تبیین فرایند تکامل هویت حرفه‌ای؛ در بین دانشجویان دوره دکترای علوم اجتماعی در ایران

نوع مقاله: مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار انسان‌شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

2 استادیار گروه مطالعات اجتماعی پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، تهران، ایران.

3 دکترای جامعه‌شناسی فرهنگی پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری.

چکیده

مقاله حاضر با استفاده از روش نظریه داده‌بنیاد (زمینه‌ای) اشتراوس و کوربین به بررسی نحوه تشکیل هویت حرفه‌ای در میان دانشجویان رشته علوم اجتماعی دانشگاه‌های وزارت علوم پرداخته است. این پژوهش از نوع پژوهش‌های کیفی بوده که با روش نمونه‌گیری نظری و تکنیک اشباع نظری انجام شده است. جامعه آماری پژوهش، 528 نفر بوده که با 22 نفر از آن‌ها به شیوۀ نیمه‌ساختارمند، مصاحبه شده است. نتایج به‌دست‌آمده نشان می‌دهد که مجموع شرایط علی، زمینه‌ای، مداخله‌گر و استراتژی‌ها، باعث شده‌اند که هویت حرفه‌ای دانشجویان دوره دکترای تخصصی علوم اجتماعی در ایران، نامتوازن شود، یعنی آن‌ها از آینده حرفه‌ای خود اطمینان نداشته و با یک دانش سطحی و مبهم و دستگاه فکری ناپایدار در زمینۀ حرفه خود، در یک وضعیت سردرگمی به‌سر می‌برند. پدیده هویت حرفه‌ای نامتوازن، به خود نامنسجم ربط می‌یابد. خود نامنسجم، خودی است که در آن فرد صاحب حرفه، فاقد هویت علمی یکپارچه و متعادل است و ازاین‌رو نمی‌تواند اهداف ازپیش‌تعیین‌شده و برنامه‌دار کنش حرفه‌ای را انجام دهد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


افشارکهن، جواد (1385). جامعه‌شناسی به مثابهٔ یک مسئله؛ مروری بر موانع توسعه دانش جامعه‌شناسی در ایران. در مجموعه مقالات همایش مسائل علوم اجتماعی در ایران، 13 و 14 اردیبهشت 1385، انجمن جامعه شناسی ایران. تهران.

پاپ زن، عبدالحمید؛ حسینی، سیدمحمود؛ ازکیا، مصطفی؛ و عمادی، محمدحسین (1386). تدوین مدل مفهومی حاصل از تلفیق دانش بومی و رسمی با استفاده از نظریه بنیانی به‌منظور دستیابی به رهیافت ترویجی مناسب؛ مطالعه موردی: منطقه بیلوار شهرستان کرمانشاه. فصلنامه اقتصاد کشاورزی و توسعه، 58، 176–151.

توفیقی، جعفر؛ و مقصود، فراستخواه (1381). لوازم ساختاری توسعه علمی در ایران. فصلنامه پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش عالی، 8(3)، 36– 1.

جنکینز، ریچارد (1385). پیر بوردیو (مترجم: لیلا جوافشانی و افشین جهان‌دیده). تهران: نشر نی.

خسرو، خاور (1384). اجتماع علمی در ایران از دیدگاه پژوهشگران نخبه. تهران: مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور.

داناخبر (1393). سونامی دکتری در کشور. برگرفته از http://danakhabar.com/fa/news/1168533

سنجری، احمدرضا؛ و بهرنگی، محمدرضا (1383). شناخت بهره‌وری تحقیقات و فرهنگ سازمانی حاکم بر آن: مطالعه موردی یکی از دانشگاههای مستقر در تهران. پژوهش و برنامه‌ریزی در آموزش عالی، 10(2-1)، 38-1.

عمادی، محمدحسین؛ امیری اردکانی، محمد (1381). تلفیق دانش بومی و دانش رسمی. اقتصاد کشاورزی و توسعه، 37، 36–10.

فاضلی، نعمت‌الله (1382). مطالعه‌ای تطبیقی بر علل ناکارآمدی آموزش دانشگاهی؛ مقایسه‌ای میان ایران و بریتانیا. نامه انسان شناسی، 2(3)، 132–93.

فاضلی، نعمت‌الله (1393). علوم انسانی و اجتماعی در ایران: چالش‌ها و راهبردها. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

فلیک، اووه (1387) درآمدی بر تحقیق کیفی (مترجم: هادی جلیلی؛ چاپ اول). تهران: نشر نی.

فوکو، میشل (1387). از مدرنیسم تا پست مدرنیسم: لارنس کهون (ویراستار فارسی: عبدالکریم رشیدیان؛ مترجم: نیکو سرخوش و افشین جهاندیده؛ چاپ ششم). تهران: نشر نی.

قاراخانی، معصومه؛ و میرزایی، سیدآیت (1393). اخلاق علم در فضای آموزش علوم اجتماعی در ایران. مطالعات جامعه‌شناختی، 21(1)،  119–89.

قاضی طباطبایی، محمود؛ و مرجایی، سیدهادی (1380). بررسی عوامل موثر بر خوداثربخشی دانشگاهی دانشجویان کارشناسی ارشد و دکتری دانشگاه تهران. فصلنامه پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش عالی، 17(1)، 58–31.

قانعی‌راد، سیدمحمدامین (1385). نقش تعاملات دانشجویان و اساتید در تکوین سرمایه اجتماعی دانشگاهی. جامعه‌شناسی ایران، 7(1)، 29-3.

قانعی‌راد، محمدامین (1383). تعاملات و ارتباطات در جامعه علمی؛ بررسی موردی رشته علوم اجتماعی. تهران: دفتر برنامه ریزی اجتماعی و مطالعات فرهنگی.

