میم، گزارش از شواهد عینی کارآمدی و اثربخشی، شرایط عضوگیری، کمیت و کیفیت شبکه ارتباطی با اعضای مجموعه؛ ح) راهبرد2: انتخاب روش مجموعه میم که پیامد آن نوگروی با دو جهت‌گیری ابزاری و غایی است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

کلاهی، محمدرضا (1390).دینداری و جهانی‌شدن. فصلنامۀ مطالعات فرهنگی و ارتباطات، 7(24)،  94-65.
محدثی ‌گیلوایی، حسن (1395) «جریان‌های دینی و معنوی بدیع: بررسی و نقد رویکردهای تبیینی،‌ جهت‌گیری‌های هنجارین و راهبردهای عملی». در غلامرضا غفاری؛ محمدرضا جوادی یگانه،‌ مجموعة مقالات گزارش وضعیت اجتماعی کشور (‌جلد دوم،  چاپ اول). تهران: شورای اجتماعی کشور، پژوهشکدة مطالعات فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم، ‌تحقیقات و فنآوری.
مرجایی، سیدهادی (1380). بررسی اعتقادات دینی و جهت‌گیری سکولاریستی و بنیادگرایی در بین جوانان دانشگاهی. نامه پژوهش، 5(20و21). 143-129.
Geertz, C. (1966). Religion as a cultural system, in M. Banton, Anthropological Approaches to the Study of Religion. A. S.A. Monographs no.3. London: Tavistock.