بررسی چالش‌های فرهنگی‌ـ‌اجتماعی و منابع انسانی فراروی توسعه فناوری اطلاعات در آموزش عالی ایران از دیدگاه دانشجویان تحصیلات تکمیلی

نوع مقاله: مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دکترای مطالعات برنامه‌‌ریزی درسی، دانشگاه پیام نور، کردستان، ایران.

2 استاد علوم تربیتی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.

3 استادیار کتابداری و اطلاع‌رسانی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.

چکیده

هدف پژوهش حاضر، بررسی چالش‌های فرهنگی‌ـ‌اجتماعی و منابع انسانی فراروی توسعه فناوری اطلاعات در آموزش عالی ایران بود. جامعه آماری پژوهش، کلیۀ دانشجویان تحصیلات تکمیلی شاغل به تحصیل در دانشگاه‌های دولتی وابسته به وزارت علوم در سال تحصیلی 1390-1389 است. در مرحله نخست، شش دانشگاه تهران، علامه طباطبایی، صنعتی شریف، اصفهان، شیراز و کردستان و در مرحله دوم، 460 نفر از میان دانشگاه‌های یادشده به‌صورت تصادفی، انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده‌ها، پرسش‌نامه محقق‌ساخته بوده که ضریب پایایی آن براساس آلفای کرونباخ، 94/0 برآورد شد و روایی محتوایی آن را نیز چند تن از استادان صاحب‌نظر تأیید کرده‌اند. داده‌‌های به‌دست‌آمده، با کمک نرم‌افزار آماری SPSSمحاسبه و در سطح آمار توصیفی و استنباطی تجزیه‌و‌تحلیل شدند. در سطح آمار توصیفی از شاخص‌های فراوانی، درصد و انحراف معیار، و در سطح آمار استنباطی نیز از آزمون t، تحلیل واریانس و آزمون تعقیبی استفاده شد. نتایج نشان داد که چالش‌های مهم فرهنگی‌ـ‌اجتماعی عبارت بوده‌اند از بالا بودن نسبت دانشجو به رایانه‌های موجود، ضعف روحیۀ جست‌وجوگری دانشجویان، و ضعف زبان انگلیسی دانشجویان و استادان. در بعد منابع انسانی نیز ناآشنایی دانشجویان با چگونگی دسترسی به اطلاعات موجود در پایگاه‌های اطلاعاتی، کمبود یا حرفه‌ای نبودن کارشناسان فناوری اطلاعات در دانشکده‌ها، و درک نشدن قابلیت‌‌های فناوری اطلاعات توسط مدیران، مهم‌ترین چالش‌های توسعه فناوری اطلاعات در آموزش عالی ایران بوده‌اند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


آتشک، محمد (1386). مبانی نظری و کاربردی یادگیری الکترونیکی. فصلنامه پژوهش و برنامه‌ریزی در آموزش عالی، 13(1)، 156-135.

استووِر، ویلیام. جِی. (1375). تکنولوژی اطلاعات در جهان سوم (مترجم: رضا نجف‌بیگی و اصغر صرافی‌زاده). تهران: مرکز انتشارات علمی دانشگاه آزاد اسلامی.

باقری‌مجد، روح‌الله؛ شاهی، سکینه؛ و مهرعلیزاده، یدالله (1392). چالشهای توسعه آموزش الکترونیکی در نظام آموزش عالی؛ مطالعه موردی دانشگاه شهید چمران اهواز. مجله توسعه آموزش در علوم پزشکی، 6(2)، 13-1.    

پریرخ، مهری (1385). سنجش اثربخشی کارگاه‌های آموزشی مهارت‌های سواد اطلاعاتی. فصلنامه مطالعات تربیتی و روان‌شناسی، 5(2)، 79- 104.

توکلی، فرشاد؛ قاسمی، محمد؛ و سیدین، سیدمرتضی (1394). شناسایی و تبیین عوامل بازدارنده کاریرد فناوری اطلاعات و ارتباطات از دیدگاه دانشجویان تحصیلات تکمیلی. فصلنامه فناوری اطلاعات و ارتباطات در علوم تربیتی، 5(3)، 121-101.

