فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران

فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران

نقش گردشگری آیینی در نگهداشت فرهنگ عزاداری حسینی؛ مطالعه موردی شهرک ماسوله

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسنده
حمیده بیگی
استادیار گردشگری، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران
10.22035/jicr.2019.2032.2587
چکیده
آیین‌ها و مراسم سوگواری مذهبی، از مهم‌ترین منابع رسیدن به هویت، ریشه‌های فکری، و سبک زندگی افرادی است که به‌طور جمعی در منطقۀ مشخصی برای اجرا و حفظ آن می‌کوشند. آیین عزاداری حسینی در شهرک ماسوله، اجرای آیینی سنتی است که پس از ورود اسلام به این منطقه، لباس نمادین خود را به قامت سوگواری‌های مسلمانان نشانده و شیوۀ‌ آیینی سنتی را برای ابراز همدردی با امام حسین(علیه‌السلام) و یارانش به‌روز کرده ‌‌است. این پدیدۀ فرهنگی که به‌عنوان میراث معنوی ثبت شده ‌است، برای حفظ و صیانت و از بین نرفتن جلوه‌های عملی آن، نیاز به دیده شدن دارد. گردشگری آیینی با ویژگی نمایشی خود، تکرار و بازنمایش جریان رویداد و کنش و واکنش آیینی را در مقابل چشمان گردشـگـران روایت کرده و به‌عنوان رسـانه‌ای قدرتمند در نگهداشت ویژگی‌های ناب و منحصربه‌فـرد مناطق عمـل می‌کند. پژوهش حاضر، از نوع توصیفی و پیمایشی است که با ابزار مصاحبه و پرسش‌نامه و به روش نمونه‌گیری دردسترس و گلوله‌برفی در بین 340 نفر از گردشگران داخلی و خارجی حاضر در آیین‌های عزاداری حسینی شهرک ماسوله در سال 1396 انجام شده است. نتایج بررسی و تجزیه‌وتحلیل خروجی از نظرات گردشگران با استفاده از نرم‌افزار‌های SPSS و Excel، بیانگر نقش بسزای گردشگری آیینی در حفظ و صیانت از آیین‌های سنتی و لزوم تجهیز زیرساخت‌های گردشگری منطقه است. در راستای هدایت هدفمند گردشگران و بهره‌گیری از رویداد گردشگری آیینی، برگزاری تور‌های تخصصی و برنامه‌ریزی‌شده یکی از پیشنهاد‌های اصلی این پژوهش است.
کلیدواژه‌ها
آیین
نمایش آیینی
گردشگری آیینی
گردشگری فرهنگی
عزاداری حسینی
شهرک ماسوله
موضوعات
ابن‌خلدون، عبدالرحمن‌بن‌خلدون (1357). مقدمه (مترجم: محمد پروین گنابادی؛ جلد۱). تهران: انتشارات علمی‌ـ‌فرهنگی.
اخوان­ماسوله، مسعود؛ ­و سهیل­نقشی، محمدجواد (1300). ماسوله: سرزمین ستارگان روشن (چاپ اول). رشت: مؤلف.
اوجاقلو، مریم (1394). ­امکان­سنجی­ توسعه­ گردشگری ­مذهبی ­شهر­ زنجان ­با­ تأکید­ بر ­مراسم ­آیینی (پایان­نامه کارشناسی ­ارشد). دانشکده علوم انسانی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران.
پازکی، معصومه؛ و شاکرمی، حافظ (1393). بررسی نقش گردشگری فرهنگی­ـ­آیینی در هم­افزایی فرهنگی‌‌ـ­ـ‌مذهبی مطالعه موردی: استان سیستان و بلوچستان. کنفرانس بین‌المللی توسعه پایدار، راهکار­ها و چالش­ها با محوریت کشاورزی، منابع طبیعی، ­محیط­ زیست ­و­ گردشگری، اسفندماه، دبیرخانه دائمی کنفرانس بین­المللی توسعه پایدار، راهکار‌ها و چالش­ها، تبریز، ایران.
تمدن­ماسوله، حمزه ( 1392 ). پژوهش 2600 ساله ماسوله، مستندی بر تاریخ 1300 ساله. رشت: ­انتشارات دهسرا.
جمشیدی­ها، غلامرضا؛ و قبادی، علیرضا (1386). تحلیل جامعه­شناختی از مراسم و مناسک دینی با تأکید بر مراسم عاشورا. فصلنامه تاریخ اسلام، 8(2)، 60 ـ37.
حسن‌پور­لمر، سعید (1395). بررسی و تحلیل تزئینات (گره چینی) به کار رفته در بنا­های شهر تاریخی ماسوله، نمونه موردی: محله کشه­سر­علیا. معماری و شهرسازی آرمان­شهر، 9(17)، 36-25.
حسینی‌کلکوه، سید­عادل؛ و حبیبی، روزبه (1394). بررسی تأثیر عوامل آمیخته بازاریابی P4)) در افزایش جذب گردشگر (مطالعه موردی شهرک تاریخی ماسوله). فصلنامه جغرافیای ­فضای گردشگری، 4(15)، 125ـ105.
حیدری، سمیه (1393). بررسی قابلیت‌ها و توانمندی­های توسعه گردشگری در مناطق روستایی با تأکید بر گردشگری آیینی مطالعه موردی: روستای­تاریخی انجدان، شهرستان اراک (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران.
دشتی، محمد (1389). چارچوب نظری، زوایا و بایسته‌های آن. تاریخ در آینه پژوهش، 1(25)، 49-23.
رمضانی­گورابی، بهمن؛ و کاظم­نژاد، زهرا (1390). رابطه بین توسعه پایدار معماری محیطی و طراحی اقلیمی در ­مناطق کوهستانی مطالعه موردی: شهرک ماسوله. فصلنامه جغرافیای ­آمایش محیط، 4(14)، 38-21.
 سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان گیلان، معاونت آمار و اطلاعات (1395). سامانه اطلاعات آماری استان گیلان. برگرفته از sdi.mpogl.ir
