پدرسالاری فرهنگی؛ سبکی از مدیریت فرهنگی در نظام تربیت معلم ایران

نوع مقاله: مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار برنامه‌ریزی درسی گروه آموزش ابتدایی دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران

2 استادیار پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی، تهران، ایران

3 دانشجوی دکترای سیاست‌گذاری فرهنگی پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی، تهران، ایران

چکیده

حوزه مدیریت در نظام آموزش عالی از نخستین حوزه‌هایی است که ارتباط‌گیری با دانشجویان و فرایند شکل‌دهی به ذهنیت آن‌ها را آغاز می‌کند. مطالعه این فرایند از دو جنبه ممکن و مهم است: آنچه مدیران، اراده می‌کنند؛ آنچه مخاطبان برداشت می‌کنند. اهمیت جنبه دوم، از منظر سیاست‌گذاری فرهنگی به‌عنوان لازمۀ اجرای سیاست‌ها، جایگاه ذی‌نفعان در فرایند سیاست‌گذاری، زمینه‌سازی برای بهبود سیاست‌ها، و تنظیم پیشنهادهای سیاستی، همیشگی و محوری است. مقاله حاضر در پی کاوش و بازشناسی نظری دیدگاه و خوانشی است که دانشجومعلمان دانشگاه فرهنگیان در مورد مدیریت فرهنگی دانشگاه، به‌عنوان زیرنظامی از نظام مدیریت دانشگاه، دارند. داده‌های لازم از طریق روش‌های مشاهده مشارکتی (مشارکت‌کننده در نقش مشاهده‌گر) و مصاحبه (روش هدایت کلیات) گردآوری شده‌اند. در مصاحبه، 35 نفر از دانشجویان (19 دختر و 16 پسر) و 5 نفر از مدیران فرهنگی دانشگاه، با نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شده‌اند. مصاحبه‌ها با روش نظام‌دار (منسوب به استراوس و کوربین) در 4 سطح، تحلیل شدند. در جریان تحلیل، 109 مفهوم، 15 مقوله، و 5 مقولۀ عمده پدیدار شدند که درنهایت به‌نظر پژوهشگران، برسازندۀ سبکی از مدیریت بومی‌ـ‌فرهنگی ایرانی، به‌نام پدرسالاری فرهنگی، هستند. این نوع از مدیریت، در حوزه سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی، مبتنی‌بر برنامه‌ریزی عمودی، تک‌بُعدی، و تک‌جنسیتی، در حوزه هدایت و هماهنگی، مبتنی‌بر غیرسازی، و در حوزۀ پایش و نظارت، مبتنی‌بر نگاهبانی و مراقبت است. سلوک پدرانه، امتیازی است که می‌تواند این سبک مدیریتی را تعالی‌بخش، کارآمد، مطلوب، و ارزنده معرفی کند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


احمری، حسین؛ و احمدی ازغندی، حسن(1393). بررسی میزان گرایش دانشجویان نسبت به فعالیت‌ها و نهادهای فرهنگی دانشگاه(مطالعه موردی: دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی مشهد). مطالعات جامعه‌شناختی جوانان، 5(16)، 44-27.

ادیبی، مهدی؛ عریضی، فروغ؛ و تحققی، مرتضی(1386). تحلیلی بر عوامل موثر بر نگرش دانشجویان نسبت به تشکل‌ها و نهادهای فرهنگی دانشگاه مشهد. مجله پژوهشی علوم انسانی دانشگاه اصفهان، 23 (2)، 118-103.

اساسنامه دانشگاه فرهنگیان. وبگاه شورای عالی انقلاب فرهنگی. برگرفته از: http://www.sccr.ir/Pages/?current=news&gid=11&Sel=714917&langid=1

اسدی، ناصر؛ مهدی‌زاده، سیدمحمد؛ و عقیلی، سیدوحید(1388). هویت فرهنگی در مجموعه‌های تلویزیونی ایرانی(مطالعه موردی: بررسی مجموعه تلویزیونی خط‌شکن). فصلنامه پژوهش‌های ارتباطی. 2(58)، 183-153.