جوادی‌پور، محمد؛ و کاظم‌پور، صدیقه (1391). بررسی موانع بهکارگیری کارآمد فناوری اطلاعات و ارتباطات در تحقیقات دانشجویی دانشجویان مقطع کارشناسی ارشد دانشگاه شهید بهشتی. دوفصلنامه مدیریت و برنامهریزی در نظام‌های اموزشی، 5(9)، 163-143.

حری، عباس؛ و ناخدا، مریم (1384). عوامل مؤثر بر کاربرد فناوری اطلاعات: با تأکید بر کتابخانههای دانشگاهی، مجله کتابداری، 43، 57-76.

رحمان‌پور، محمد؛ لیاقتدار، محمدجواد؛ و افشار، ابراهیم (1387). توسعه آموزش الکترونیکی در آموزش عالی ایران: چالشها و راهکارها. ارائه مقاله در پنجمین کنفرانس مدیریت فناوری اطلاعات و ارتباطات، تهران، ایران.

رحمان‌پور، محمد؛ لیاقتدار، محمدجواد؛ و افشار، ابراهیم (1389). بررسی تطبیقی توسعه فناوری اطلاعات در نظامهای آموزش عالی جهان: با تأکید بر ایران. فصلنامه پژوهشنامه تربیتی، 18، 54-17.

رحمان‌‌پور، محمد؛ و نصر، احمدرضا (1395). بررسی الزامات استفاده از سیستم مدیریت یادگیری در آموزش عالی از دیدگاه استادان. فصلنامه فناوری اطلاعات و ارتباطات در علوم تربیتی، 6(4)، 58-39.

شریعتمداری، مهدی (1391). آسیبشناسی موانع بکارگیری فناوری اطلاعات و ارتباطات در دانشگاه. فصلنامه فناوری اطلاعات و ارتباطات در علوم تربیتی، 2(4)، 129-113.

شهباز، سوزان (1385). بررسی میزان بهرهگیری از فناوری اطلاعات در آموزش متوسطه شهر اصفهان و راهکارهای گسترش آن، پایاننامه کارشناسی ارشد برنامهریزی آموزشی، اصفهان: دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی دانشگاه اصفهان.

شیخی، سعید؛ و غلامی هره‌دشتی، سهیلا (1393). نقش فناوری اطلاعات و ارتباطات در آموزش. نشریه مطالعات آموزشی نما، 2(2)، 54-48.

صادق‌عمل‌نیک، مرتضی (1386). تجربه جهانی توسعه دانش و فناوری در زمینه فناوری اطلاعات. در مجموعه مقالات توسعه دانش و فناوری در ایران (صص467-498). پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ایران.

صالحی، محمد؛ قلی‌زاده، رضاعلی؛ و صادقی، محمدرضا (1390). امکانسنجی توسعه فناوریهای نوین با رویکرد فناوری اطلاعات و ارتباطات در مدارس ابتدایی شهر ساری. فصلنامه فناوری اطلاعات و ارتباطات در علوم تربیتی، 1(4)، 36-23.

فیضی، کامران؛ و رحمانی، محمد (1383). یادگیری الکترونیکی در ایران، مسائل و راهکارها. فصلنامهپژوهش و برنامهریزی در آموزش عالی، 10(3)، 99-120.

محسنی، منوچهر (1380). جامعه‌شناسی جامعة اطلاعاتی. تهران: انتشارات آگاه.

منتظر، غلامعلی (1386). مطالعات راهبردی توسعه اطلاعاتی نظام آموزش عالی در ایران. فصلنامه پژوهشوبرنامهریزی در آموزش عالی، 13(1)، 27-1.

مهرمحمدی، محمود (1386). فناوری اطلاعات و ارتباطات و نسبت آن با آموزش و پرورش. فصلنامه تعلیمو تربیت، 23(1)، 109- 85.

مووینی ایمبگو، آر. ام. (1382). موانع انتقال تکنولوژی اطلاعات به جهان سوم(1) (مترجم: علی مزینانی). تحقیقات اطلاع‌رسانی و کتابخانه‌های عمومی، 9(2)، 78- 72. 

نصیری، فهیمه؛ و فتحی‌واجارگاه، کورش (1384). امکانسنجی استقرار نظام آموزش ضمن خدمت مجازی در وزارت آموزش و پرورش کشور.  فصلنامه نوآوریهای آموزشی، 4(1)، 123-105.  