گیدنز (1393). سیاست، جامعه‌شناسی و نظریه اجتماعی (مترجم: منوچهر صبوری). تهران: نشر نی.

محسنی تبریزی، علیرضا (1380). آسیب‌شناسی اجتماعی جوانان؛ بررسی انزوای ارزشی و مشارکت فرهنگی در محیط‌های دانشجویی کشور، دانشگاههای دولتی. تهران: مؤسسه پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش عالی.

محمدپور،احمد (1390). ضدروش (جلد دوم).تهران: انتشارات جامعه‌شناسان.

مک کارتی، ای. دی. (1388). معرفت به مثابه فرهنگ (مترجم: محمد توکل و همکاران). تهران، ایران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.

هوزن، تورستن (1374). آموزش عالی و قشربندی اجتماعی (مترجم: زهرا گوتاش). تهران: مؤسسه پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش عالی.

هومن، حیدرعلی (1385). راهنمای عملی پژوهش کیفی. تهران: انتشارات سمت.     

ودادهیر، ابوعلی (1378). بررسی عوامل مؤثر بر پیروی دانشجویان تحصیلات تکمیلی دانشگاه‌های ایران از هنجارها و ضدهنجارهای علم (پایان نامه کارشناسی ارشد). دانشگاه تبریز، دانشکده علوم انسانی، تهران، ایران.

وزارت علوم، تحقیقات و فناوری (1395). آیین نامه آموزشی دوره دکتری تخصصی. تهران: وزارت علوم. برگرفته از:http://www.sanjesh.org/FullStory.aspx?gid=13&id=2316

وزارت علوم، تحقیقات و فناوری (1396). آیین نامه جدید آزمون دکتری تخصصی 1396. تهران: وزارت علوم، تحقیقات و فناوری. برگرفته از  http://www.sanjesh.org/FullStory.aspx?gid=13&id=2316

یوسفی اقدم، رحیم (1394). امر موقت و توسعه هویت حرفه‌ای دانشجویان دکتری در ایران. فصلنامه سیاست علم و فناوری، 7(2)، 82– 65.

Ashamore, D.A., & Lee, J. (Eds.) (1997). Self and identity fundamental issues. Oxford: Oxford University.

Bauman, P. (1996). From pilgrim to tourist - or a short history of identity. In Stuart Hall & Paul du Gay (Eds).Questions of Cultural Identity (pp. 18-36), London: Sage.

Bourdieu, P. (1975). The Political Ontology of Martin Heidegger. New York: Harper Colophon.

Bourdieu, P. (1988). Homo Academics. Cambridge: Polity.

Charmaz, K. (2008). Grounded Theory as an Emergent Method. New York: Division of Guilford Publication.

Corbin, J., & Strauss, A. (2008). Basics of qualitative research: Techniques and procedures for developing grounded theory (3rd ed.). Thousand Oaks, CA: Sage.

Creswell, J.W. (2007). Qualitative inquiry and research design: Choosing among Five approaches (2nd ed.). Thousand Oak.A: Sage.

Du Toit, D. (1995). A sociological analysis of the extent and influence of professional socialization on the development of nursing identity among nursing students at two universities in Brisbane. Australian Journal of Advanced Nursing, 21, 164-171.

Gergen, K.J. (1991). The saturated self dilemmas of identity in contemporary life. New York: Basic Books.

Gergen, K.J. (1994). Realities and relationships soundings in social construction. Cambridge: Massachusetts. Harvard University Press.

Giddens, A. (2008). The construction of society. Cambridge: Cambridge University Polity press.

Golde, C.M. (1998). Beginning graduate school: Explaining first-year doctoral attrition. New Directions for Higher Education, 101, 55-64.  doi: 10.1002/he.10105

Latham, S. C. (2004). Anticipatory socialization and university retention: An analysis of the effect of enrollment at a faith-based secondary school on the progression of students through a faith-based university (Unpublished doctoral dissertation). Florida State University.

Lifton, R. J (1993). The protean self: Human resilience in an age of fragmentation. New York: Basic Books.

McAdams, D. P. (1997). The case for unity in the (post)modern self: A modest proposal: Fundamental issues. In R. Ashmore, & L. Jussim (Eds.), Self and identity: Fundamental issues (pp. 46-78). New York: Oxford University Press.

Merton, R. K. (1957). Social theory and social structure. Illinois: Glencoe Free Press.

Pascarella, E. T., & Terenzim, P. T. (1991). How college affects students findings and insights from twenty years of research. San Francisco: Jossey-Bass.

Stryker, S. (1980). Symbolic interactionism: A social structural version. Menlo Park: Benjamin Cummings.

Stryker, S., & Burke, P. J. (2000). The past, present, and future of an identity theory. Social Psychology Quarterly, 63(4), 284.  doi:10.2307/2695840

Toit, D. (1995). A sociological analysis of the extent and influence of professional socialization on the development of a nursing identity among nursing students at two universities in Brisbane, Australia. Journal of Advanced Nursing, 21(1), 164–171. doi:10.1046/j.1365-2648.1995.21010164.x

Trede, F., Macklin, R., & Bridges, D. (2011). Professional identity development: a review of the higher education literature. Studies in Higher Education, 37(3), 365–384. doi:10.1080/03075079.2010.521237.

Turner, J. (2003). The structure of sociological theory. New York: Wadsworth.

Weber, M. (2008). Science as a vocation. In Max Weber's Complete Writings on Academic and Political Vocations (G. C. Wells, Trans.). NewYork: Agora Publishing.

Weidman, J. (2010). Doctoral student socialization for research. In: Gardner, S. and Polar M.(Eds.). On Becoming a Scholar, Socialization and Development. In Doctoral Education (45-56). Virginia: StylusPublication.

Woodward, K. (1997). Identity and difference. London: Sage.