اشتریان، کیومرث(1389). چالش‌های اجرای سیاست‌گذاری عمومی در ایران. تهران: نشر سیاست‌گذار.

اشتریان، کیومرث(1391). مقدمهای بر روش سیاستگذاری فرهنگی. تهران: جامعه‌شناسان.

اعتمادی‌فرد، سیدمهدی(1396). مطالعه وضعیت نگرشی دانشجویان در مورد فضای اداری در حوزه عمومی دانشگاه. فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران. 10(2)، 88-65. doi: 10.22631/jicr.2017.1463.2174

ایران‌نژاد پاریزی، مهدی؛ و ساسان‌گهر، پرویز(1375). سازمان و مدیریت از تئوری تا عمل. تهران: موسسه بانکداری ایران.

آتش‌پور، سیدحمید؛ نادی، محمدعلی؛ و رحیمی‌نژاد، سیدپیمان (1387). مدیریت سازمان‌ها با رویکرد روان‌جامعه‌شناسی سازمانی. تهران: علم.

آزادارمکی، تقی؛ و منوری، نوح(1390). ارائه مدلی برای تحلیل محتوای سیاست‌های فرهنگی. فصلنامه مطالعات فرهنگی و ارتباطات، 6(20)، 76-47.

آشنا، حسام‌الدین؛ و روحانی، محمدرضا(1389). هویت فرهنگی ایرانیان: از رویکردهای نظری تا مولفه‌های بنیادی. فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران. 3(4)، 185-157. DOI: 10.7508/ijcr.2010.12.007

آقابخشی، علی؛ و افشاری‌راد، مینو(1383). فرهنگ علوم سیاسی. تهران: چاپار.

بارکر، کریس(1387). مطالعات فرهنگی(نظریه و عملکرد)(چاپ دوم). (مترجمان: مهدی فرجی و نفیسه حمیدی). تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.(تاریخ اصل اثر: 2003)

بوش، تونی(1395). توسعه مدیریت و رهبری در آموزش و پرورش. (مترجم: عبدالمحمد طاهری). تهران: آوای نور.(تاریخ اصل اثر: 2008)

بیرو، آلن(1366). فرهنگ علوم اجتماعی. (مترجم: باقر ساروخانی). تهران: کیهان.

تجلی، منیر؛ و عزتی، میترا(1395). مؤلفه‌های تصویر سازمانی دانشگاه اسلامی از منظر رهنمود‌های اسلام. مدیریت در دانشگاه اسلامی، 5(2)، 378-359.

تقویان، ناصرالدین‌علی(1395). آینده سرمایه اجتماعی دانشگاهیان؛ یک الگوی تحلیلی. در: رضا ماحوزی، دانشگاه: تاملات نظری و تجربه ایرانی (217-197). تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.

توحیدلو، اکبر(1387). بررسی وضعیت فرهنگی دانشگاه آزاد اسلامی واحد رودهن با رویکرد اسلامی. فصلنامه پژوهش اجتماعی.1(1)، 154-121.

توکلی، عبدالله؛ حمیدی زاده، علی؛ و رهبر، احسان(1396). ارائه مدل فرهنگ سازمانی احسان‌محور: با استفاده از راهبرد نظریه داده‌بنیاد. مدیریت در دانشگاه اسلامی. 6(1)، 44-29.

چاووشیان، حسن؛ و حسینی رشت‌آبادی، سیدجواد(1389). ستاره‌های مردانگی و مردانگی ستاره‌ها: بررسی تغییر الگوی غالب مردانگی بازیگران سینمای بعد از انقلاب اسلامی ایران. فصلنامه تحقیقات فرهنگی، 3(4)، 84-58. doi: 10.7508/ijcr.2010.12.003  

حجاریان، سعید(1374). ساخت اقتدار سلطانی. اطلاعات سیاسی و اقتصادی، 9(7و8)، 57-45.