نیازآذری، کیومرث؛ کاظمیان، مهرانه؛ و نیازآذری، مرضیه (1393). رابطه بین فناوری اطلاعات و ارتباطات و مؤلفههای مهندسی فرهنگی در دانشگاه آزاد اسلامی. فصلنامه فناوری اطلاعات و ارتباطات در علوم تربیتی، 5(2)، 21-5.   

Albirini, A. (2006). Teachers attitudes toward information and communication technologies: the case of Syrian EFL teachers. Computer and Education, (47), 373-398. doi:10.1016/j.compedu.2004.10.013

Al-oteawi, S.M. (2002). The perceptions of administrators and teachers in utilizing information technology in instruction, administrative work, technology planning and staff development in Saudi Arabia (Unpublished doctoral dissertation). Ohio university.

Ashcroft, L., & Watts, C. (2005). ICT skills for information professionals in developing countries: perspective from a study of the electronic information environment in Nigeria, IFLA Journal, 31(1), 6-12.

Baark, E. (1998). Appropriate Information Technology: A Cross-Cultural Perspective, Unesco Journal of Information Science, Librarianship and Archives Administrations, 7(4), 235-262 .

Bahreininejad, A. (2006). E-learning and associated issues in Iran. International Journal of Distance Education Technologies, 4(4), 1-4.  doi: 10.4018/jdet.2006100101

Balasubramanian, K., Clark-Okah, W., Daniel, J., Fereira, F., Kanwar, A., Kwan, A., Lesperance, J., Mallet, J., Umar, A. & West, P. (2010). ICTs for higher education: Background paper from the Commonwealth of Learning. Paris: UNESCO.

Begchi, K., Hart, P., & Peterson, M. (2005). National culture and information technology product adoption. Journal of global information technology management, 7(4), 29-46. doi: 10.1080/1097198X.2004.10856383

Corrall, Sh. (2008). Information literacy strategy development in higher beducation: An exploratory study. Information management, 28(1), 26-37. doi: 10.1016/j.ijinfomgt.2007.07.002

Drent, M., & Meelissen, M. (2009). Which factors obstruct or stimulate teacher educators to use ICT innovatively?. Computers & Education, 51(1), 187-199. doi: 10.1016/j.compedu.2007.05.001

Georgina, D., & Olson, M. R. (2007). Integration of technology in higher education: A review of faculty self-perceptions. TheInternetandHigherEducation, 11(1), 1-8. doi:10.1016/j.iheduc.2007.11.002

Gonzalez, C. (2012). The relationship between approaches to teaching,   approaches to e-teaching and perceptions of the teacing situation in relation to e-learning among higher education teachers. Instructional Science: An International Journal of the Learning Sciences, 40(6), 975-998.

Goodfellow, R., & Hewling, A. (2005). Reconceptualising culture in virtual learning environments: from an “Essentialist” to a “Negotiated” perspective. E-Learning and Digital Media, 2(4), 355–367.  doi:10.2304/elea.2005.2.4.355

Hamidi, F., Ghorbandordinejad, F., Rezaee, M., & Jafari, M. (2011). A Comparison of  the use of educational technology in the developed/developing countries. Procedia Computer Science, 3, 374–377. doi: 10.1016/j.procs.2010.12.063

Honnon, J., & Dnetto, B. (2007). Cultural diversity online: Student engagement with learning technologies. International Journal of EducationalManagement, 21(5), 418- 432.

Howell, L. S., Sabs, F., Lindsay, K. N., & Williams, B. P. (2005). Seven strategies before enabling faculty success in distance education. The Internet and Higher Education, 7(1), 33-49.

Idowu, A. I., & Esere, M. (2014). ICT and higher educational system in  Nigeria. Educational Research and Reviews, 8(21), 2021-2025.  doi: 10.5897/ERR09.044 

Isfandyari-Moghaddam, A. (2013). I. Jung and C. Latchem (Eds.), Quality assurance and accreditation in distance education and e-learning: models, policies and research. Higher Education, 64(5), 743–745.   doi: 10.1007/s10734-012-9528-1

Jaewoo, C., Woonsun, K. (2014). Themes and trends in Korean educational technology research: A social network analysis of  keywords. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 131: 171-176. doi: 10.1016/j.sbspro.2014.04.099

Jaffer, S., Ng’ambi, D. & Czerniewicz, L. (2008). The role of ICTs in higher education in South Africa: One strategy for addressing teaching and learningchallenges. International Journal of Education and Developmentusing Information and Communication Technology, 3(4),131-142.

