بازنمود فرهنگ و هویت ملی در هویت بصری شهر؛ مطالعۀ موردی دیوارنگاره‌های مترو تهران

نوع مقاله: مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناس ارشد ارتباط تصویری، گرافیک و ارتباط تصویری، دانشکدۀ هنر، دانشگاه فنی و حرفه‌ای دختران بیرجند، خراسان جنوبی، ایران

2 استادیار، دکتری پژوهش هنر، ارتباط تصویری، دانشکدۀ معماری و شهرسازی، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی، تهران، ایران

10.22035/jicr.2019.1877.2464

چکیده

دیوارنگاره‌ها نوعی گرافیک محیطی منظرساز هستند که علاوه‌بر زیباسازی و تلطیف محیط، نقش مؤثری در شکل‌دهی هویت بصری شهر دارند و به‌دلیل ویژگی‌های ساختاری به‌طور گسترده در محیط ایستگاه‌های مترو استفاده می‌شوند. محیط مترو یکی از پرترددترین محیط‌ها در زندگی مدرن شهری است که تأثیر به‌سزایی در تغییرات فرهنگی و هویتی جامعه ایفا می‌کند. ارزیابی نقش و جایگاه گرافیک محیطی به‌عنوان رسانه‌ای قدرتمند در شکل‌دهی و اثرگذاری بر هویت بصری شهر و همچنین بررسی نقش آن در احیای فرهنگ، هنر و هویت ملی و بومی با تجزیه‌و‌تحلیل بخشی از آثار گرافیک محیطی مترو تهران شامل تعدادی از دیوارنگاره‌های ایستگاه‌ها، ازجمله اهداف اصلی پژوهش حاضر به شمار می‌رود. تجزیه‌و‌تحلیل کمّی هفتاد دیوارنگاره از منظر ابعاد مختلف هویت ملی و ارزیابی این آثار ازنظر چگونگی بازنمایی ارکان تشکیل‌دهندۀ بعد فرهنگی هویت ملی و درنهایت تجزیه‌و‌تحلیل کمّی و کیفی این آثار ازنظر محتوایی و ساختاری، شیوه‌های پژوهشی مقالۀ حاضر محسوب می‌شوند. اطلاعات بخش نظری تحقیق به‌روش کتابخانه‌ای و با استفاده از مدارک و اطلاعات موجود و داده‌های بخش تحلیلی پژوهش به‌روش میدانی و با استفاده از ابزار مشاهده، گردآوری شده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


آژند، یعقوب (1389) .نگارگری ایران (پژوهشی در تاریخ نقاشی و نگارگری ایران) (چاپ اول؛ جلد اول). تهران: انتشارات سمت.

آسیایی، محمد (1392). درک و بیان محیط شهری (جلد اول). تهران: انتشارات طحان.

ابوالحسنی، سیدرحیم (1389). مؤلفه­های سنجش تجربی هویت ملی. پژوهشنامه، 55(89)، 114-57.

احمدلو، حبیب؛ و رضایی، احمد (1384). نقش سرمایه اجتماعی در روابط بین قومی و هویت ملی (بررسی جوانان تبریز و مهاباد). فصلنامه مطالعات ملی، 6(4)، 34-7.

استوار، مسیب (1393). هنر گرافیک محیطی. تهران: انتشارات رازنامه.

اکبری، حسین؛ و عیوضی، محمدرحیم (1392). بررسی وضعیت و ابعاد سازنده­ی هویت ملی. مجله­ی علوم اجتماعی، 10(1)، 59-33.

بهزادفر، مصطفی (1392). هویت شهر: نگاهی به هویت شهر تهران. تهران: موسسه نشر شهر (وابسته به سازمان فرهنگی و هنری شهرداری تهران).

پیران، پرویز (1384). هویت شهرها: غوغای بسیار برای مفهومی پیچیده. مجله آبادی، 48، 8.

زنگی، بهنام؛ آیت­اللهی، حبیب؛ و فهیمی­فر، اصغر (1391). بررسی موقعیت­ اجتماعی نقاشی دیواری پس از انقلاب در ایران (با رویکرد جامعه‌شناسی پی‌یر بوردیو). فصلنامه نگره، 7(24)، 101-85.

عنایت، توفیق (1387). عناصر هویت و فرهنگ ایرانی در آثار هنر اسلامی. کتاب ماه (هنر)، 120، 32-43.

غفاری­نمین، محمدرضا (1390). نقش و تأثیر گرافیک محیطی. کتاب ماه (هنر)، 153، 32-55.

گروبه، ارنست‌ج (1384). سفال اسلامی (چاپ اول). تهران: نشر کارنگ.

میرزایی­نسب‌فهادان، مهدی (1392). جایگاه گرافیک محیطی در هویت بصری شهر. نشریه چیدمان، 28(4)، 114-119.