حیدری، علی‌نقی(1376). اصولالاستنباط. ترجمه عباس زراعت و حمید مسجدسرائی. تهران، فیض.

حیدری، محمدحسین(1396). تاملی بر وضعیت موجود و مطلوب حوزه فرهنگ در دانشگاه‌های ایران. در: دانشگاه در بستر محلی(دانشگاه اصفهان(، گردآوری: علی قنبری(179-163). تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.

خورشیدی، عباس(1382). مدیریت و رهبری آموزشی. تهران: یسطرون.

دارابی، بهزاد؛ و مرادی، عبدالله(1394). گزیدهای از حقوق دانشگاهیان در آیینه قوانین و مقررات. قم: دفتر نشر معارف.

دیالمه، نیکو؛ و افضلی قادی، مونا(1395). مولفه‌های رفتار فرانقشی در سازمان‌های آموزشی از منظر آموزه‌های اسلام. مدیریت در دانشگاه اسلامی، 5(2)، 417-442.

دیویس، کیت؛ و نیواستورم، جان(1370). رفتار انسانی در کار. ترجمه محمدعلی طوسی. تهران: مرکز آموزش مدیریت دولتی.

راسخ، کرامت‌اله(1391). فرهنگ جامعهشناسی و علوم انسانی. جهرم: دانشگاه آزاد اسلامی.

شرابی، هشام(1380). پدرسالاری جدید: نظریهای دربارهی تغییرات تحریفشده در جامعه عرب. (ترجمه سیداحمد موثقی). تهران: کویر.

شریعتمداری، علی(1391). اصول و فلسفه تعلیم و تربیت(چاپ چهل و چهارم).تهران: امیرکبیر.

شریفی، سیدعلیرضا؛ و فاضلی، عبدالرضا(1391). واکاوی سیاست‌گذاری فرهنگی در جمهوری اسلامی ایران(آسیب‌ها و راهبردها). فصلنامه مجلس و راهبرد، 19(69)، 90-55.

صالحی امیری، سیدرضا؛ و عظیمی دولت‌آبادی، امیر(1381). مبانی سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی فرهنگی. تهران: پژوهشکده تحقیقات استراتژیک.

صدیق سروستانی، رحمت الله؛ و قادری، صلاح الدین(1388). ابعاد فرهنگی، اجتماعی، سیاسی هویت دانشجویان بر مبنای مولفه‌های سنتی و مدرن (به تفکیک دانشگاه محل تحصیل). فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران، 2(4)، 65-35. doi: 10.7508/ijcr.2009.08.002

عبداللهی، بیژن(1395). مدیریت و رهبری در مدارس: تئوری و عمل مبتنی بر رویکرد اسلامی. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

علیخانی، محمدحسین(1388). بررسی جو سازمانی یک مجتمع دانشگاهی و پی‌آمدهای قصدنشده ناشی از آن. پژوهش‌های مدیریت منابع انسانی. 1(3)، 49-25.

فاضلی، نعمت‌اله؛ و قلیچ، مرتضی(1392). نگرشی نو به سیاست فرهنگی: سیاست فرهنگی از دیدگاه مطالعات فرهنگی. تهران: تیسا.

فتح آبادی، جلیل(1393). نگرش اعضای هیئت علمی دانشگاه‌های تهران به فعالیت‌های فرهنگی استادان بر اساس ماده اول آیین‌نامه ارتقاء. فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران،7(2)، 116-97. doi: 10.7508/ijcr.2014.26.005

فضل‌الهی، سیف‌‌اله(1394). مسئولیت‌پذیری دانشجویان؛ عوامل تأثیرگذار و اولویت‌ها. فرهنگ در دانشگاه اسلامی،5(3)، 346-327.

فیوضات، یحیی(1391). مبانی برنامه‌ریزی آموزشی(چاپ بیست  و ششم). تهران: نشر ویرایش.