سپهر، محمد­همایون؛ و رحیمی، بهمن (1391). گردشگری آیینی، آیین نوروز شیراز. اولین همایش ملی گردشگری و طبیعت­گردی ایران‌زمین، اسفندماه، دانشگاه آزاد اسلامی واحد همدان، همدان، ایران.
سکوتی­علی­آبادی، ساهره (1395). پژوهشی بر مراسم آئینی علم­بندی در شهرک تاریخی ماسوله (پایان­نامه کارشناسی ­ارشد). پژوهشکده گیلان‌شناسی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران.
صالح­زاده، نیلوفر (1393). فرصت‌ها‌،‌ چالش‌ها­ و­ راهبرد‌های گرشگری آئینی در ایران (‌مورد مطالعه‌: مراسم پیر‌شالیار‌) (پایان­نامه کارشناسی ارشد). دانشکده­ علوم انسانی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران.
صالحی­پور، محمد­رضا؛ و پور­فرج، اکبر (1390). گردشگری میراث: راه­کار مناسب توسعه پایدار گردشگری در ایران. همایش گردشگری و توسعه پایدار، 22 ­و 23 تیرماه دانشگاه آزاد اسلامی واحد همدان، همدان، ایران.
طالبی، فرامرز؛ و صمصام، عزت­اله (1393). تعزیه در گیلان (جلد دوم). رشت: فرهنگ ایلیا.
غضنفری، پروانه؛ و جوادی، شهره (1388). نگاه آیینی به گردشگری ایرانی، منظر، 1(5)، 73-70.
فروغی­ماسوله، ناصر؛ شرفی­ماسوله، فرهاد (1377). ماسوله: شهر صخره­ها و بناهای تاریخی (چاپ دوم). رشت: انتشارات گیلان.
قادری، اسماعیل؛ عزتی، عزت اله و حافظیزاده، شقایق (1388). راهکارهای استفاده از مراسم تاسوعا و عاشورا به عنوان پتانسیل توریسم فرهنگی‌ـ‌مذهبی در محدوده بخش مرکزی تهران. فضای جغرافیایی، 9(28)، 101­ـ75.
 کاظمی، مهدی (1385). مدیریت گردشگری. تهران: سمت.
گیدنز، آنتونی (1376). جامعه شناسی (مترجم: منوچهر صبوری). تهران: نشر نی.
محدثی، جواد (1393). فرهنگ عاشورا. قم: نشر معروف.
میرشکرایی، محمد (۱۳۷۸). محرم و نشانه­های نمادین. کتاب ماه ­هنر، 7، 12-11.
همیلتون، ملکلم (1377). جامعه‌شناسی دین (مترجم:‌محسن ثلاثی). تهران: تبیان.
ویلیامز، استیون (1393). جغرافیای­گردشگری (مترجم: محمود ضیایی). تهران: انتشارات دانشگاه پیام نور. (تاریخ اصل اثر 1998)
یوسفی، یوسف؛ آزاد، میترا؛ و سلطانی­محمدی، مهدی (1396). مطالعۀ چگونگی ارتباط مراسم آیینی عزاداری ایام محرم و شهر نایین. مطالعات شهر ایرانی اسلامی، 29،50ـ37.
Bauman, Z. (1998). On Glocalization: or Globalization for some, Localization for some Others. Thesis Eleven, 54(1), 37–49. http://doi.org/10.1177/0725513698054000004
Bell, B. (2003). The rites of passage and outdoor education: Critical concerns for effective programming. The Journal of Experiential Education, 26(1), 41-50. doi. 10.1177/105382590302600107
Browne, R.B. (1980). Rituals and Ceremonies in Popular Culture. Bowling Green, OH: Bowling GreenUniversity Popular Press,19-35.
Franklin, A. (2003). Tourism: An introduction. London: Sage Publications Ltd. doi: 10.4135/9781446220108
Hummon, D. M. (1988). Tourist world: Tourist advertising, ritual, and American culture. Sociological Quarterly, 29(2), 179-202. doi: 10.1111/j.1533-8525.1988.tb01250.x
Jafari, J. (2001). Encyclopedia of tourism. Routledge: New York, NY. doi: 10.4324/9780203195673
Kim, J., Kim, B., & Park, S. (2013). The effects of tourism ritualization, ritual performance on tourist satisfaction. Journal of Quality Assurance in Hospitality & Tourism, 14, 245-263. doi: 10.1080/1528008x.2013.802555
Richard, C., John, G., & Thomas, N. D. (2003). Changing direction: Rites of passage programs for African American older men. Journal of African American Studies, 7(3), 3-14. doi: 10.1007/s12111-003-1012-7
Smith, S. L. J. (1994). The tourism product. Annals of Tourism Research, 21(3), 582-595. doi: 10.1016/0160-7383(94)90121-x
Tetreault, M. A. S., & Kleine, R. E. (1990). Ritual, ritualized behavior and habit: Refinements and extensions of the consumption ritual construct. Advances in Consumer Research, 17, 31-38.
Zeppal, H., & Hall, C. (1991). Selling art and history: Cultural heritage and tourism. Tourism Studies, 2, 47-55.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.
فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران
دوره 12، شماره 2 - شماره پیاپی 46
تابستان 1398
صفحه 101-131

  • تاریخ دریافت 19 مرداد 1397
  • تاریخ بازنگری 22 مهر 1397
  • تاریخ پذیرش 23 بهمن 1397