Joseph, J. (2013). The Barriers of using Education Technology for Optimizing the Educational Experience of Learners. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 64, 427–436. doi:10.1016/j.sbspro.2012.11.051

Langenberg, D. N. (2000). Information technology and university imtegration   strategies for the 21st century. Society for Information Science, 45(5), 323-341. doi: 10.1002/(sici)1097-4571(199406)45:53.0.co;2-m 

Li, N. (2002). Cultural and gender aspects of students information searching behaviour using the internet: a two-culture study of china and the united kingdom (Unpublished doctoral dissertation). Open University, United Kingdom, Proquest Digital Dissertations.

Martines, E. J. (2001). The feasibility of the use of telecommunicated course in Latin American universities (Unpublised doctoral dissertation). Missouri-Rolla University.   

McManus, T. F. (2000). Individualizing instruction in a web-based hyper-media  learning environment: Nonlinearity, advance organizers, and self- regulated learners. Journal of Interactive Learning Research, 11(2), 219- 251.

Mlitaw, N. (2010). Global Perspectives on Higher Education and the Role of ICT [Lecture]. Delivered at the Cape Higher Education Consortium Conference (8 September), University of the Western Cape (UWC), Bellville, South Africa.  

Owens, J. D., & Price, L. (2012). Is e‐learning replacing the traditional lecture?. Education + Training, 52(2), 128–139. doi:10.1108/00400911011027725

Peeraer, J. & etegem, P. V. (2010).Factors Influencing Integration of ICT in  Higher Education in Vietnam, Institution of Education and Information Sciences, Reterived from www.vvob.be/vietnam/files/SubmissionGlobalLearnJP_v2.pdf 

Poehlen, G. W. (2000). University and information technologies for instructional programmes: issues and potential impacts. Technology analysis and strategic management, 8(3), 283-290. doi: 10.1080/09537329608524251

Reeder, K., Macfadyen, Leah P.; Roche, Jörg and Chase, Mackie (2004). Negotiating cultures in cyberspace. Participation patterns and problematics. Language Learning & Technology, 8(2), 88-105.

Strand, A. W., & Thune, T. (2005). ICT for and in internationalization processes: A business school; Case Study. Journal of Higher Education, 50, (4), 593-611.

Tollent, M. K, Lan, W. Y, Thomas, J. A, Cooper, S. D, & Wang, K. (2005). The relationship between problems with technology and graduate students evaluations of online teaching. The Internet and Higher Rducation, 8(2), 167-174.  doi: 10.1016/j.iheduc.2005.03.005

Tondeur, J., Devos, G., Van Houtte, M., van Braak, J., & Valcke, M. (2012). Understanding structural and cultural school characteristics in relation to educational change: the case of ICT integration. Journal of Educational Studies, 35(2), 223–235. doi:10.1080/03055690902804349

Uzun, E., & Ozden, M.Y. (2013). Determining New Instructional Strategies for Web Design Course in Vocational Education with Respect to Instructional Technology Perspective. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 47, 426–432.  doi:10.1016/j.sbspro.2012.06.675

 Welle-Strand, A., & Thune, T. (2003). E-learning policies, practices and challenges in two Norwegian organizations. Evaluation and Program Planning, 26(2), 185–192. doi:10.1016/s0149-7189(03)00006-5

Wild, M. (1995). Pre-service teacher education programmes for information technology: an effective education?. Journal of Information Techology for Teacher Education, 4(1), 7–20. doi:10.1080/0962029950040102

Yilmaz, O., & Bayraktar, D. M. (2015). Teachers’ attitudes towards the use of educational technologies and their individual innovativeness categories. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 116, 3458–3461.  doi:10.1016/j.sbspro.2014.01.783

Zuhairi, A., Wahyono, E., & Suratinah, S. (2006). The historical context, current development, and future challenges of distance education in indnesia. Quarterly Review of Distance Education, 7(1), 95-101.