کاشی، غلامرضا(1381). سیاست‌گذاری اقتدارگرایانه و دموکراتیک فرهنگی. در: سیاست‌گذاری و فرهنگ در ایران امروز. تهران: مرکز بازشناسی اسلام و ایران.

کاظمی، صدیقه؛ و مهرام، بهروز(1389). کاوشی در عملکرد مدیریت آموزشی به عنوان مولفه‌ای از برنامه درسی پنهان در تربیت ارزشی دانش‌آموزان. فصلنامه مطالعات برنامه درسی ایران، 5(17)، 153-129.

کاظمی، عباس؛ و حاج‌حسینی محبوبه(1395). مطالعات فرهنگی دانشگاهی در ایران. تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.

کریمی و شجاعی(1394). بررسی رابطه بین رهبری پدرسالارانه و آوای کارکنان. فصلنامه علمی پژوهشی مدیریت سازمان‌های دولتی،2(10)، 37-20.

گال، مردیت دامین؛ بورگ، والتر؛ و گال، جویس(1392). روشهای تحقیق کمی و کیفی در علوم تربیتی و روانشناسی(چاپ ششم).ترجمه احمدرضا نصر و دیگران. تهران: سمت؛ دانشگاه شهید بهشتی.

لبافی، سمیه؛ و ابویی، محمد(1395). پیشران‌ها و موانع عوامل حیاتی موفقیت تفکر راهبردی در سازمان‌های فرهنگی؛ مطالعه موردی: سازمان‌های فرهنگی شهر اصفهان. اندیشه مدیریت راهبردی، 10(1)،150-117.

مارشال، گوردن(1388). فرهنگ جامعهشناسی. (ترجمه حمیرا مشیرزاده). تهران: میزان.

محسن پور، بهرام(1390). مبانی برنامه‌ریزی آموزشی. تهران: سمت.

محمدپور، احمد(1392). روش تحقیق کیفی. تهران: جامعه‌شناسان.

مختاریان پور، مجید(1393). عوامل تسهیل‌کننده اجرای موفق سیاست‌های فرهنگی کشور مبتنی بر تجربیات برنامه‌های توسعه اول تا چهارم. راهبرد فرهنگ، (27)، 62-33.

مرشدی، ابوالفضل؛ و خلج، حسین(1391). ارزیابی سیاست‌های فرهنگی آموزش عالی کشور: کثرت در وحدت فرهنگی/همزیستی فرهنگ علمی و دینی. فصلنامه برنامه‌ریزی اجتماعی و توسعه رفاه، (14)، 143-107.

مصوبه سند دانشگاه اسلامی(1392). در وبگاه شورای عالی انقلاب فرهنگی:

مقتدائی، مرتضی؛ و ازغندی، علیرضا(1395). آسیب‌شناسی سیاست‌گذاری فرهنگی جمهوری اسلامی ایران. فصلنامه تخصصی علوم سیاسی، 12(34)، 26-7.

مک گوئیگان، جیم(1388). بازاندیشی در سیاست فرهنگی(ترجمه نعمت‌اله فاضلی و مرتضی قلیچ). تهران: دانشگاه امام صادق(علیه‌السلام).

ملازهی، امین(1395). رابطه عدالت سازمانی و جو سازمانی با تعهد سازمانی معلمان مدارس ابتدایی. فصلنامه علمیپژوهشی رهیافتی نو در مدیریت آموزشی، 7(2)، 214-201.

مولر، پیر(1378). سیاست‌گذاری عمومی. ترجمه حمیدرضا ملک محمدی. تهران: دادگستر؛ میزان.

مهرمحمدی، محمود؛ و همکاران(1393). برنامه درسی: نظرگاهها، رویکردها و چشماندازها(چاپ هفتم). تهران: سمت؛ شرکت به‌نشر.

میرکمالی، سیدمحمد(1378). روابط انسانی در آموزشگاه. تهران: سیطرون.

نساج، حمید؛ مهرابی‌کوشکی، راضیه؛ رهبرقاضی، محمودرضا؛ و پوررنجبر، مهدیه(1394). بررسی تاثیر ارزش‌های فرهنگی بر هویت ملی: نمونه موردی مطالعه: شهروندان شهر کرمان. فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران. 8(1). 22-1.

نفیسی، سعید(1384). تاریخ اجتماعی ایران. تهران: اساطیر.

نیاز‌آذری، کیومرث(1381). رفتار و روابط انسانی در سازمان‌های آموزشی هزاره سوم. تهران: فراشناختی اندیشه.

نیک‌کار، ملیحه؛ فرزین، فرزانه؛ و احمدی لاری، رکن‌الدین(1384). بررسی نگرش دانشجویان دانشگاه شیراز نسبت به برنامه‌های فرهنگی و هنری و عوامل موثر بر شرکت آنها در این گونه فعالیت‌ها. علوم اجتماعی و انسانی دانشگاه شیراز، 45، 14-1.

وحید، مجید(1386). بحثی در سیاست‌گذاری فرهنگی. فصلنامه سیاست. 37(3)، 306-287.

وحید، مجید(1388). سیاست‌گذاری عمومی. تهران: میزان.

هاوک، پل(1386). موفقیت در تربیت فرزندان(از 5 تا 18 سالگی) با رویکرد عقلانی ـ عاطفی. ترجمه ریاضی و ارسی. تهران: رشد.

Bush, T., & et.al. (2012). Educational Administration: The Roles of Leadership and Management. Retrieved from:

Cerit, y. (2013). The Relationship Between Paternalistic Leadership and Bullying Behaviours towards Classroom Teachers. Educational Science: Theory and practice,13(2), 847-851.

charry, k. (2012). Leadership Theories: 8major Leadership Theories.

Cheng, J., Chang, S., Kuo, J., & Cheung, Y. (2014). Ethical Leadership, Work engagment and voice behavior. Industrial Managment , Data System, 114(5), 817-831. doi:10.1108/imds-10-2013-0429

Humphreys, j., Randloph- seng, B., Pane haden, S., & Novicevic, M. (2014). Integrating Libration paternalism into Paternalistic Leadership. journal of leadership and organizational studies, 1-15.

Law, W. (2012). Educational Leadership and culture in china: Dichtonies between chinese and anglo american leadership traditions? International Journal of Educational Development, 32(2), 273-282. doi:10.1016/j.ijedudev.2011.04.007

Lincoln, Y.S. & Guba, E.G. (1985). Naturalistic Inquiry. Beverly Hills, CA: Sage

Mussolino, M., & Calabro, A. (2014). Paternalistic Leadership in family firms: types and implications for international syccession. journal of family Business strategy, 197-210.

Nanjundeswaraswamy, T., & Swamy, D. (2014). Leadership Styles. Advances in Managment,7(2), 57-62.

O’Sullivan, K. (2016). Paternalistic university leadership in UAE: Its Impact on management Behaviour. International review of social science and humanities,11(1), 54-64.

Otken, A., & Cenkci, T. (2012). The impact of petrnalistic leadership on ethical climate: the moderating role of trust in leader. bussiness ethic, 108(4), 525-536. DOI 10.1007/s 10551-011-1108-2

Pellegrini, E., & Scandura, T. A. (2008). Paternalistic Leadership: A Review and Agenda for future Research. Journal of Management. Retrieved from http://jom.sagepub.com. doi: 10.1177/0149206308316063

Soylu, S. (2011). Creating a family or royality based framework: the effects of paternalistic leadership on workplace bulling. Journal of business ethic, 217-231. doi:10.1007/s10551-010-0651-6

Verkus, s. (2009). Leaderships models/approaches. retrieved from Leadership Models. Retrieved from: http://www.tlu.ee/~sirvir/Leadership/Leadershippercent200M models/Leadership_modelsapproaches.html

Wu, M; Huang, X; & Chan, S.C.H.(2012). The influencing mechanism of paternalistic leaderShip in mainland china, asia pacific review, vol 18.no. 4. 631-648. doi:10.1080/13602381.2012.690940